احادیث درباره یقین از پیامبر اکرم (ص)

من أیقن بالخلف جاد بالعطیة.

هر که را یقین بود بعوض سخاوت کند و خیر بجا آورد،

مَحَاسِنُ اَلْأَخْلاَقِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ اَلْبَرْقِيِّ فِي حَدِيثٍ مَرْفُوعٍ إِلَى اَلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ قَالَ : جَاءَ جَبْرَئِيلُ إِلَى اَلنَّبِيِّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ إِنَّ اَللَّهَ أَرْسَلَنِي إِلَيْكَ بِهَدِيَّةٍ لَمْ يُعْطِهَا أَحَدا قَبْلَكَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ فَقُلْتُ وَ مَا هِيَ قَالَ اَلصَّبْرُ وَ أَحْسَنُ مِنْهُ قُلْتُ وَ مَا هُوَ قَالَ اَلْقَنَاعَةُ وَ أَحْسَنُ مِنْهَا قُلْتُ وَ مَا هُوَ قَالَ اَلرِّضَا وَ أَحْسَنُ مِنْهُ قُلْتُ وَ مَا هُوَ قَالَ اَلزُّهْدُ وَ أَحْسَنُ مِنْهُ قُلْتُ وَ مَا هُوَ قَالَ اَلْإِخْلاَصُ وَ أَحْسَنُ مِنْهُ…

جبرئیل علیه السّلام نزد رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله آمد و عرض کرد:ای رسول خدا خداوند مرا فرستاده تا هدیه ای به تو بدهم که تاکنون به احدی قبل از تو داده نشده، رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود: سؤال کردم، آن هدیه چیست؟گفت:صبر و بهتر از آن، گفتم:بهتر از صبر چیست؟ گفت:قناعت و بهتر از آن، گفتم:بهتر از قناعت چیست؟گفت:رضا و بهتر از آن، پرسیدم:بهتر از رضا چیست؟گفت:زهد و بهتر از آن، گفتم:بهتر از آن چیست؟گفت: اخلاص و نیکوتر از آن، پرسیدم:بهتر از اخلاص چیست؟گفت:یقین و پسندیده تر از آن، گفتم: پسندیده تر از آن چیست؟گفت:ای رسول خدا، نردبان رسیدن به تمامی آنها توکل بر خدا می باشد، گفتم:ای جبرئیل، معنای توکل بر خدا چیست؟گفت: اول آنکه:بدانی مخلوق نه ضرری دارد، و نه سودی و نه بخششی دارد و نه منعی…

قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى خَلَقَ اَلْعَقْلَ مِنْ نُورٍ مَخْزُونٍ مَكْنُونٍ فِي سَابِقِ عِلْمِهِ اَلَّذِي لَمْ يَطَّلِعْ عَلَيْهِ نَبِيٌّ مُرْسَلٌ وَ لاَ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ فَجَعَلَ اَلْعِلْمَ نَفْسَهُ وَ اَلْفَهْمَ رُوحَهُ وَ اَلزُّهْدَ رَأْسَهُ وَ اَلْحَيَاءَ عَيْنَيْهِ وَ اَلحِكْمَةَ لِسَانَهُ وَ اَلرَّأْفَةَ هِمَّتَهُ وَ اَلرَّحْمَةَ قَلْبَهُ ثُمَّ حَشَاهُ وَ قَوَّاهُ بِعَشَرَةِ أَشْيَاءَ بِالْيَقِينِ وَ اَلْإِيمَانِ وَ اَلصِّدْقِ وَ اَلسَّكِينَةِ وَ اَلْإِخْلاَصِ وَ اَلرِّفْقِ وَ اَلْعَطِيَّةِ وَ اَلْقُنُوعِ وَ اَلتَّسْلِيمِ…

رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:خداوند تبارک و تعالی عقل را از نوری که در گنجینۀ دانش پیشینۀ خود پنهان بود، و هیچ پیغمبر مرسل و فرشتۀ مقرّبی بدان دسترسی نداشت؛ آفرید، سپس دانش را جان آن، و فهم را روان آن، و پارسایی را سرش، و شرم را دو چشمش، و حکمت را زبانش، و مهربانی را همّتش، و دلسوزی را قلب آن قرار داد. بعد از آن به وسیلۀ ده چیز پر و تقویت نمود، و آنها را به منزلۀ امعاء و احشاء آن قرار داد:به یقین و ایمان و راستی و متانت و اخلاص و مدارا و بخشش و قناعت و فرمانبرداری و صبر، سپس به او فرمود:عقب برو عقب رفت، بعد فرمود:جلو بیا جلو آمد، بعد فرمود:سخن بگو، گفت:ستایش مخصوص پروردگاری است که نه ضدّی دارد و نه همتایی و نه شبیهی و نه همسری و نه هم شأنی و نه نظیری، آنکه همه چیز در برابر بزرگیش سر…

قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اَلدُّنْيَا دَارُ مَنْ لاَ دَارَ لَهُ وَ مَالُ مَنْ لاَ مَالَ لَهُ وَ لَهَا يَجْمَعُ مَنْ لاَ عَقْلَ لَهُ وَ شَهَوَاتِهَا يَطْلُبُ مَنْ لاَ فَهْمَ لَهُ وَ عَلَيْهَا يُعَادِي مَنْ لاَ عِلْمَ لَهُ وَ عَلَيْهَا يَحْسُدُ مَنْ لاَ فِقْهَ لَهُ وَ لَهَا يَسْعَى مَنْ لاَ يَقِينَ لَهُ.

رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:دنیا خانۀ کسی است که خانه ندارد، و سرمایۀ کسی است که سرمایه ندارد، و کسی آن را جمع می کند که عقل ندارد، و کسی به دنبال شهواتش می رود که فهم ندارد، و کسی با دنیا دشمنی می ورزد که علم ندارد، و کسی به آن حسادت می کند که شعور ندارد، و کسی برایش تلاش می کند که یقین ندارد.

يَا عَلِيُّ إِنَّ مِنَ اَلْيَقِينِ أَنْ لاَ تُرْضِيَ أَحَداً بِسَخَطِ اَللَّهِ وَ لاَ تَحْمَدَ أَحَداً بِمَا آتَاكَ اَللَّهُ وَ لاَ تَذُمَّ أَحَداً عَلَى مَا لَمْ يُؤْتِكَ اَللَّهُ فَإِنَّ اَلرِّزْقَ لاَ يَجُرُّهُ حِرْصُ حَرِيصٍ وَ لاَ تَصْرِفُهُ كَرَاهَةُ كَارِهٍ إِنَّ اَللَّهَ بِحُكْمِهِ وَ فَضْلِهِ جَعَلَ اَلرَّوْحَ وَ اَلْفَرَحَ فِي اَلْيَقِينِ وَ اَلرِّضَا وَ جَعَلَ اَلْهَمَّ وَ اَلْحَزَنَ فِي اَلشَّكِّ وَ اَلسَّخَطِ يَا عَلِيُّ إِنَّهُ لاَ فَقْرَ أَشَدُّ مِنَ اَلْجَهْلِ وَ لاَ مَالَ أَعْوَدُ مِنَ اَلْعَقْلِ وَ لاَ وَحْدَةَ أَوْحَشُ مِنَ اَلْعُجْبِ وَ لاَ مُظَاهَرَةَ أَحْسَنُ مِنَ…

آنچه از پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله در همین زمینه ها(اخلاق و حکمت و غیره)روایت شده است. - سفارش پیامبر صلی الله علیه و آله به امیر المومنین علیه السلام -ای علی همانا یکی از نشانه های یقین این است که هیچ کس را با به خشم آوردن خداوند خشنود نسازی و به واسطه چیزی که خدا به تو داده است، هیچ کس را نستایی و برای چیزی که خدا به تو نداده است، هیچ کس را ملامت نکنی؛ زیرا نه حرص زدن آزمندی، روزی را می رساند و نه ناخوشایندی شخص بی میل، آن را از او باز می دارد. به درستی که خداوند به فضل و حکم خویش، نشاط و شادمانی را در یقین و خشنودی قرار داده و غم و اندوه را در شک و خشم نهاده است. ای علی همانا هیچ فقری سخت تر از جهل و هیچ مالی سودمندتر از عقل و هیچ تنهایی ای وحشت انگیزتر از خود بزرگ بینی و هیچ…

قَالَ أَخْبِرْنِي عَنِ اَلْعَقْلِ مَا هُوَ وَ كَيْفَ هُوَ وَ مَا يَتَشَعَّبُ مِنْهُ وَ مَا لاَ يَتَشَعَّبُ وَ صِفْ لِي طَوَائِفَهُ كُلَّهَا فَقَالَ رَسُولُ اَللَّهِ ص إِنَّ اَلْعَقْلَ عِقَالٌ مِنَ اَلْجَهْلِ وَ اَلنَّفْسَ مِثْلُ أَخْبَثِ اَلدَّوَابِّ فَإِنْ لَمْ تُعْقَلْ حَارَتْ فَالْعَقْلُ عِقَالٌ مِنَ اَلْجَهْلِ وَ إِنَّ اَللَّهَ خَلَقَ اَلْعَقْلَ فَقَالَ لَهُ أَقْبِلْ فَأَقْبَلَ وَ قَالَ لَهُ أَدْبِرْ فَأَدْبَرَ فَقَالَ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى وَ عِزَّتِي وَ جَلاَلِي مَا خَلَقْتُ خَلْقاً أَعْظَمَ مِنْكَ وَ لاَ أَطْوَعَ مِنْكَ بِكَ أُبْدِأُ وَ بِكَ أُعِيدُ لَكَ اَلثَّوَابُ وَ عَلَيْكَ…

در ضمن یک حدیث طولانی آمده است که راهبی به نام شمعون بن لاوی از نواده گان یهودا-که این یهودا خود از حواریان حضرت عیسی علیه السلام بود-پرسش های بسیاری از پیامبر صلی الله علیه و آله پرسید و حضرت به تمام آن پرسشها، پاسخ گفت تا اینکه آن راهب به پیامبر صلی الله علیه و آله ایمان آورد و نبوتش را تصدیق کرد و ما همان اندازه که مورد نیاز است از این حدیث نقل می کنیم. -از آن جمله شمعون راهب پرسید: به من بگو عقل چیست و چگونه است و چه چیز از آن منشعب می شود و چه چیز منشعب نمی شود و اقسام و انواع عقل را برایم توصیف نما؟ پس رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: همانا عقل زانوبندی است بر نادانی و نفس اماره مانند پلیدترین جانوران است که اگر پایش بسته نشود، بیراهه می رود و سرگردان می شود، پس عقل زانوبند نادانی…

عَنْ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ اَلْعَبَّاسِ قَالَ : أُهْدِيَ إِلَى اَلرَّسُولِ بَغْلَةٌ أَهْدَاهَا كِسْرَى لَهُ أَوْ قَيْصَرُ فَرَكِبَهَا اَلنَّبِيُّ فَأَخَذَ مِنْ شَعْرِهَا وَ أَرْدَفَنِي خَلْفَهُ ثُمَّ قَالَ يَا غُلاَمُ اِحْفَظِ اَللَّهَ يَحْفَظْكَ اِحْفَظِ اَللَّهَ تَجِدْهُ أَمَامَكَ تَعَرَّفْ إِلَى اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِي اَلرَّخَاءِ يَعْرِفْكَ فِي اَلشِّدَّةِ إِذَا سَأَلْتَ فَاسْأَلِ اَللَّهَ وَ إِذَا اِسْتَعَنْتَ فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ قَدْ مَضَى اَلْقَلَمُ بِمَا هُوَ كَائِنٌ فَلَوْ جَهَدَ اَلنَّاسُ أَنْ يَنْفَعُوكَ بِأَمْرٍ لَمْ يَكْتُبْهُ اَللَّهُ عَلَيْكَ لَمْ يَقْدِرُوا عَلَيْهِ فَإِنِ…

عبد اللّٰه بن عباس گفت:رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله بر قاطری که کسری یا قیصر به او پیش کش کرده بود سوار شد، سپس موی آن قاطر را گرفت و مرا پشت سر خود سوار نمود، و فرمود:ای جوان بیاد خدا باش تا خدا تو را حفظ کند، به یاد خدا باش تا همواره خدا را جلوی روی خود بینی، خدای عزّ و جل را در سستی ها و لغزشها بیاد آور تا خداوند تو را در سختیها اجابت و دستگیری کند، هر گاه سؤال کردی از خدا سؤال کن، و هر گاه طلب کمک کردی استعانت به خدا بجوی، که قلم تقدیر مشخّص نموده آنچه را باید انجام شود، اگر مردم کوشش کنند که به امری که خداوند مقدر نفرموده به تو نفعی برسانند قادر بر آن نخواهند بود. اگر می توانی که صبر نمائی به همراه یقین این کار را بکن، و اگر نمی توانی صبر کن که در صبر کردن بر آنچه بر تو سخت است خیر…

وَ قَالَ أَيْضا لِبَعْضِ أَصْحَابِهِ ذَاتَ يَوْمٍ يَا عَبْدَ اَللَّهِ أَحْبِبْ فِي اَللَّهِ وَ أَبْغِضْ فِي اَللَّهِ وَ وَالِ فِي اَللَّهِ وَ عَادِ فِي اَللَّهِ فَإِنَّهُ لاَ تُنَالُ وَلاَيَةُ اَللَّهِ إِلاَّ بِذَلِكَ وَ لاَ يَجِدُ رَجُلٌ طَعْمَ اَلْإِيمَانِ وَ إِنْ كَثُرَ صَلاَتُهُ وَ صِيَامُهُ حَتَّى يَكُونَ كَذَلِكَ وَ قَدْ صَارَتْ مُوَاخَاةُ اَلنَّاسِ يَوْمَكُمْ هَذَا أَكْثَرُهَا فِي اَلدُّنْيَا عَلَيْهَا يَتَوَادُّونَ وَ عَلَيْهَا يَتَبَاغَضُونَ وَ ذَلِكَ لاَ يُغْنِي عَنْهُمْ مِنَ اَللَّهِ شَيْئا فَقَالَ لَهُ وَ كَيْفَ لِي أَنْ أَعْلَمَ أَنِّي قَدْ وَالَيْتُ فِي اَللَّهِ وَ عَادَيْتُ فِي…

روزی رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله به یکی از یاران خود فرمود:ای بندۀ خدا، برای خدا دوستی کن، و برای رضای خدا دشمنی کن، و برای خدا دوست بدار، و در راه خدا ستیز کن، به حقیقت کسی به ولایت خدا نمی رسد؛ جز به آن طریق، و هیچ کس مزۀ ایمان را نخواهد چشید تا چنین نشود، گرچه نماز و روزه اش بسیار باشد، و مسلما برادری نمودن مردم امروز بیشتر در بارۀ دنیاست، بر اساس آن به یک دیگر اظهار دوستی می کنند، و بر همان اساس به یک دیگر خشم و کینه می ورزند، و این کار از پروردگار بی نیازشان نمی سازد، در این هنگام آن مرد عرض کرد:ای پیامبر خدا برایم میسّر خواهد شد که بفهمم به یقین و اطمینان در راه خدا دوستی و دشمنی کرده ام؟و ولیّ خدای عزّ و جل کیست؛ تا دوستدار و فرمانبردار او باشم؟و دشمن خدا چه کسی است؛ تا با او کینه…

وَ قَالَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ بِالصَّبْرِ فِي جَمِيعِ أُمُورِكَ فَإِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ بَعَثَ مُحَمَّدا فَأَمَرَهُ بِالصَّبْرِ وَ اَلرِّفْقِ فَقَالَ وَ اِصْبِرْ عَلىٰ مٰا يَقُولُونَ وَ اُهْجُرْهُمْ هَجْرا جَمِيلا وَ ذَرْنِي وَ اَلْمُكَذِّبِينَ أُولِي اَلنَّعْمَةِ : وَ قَالَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى اِدْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا اَلَّذِي بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَدٰاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ وَ مٰا يُلَقّٰاهٰا إِلاَّ اَلَّذِينَ صَبَرُوا وَ مٰا يُلَقّٰاهٰا إِلاّٰ ذُو حَظٍّ عَظِيمٍ : فَصَبَرَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ حَتَّى نَالُوهُ بِالْعَظَائِمِ وَ رَمَوْهُ…

امام صادق علیه السّلام فرمود:تو را سفارش می کنم که در کارت صبر پیشه کنی، خداوند عزّ و جل حضرت محمّد صلّی اللّٰه علیه و آله را مبعوث کرد و او را به صبر و نرمش امر فرمود.و فرموده: صبر کن بر آنچه می گویند و به خوشی از آنها کناره کن، مرا با نعمت خوارگانی که تو را تکذیب کنند واگذار . و نیز فرمود: دفاع کن بدان چه نیکوتر است نسبت به بدی، تا به ناگاه آنکه میان تو و او دشمنی است گویا دوستی صمیمی شود، و بر نخورند به آن بجز آن کسانی که صبر کردند و بر نخورد به آن مگر صاحب بهرۀ فراوان . رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله صبر کرد به حدّی که به او وصله های بزرگی چسباندند مانند ساحر، مجنون، کذّاب و او را به آنها متهم کردند، همه را به سختی تحمل نمود، و خداوند عزّ و جل این آیه را نازل فرمود: به تحقیق می دانم که…

أَلاَ إِنَّ رَجَباً شَهْرُ اَللَّهِ اَلْأَصَمُّ وَ هُوَ شَهْرٌ عَظِيمٌ وَ إِنَّمَا سُمِّيَ اَلْأَصَمَّ لِأَنَّهُ لاَ يُقَارِبُهُ شَهْرٌ مِنَ اَلشُّهُورِ حُرْمَةً وَ فَضْلاً عِنْدَ اَللَّهِ وَ كَانَ أَهْلُ اَلْجَاهِلِيَّةِ يُعَظِّمُونَهُ فِي جَاهِلِيَّتِهَا فَلَمَّا جَاءَ اَلْإِسْلاَمُ لَمْ يَزْدَدْ إِلاَّ تَعْظِيماً وَ فَضْلاً أَلاَ إِنَّ رَجَباً شَهْرُ اَللَّهِ وَ شَعْبَانَ شَهْرِي وَ رَمَضَانَ شَهْرُ أُمَّتِي أَلاَ فَمَنْ صَامَ مِنْ رَجَبٍ يَوْماً إِيمَاناً وَ اِحْتِسَاباً اِسْتَوْجَبَ رِضْوَانَ اَللَّهِ اَلْأَكْبَرَ وَ أَطْفَأَ صَوْمُهُ فِي ذَلِكَ اَلْيَوْمِ غَضَبَ اَللَّهِ وَ أَغْلَقَ…

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هان به راستی، رجب ماه اصم خداست و آن ماهی بزرگ و گرانمایه است و همانا از آن رو به«اصم»نامیده شده که هیچ ماهی در پیشگاه خدا ارجمندتر و فضیلت مندتر از این ماه نیست و اهل جاهلیت عرب در روزگار جاهلیت آن را بزرگ می داشتند؛ پس چون اسلام در رسید، بر آن جز بزرگی و فضیلت نیفزود. هان به راستی، رجب ماه خدا و شعبان ماه من و رمضان ماه امت من است. هان هر که یک روز از ماه رجب را باورمندانه و حسابگرانه روزه بدارد، شایسته خشنودی بزرگ خداوند گردد و روزه او در این روز آتش خشم خدا را فرو نشاند و دری از درهای دوزخ بر او بسته شود و اگر زمین لبریز از طلا گردد، برتر از روزه او نشود و چون روزه اش پاکدلانه برای خدا باشد، پاداش آن را چیزی از دنیا جز حسنات کامل نگرداند و آنگاه که…

سَأَلْتُ اِبْنَ عَبَّاسٍ مَا لِمَنْ صَامَ رَمَضَانَ وَ عَرَفَ حَقَّهُ قَالَ تَهَيَّأْ يَا اِبْنَ جُبَيْرٍ حَتَّى أُحَدِّثَكَ بِمَا لَمْ تَسْمَعْ أُذُنَاكَ وَ لَمْ يَمُرَّ عَلَى قَلْبِكَ فَرِّغْ نَفْسَكَ لِمَا سَأَلْتَنِي عَنْهُ فَمَا أَرَدْتَهُ إِلاَّ عِلْمَ اَلْأَوَّلِينَ وَ اَلْآخِرِينَ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ فَخَرَجْتُ مِنْ عِنْدِهِ فَتَهَيَّأْتُ لَهُ مِنَ اَلْغَدِ فَبَكَّرْتُ إِلَيْهِ مِنْ طُلُوعِ اَلْفَجْرِ فَصَلَّيْتُ اَلْفَجْرَ ثُمَّ ذَكَرَ اَلْحَدِيثَ فَحَوَّلَ وَجْهَهُ إِلَيَّ فَقَالَ اِسْمَعْ مِنِّي مَا أَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اَللَّهِ ص يَقُولُ لَوْ عَلِمْتُمْ مَا لَكُمْ فِي…

سعید بن جبیر گوید: از ابن عباس پرسیدم: آن کس که ماه رمضان را روزه بدارد و حق آن را بشناسد چه چیزی از آن اوست؟ ابن عباس گفت: ابن جبیر، خویش را آماده دار تا تو را سخنی باز گویم که گوش هایت آن را نشنیده اند و بر دلت خطور نکرده است و خویشتن را بر آنچه از من پرسیدی فارغ و آسوده بدار که آنچه جویا شدی، دانش نخستین و پایانی است. سعید گوید: از نزد او برون شدم و فردا از سپیده دمان خویش را آماده نمودم و به سوی او راهی شدم و نماز صبح را گزاردم و سخن دیروز را یادآوری نمودم. ابن عباس به من رو نمود و گفت: به آنچه می گویم گوش بسپار. از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که می فرمود: اگر می دانستید که در ماه رمضان چه از آن شما می شود، بر سپاس گزاری خداوند می افزودید. چون شب نخستین آن ماه فرا رسد، خداوند…

إِنَّ صَلاَحَ أَوَّلِ هَذِهِ اَلْأُمَّةِ بِالزُّهْدِ وَ اَلْيَقِينِ وَ هَلاَكَ آخِرِهَا بِالشُّحِّ وَ اَلْأَمَلِ.

رسول خدا(ص)فرمود: صلاح این امت در اول باعراض از دنیا و یقین بآخرت بود و نابودی اش در پایان به بخل و آرزو است.