قال رسول اللّه صلى الله عليه و آله:
يَا عَلِيُّ إِنَّ مِنَ اَلْيَقِينِ أَنْ لاَ تُرْضِيَ أَحَداً بِسَخَطِ اَللَّهِ وَ لاَ تَحْمَدَ أَحَداً بِمَا آتَاكَ اَللَّهُ وَ لاَ تَذُمَّ أَحَداً عَلَى مَا لَمْ يُؤْتِكَ اَللَّهُ فَإِنَّ اَلرِّزْقَ لاَ يَجُرُّهُ حِرْصُ حَرِيصٍ وَ لاَ تَصْرِفُهُ كَرَاهَةُ كَارِهٍ إِنَّ اَللَّهَ بِحُكْمِهِ وَ فَضْلِهِ جَعَلَ اَلرَّوْحَ وَ اَلْفَرَحَ فِي اَلْيَقِينِ وَ اَلرِّضَا وَ جَعَلَ اَلْهَمَّ وَ اَلْحَزَنَ فِي اَلشَّكِّ وَ اَلسَّخَطِ يَا عَلِيُّ إِنَّهُ لاَ فَقْرَ أَشَدُّ مِنَ اَلْجَهْلِ وَ لاَ مَالَ أَعْوَدُ مِنَ اَلْعَقْلِ وَ لاَ وَحْدَةَ أَوْحَشُ مِنَ اَلْعُجْبِ وَ لاَ مُظَاهَرَةَ أَحْسَنُ مِنَ اَلْمُشَاوَرَةِ وَ لاَ عَقْلَ كَالتَّدْبِيرِ وَ لاَ حَسَبَ كَحُسْنِ اَلْخُلُقِ وَ لاَ عِبَادَةَ كَالتَّفَكُّرِ يَا عَلِيُّ آفَةُ اَلْحَدِيثِ اَلْكَذِبُ وَ آفَةُ اَلْعِلْمِ اَلنِّسْيَانُ وَ آفَةُ اَلْعِبَادَةِ اَلْفَتْرَةُ وَ آفَةُ اَلسَّمَاحَةِ اَلْمَنُّ وَ آفَةُ اَلشَّجَاعَةِ اَلْبَغْيُ وَ آفَةُ اَلْجَمَالِ اَلْخُيَلاَءُ وَ آفَةُ اَلْحَسَبِ اَلْفَخْرُ يَا عَلِيُّ عَلَيْكَ بِالصِّدْقِ وَ لاَ تَخْرُجْ مِنْ فِيكَ كَذِبَةٌ أَبَداً وَ لاَ تَجْتَرِئَنَّ عَلَى خِيَانَةٍ أَبَداً وَ اَلْخَوْفِ مِنَ اَللَّهِ كَأَنَّكَ تَرَاهُ وَ اُبْذُلْ مَالَكَ وَ نَفْسَكَ دُونَ دِينِكَ وَ عَلَيْكَ بِمَحَاسِنِ اَلْأَخْلاَقِ فَارْكَبْهَا وَ عَلَيْكَ بِمَسَاوِي اَلْأَخْلاَقِ فَاجْتَنِبْهَا يَا عَلِيُّ أَحَبُّ اَلْعَمَلِ إِلَى اَللَّهِ ثَلاَثُ خِصَالٍ مَنْ أَتَى اَللَّهَ بِمَا اِفْتَرَضَ عَلَيْهِ فَهُوَ مِنْ أَعْبَدِ اَلنَّاسِ وَ مَنْ وَرِعَ عَنْ مَحَارِمِ اَللَّهِ فَهُوَ مِنْ أَوْرَعِ اَلنَّاسِ وَ مَنْ قَنِعَ بِمَا رَزَقَهُ اَللَّهُ فَهُوَ مِنْ أَغْنَى اَلنَّاسِ يَا عَلِيُّ ثَلاَثٌ مِنْ مَكَارِمِ اَلْأَخْلاَقِ تَصِلُ مَنْ قَطَعَكَ وَ تُعْطِي مَنْ حَرَمَكَ وَ تَعْفُو عَمَّنْ ظَلَمَكَ يَا عَلِيُّ ثَلاَثٌ مُنْجِيَاتٌ تَكُفُّ لِسَانَكَ وَ تَبْكِي عَلَى خَطِيئَتِكَ وَ يَسَعُكَ بَيْتُكَ يَا عَلِيُّ سَيِّدُ اَلْأَعْمَالِ ثَلاَثُ خِصَالٍ إِنْصَافُكَ اَلنَّاسَ مِنْ نَفْسِكَ وَ مُسَاوَاةُ مُوَاسَاةُ اَلْأَخِ فِي اَللَّهِ وَ ذِكْرُ اَللَّهِ عَلَى كُلِّ حَالٍ يَا عَلِيُّ ثَلاَثَةٌ مِنْ حُلَلِ خَلَلِ اَللَّهِ رَجُلٌ زَارَ أَخَاهُ اَلْمُؤْمِنَ فِي اَللَّهِ فَهُوَ زَوْرُ اَللَّهِ وَ حَقٌّ عَلَى اَللَّهِ أَنْ يُكْرِمَ زَوْرَهُ وَ يُعْطِيَهُ مَا سَأَلَ وَ رَجُلٌ صَلَّى ثُمَّ عَقَّبَ إِلَى اَلصَّلاَةِ اَلْأُخْرَى فَهُوَ ضَيْفُ اَللَّهِ وَ حَقٌّ عَلَى اَللَّهِ أَنْ يُكْرِمَ ضَيْفَهُ وَ اَلْحَاجُّ وَ اَلْمُعْتَمِرُ فَهُمَا وَفْدُ اَللَّهِ وَ حَقٌّ عَلَى اَللَّهِ أَنْ يُكْرِمَ وَفْدَهُ يَا عَلِيُّ ثَلاَثٌ ثَوَابُهُنَّ فِي اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةِ اَلْحَجُّ يَنْفِي اَلْفَقْرَ وَ اَلصَّدَقَةُ تَدْفَعُ اَلْبَلِيَّةَ وَ صِلَةُ اَلرَّحِمِ تَزِيدُ فِي اَلْعُمُرِ يَا عَلِيُّ ثَلاَثٌ مَنْ لَمْ يَكُنَّ فِيهِ لَمْ يَقُمْ لَهُ عَمَلٌ وَرَعٌ يَحْجُزُهُ عَنْ مَعَاصِي اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ عِلْمٌ يَرُدُّ بِهِ جَهْلَ اَلسَّفِيهِ وَ عَقْلٌ يُدَارِي بِهِ اَلنَّاسَ يَا عَلِيُّ ثَلاَثَةٌ تَحْتَ ظِلِّ اَلْعَرْشِ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ رَجُلٌ أَحَبَّ لِأَخِيهِ مَا أَحَبَّ لِنَفْسِهِ وَ رَجُلٌ بَلَغَهُ أَمْرٌ فَلَمْ يَتَقَدَّمْ فِيهِ وَ لَمْ يَتَأَخَّرْ حَتَّى يَعْلَمَ أَنَّ ذَلِكَ اَلْأَمْرَ لِلَّهِ رِضًا أَوْ سَخَطٌ وَ رَجُلٌ لَمْ يَعِبْ أَخَاهُ بِعَيْبٍ حَتَّى يُصْلِحَ ذَلِكَ اَلْعَيْبَ مِنْ نَفْسِهِ فَإِنَّهُ كُلَّمَا أَصْلَحَ مِنْ نَفْسِهِ عَيْباً بَدَا لَهُ مِنْهَا آخَرُ وَ كَفَى بِالْمَرْءِ فِي نَفْسِهِ شُغُلاً يَا عَلِيُّ ثَلاَثٌ مِنْ أَبْوَابِ اَلْبِرِّ سَخَاءُ اَلنَّفْسِ وَ طِيبُ اَلْكَلاَمِ وَ اَلصَّبْرُ عَلَى اَلْأَذَى يَا عَلِيُّ فِي اَلتَّوْرَاةِ أَرْبَعٌ إِلَى جَنْبِهِنَّ أَرْبَعٌ مَنْ أَصْبَحَ عَلَى اَلدُّنْيَا حَرِيصاً أَصْبَحَ وَ هُوَ عَلَى اَللَّهِ سَاخِطٌ وَ مَنْ أَصْبَحَ يَشْكُو مُصِيبَةً نَزَلَتْ بِهِ فَإِنَّمَا يَشْكُو رَبَّهُ وَ مَنْ أَتَى غَنِيّاً فَتَضَعْضَعَ لَهُ ذَهَبَ ثُلُثَا دِينِهِ وَ مَنْ دَخَلَ اَلنَّارَ مِنْ هَذِهِ اَلْأُمَّةِ فَهُوَ مِمَّنِ اِتَّخَذَ آيَاتِ اَللَّهِ هُزُواً وَ لَعِباً أَرْبَعٌ إِلَى جَنْبِهِنَّ أَرْبَعٌ مَنْ مَلَكَ اِسْتَأْثَرَ وَ مَنْ لَمْ يَسْتَشِرْ يَنْدَمْ كَمَا تَدِينُ تُدَانُ وَ اَلْفَقْرُ اَلْمَوْتُ اَلْأَكْبَرُ فَقِيلَ لَهُ اَلْفَقْرُ مِنَ اَلدِّينَارِ وَ اَلدِّرْهَمِ فَقَالَ اَلْفَقْرُ مِنَ اَلدِّينِ يَا عَلِيُّ كُلُّ عَيْنٍ بَاكِيَةٌ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ إِلاَّ ثَلاَثَ أَعْيُنٍ عَيْنٌ سَهِرَتْ فِي سَبِيلِ اَللَّهِ وَ عَيْنٌ غُضَّتْ عَنْ مَحَارِمِ اَللَّهِ وَ عَيْنٌ فَاضَتْ مِنْ خَشْيَةِ اَللَّهِ يَا عَلِيُّ طُوبَى لِصُورَةٍ نَظَرَ اَللَّهُ إِلَيْهَا تَبْكِي عَلَى ذَنْبٍ لَمْ يَطَّلِعْ عَلَى ذَلِكَ اَلذَّنْبِ أَحَدٌ غَيْرُ اَللَّهِ يَا عَلِيُّ ثَلاَثٌ مُوبِقَاتٌ وَ ثَلاَثٌ مُنْجِيَاتٌ فَأَمَّا اَلْمُوبِقَاتُ فَهَوًى مُتَّبَعٌ وَ شُحٌّ مُطَاعٌ وَ إِعْجَابُ اَلْمَرْءِ بِنَفْسِهِ وَ أَمَّا اَلْمُنْجِيَاتُ فَالْعَدْلُ فِي اَلرِّضَا وَ اَلْغَضَبِ وَ اَلْقَصْدُ فِي اَلْغِنَى وَ اَلْفَقْرِ وَ خَوْفُ اَللَّهِ فِي اَلسِّرِّ وَ اَلْعَلاَنِيَةِ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ يَا عَلِيُّ ثَلاَثٌ يَحْسُنُ فِيهِنَّ اَلْكَذِبُ اَلْمَكِيدَةُ فِي اَلْحَرْبِ وَ عِدَتُكَ زَوْجَتَكَ وَ اَلْإِصْلاَحُ بَيْنَ اَلنَّاسِ يَا عَلِيُّ ثَلاَثٌ يَقْبُحُ فِيهِنَّ اَلصِّدْقُ اَلنَّمِيمَةُ وَ إِخْبَارُكَ اَلرَّجُلَ عَنْ أَهْلِهِ بِمَا يَكْرَهُ وَ تَكْذِيبُكَ اَلرَّجُلَ عَنِ اَلْخَيْرِ يَا عَلِيُّ أَرْبَعٌ يَذْهَبْنَ ضَلاَلاً اَلْأَكْلُ بَعْدَ اَلشِّبَعِ وَ اَلسِّرَاجُ فِي اَلْقَمَرِ وَ اَلزَّرْعُ فِي اَلْأَرْضِ اَلسَّبِخَةِ وَ اَلصَّنِيعَةُ عِنْدَ غَيْرِ أَهْلِهَا يَا عَلِيُّ أَرْبَعٌ أَسْرَعُ شَيْ ءٍ عُقُوبَةً رَجُلٌ أَحْسَنْتَ إِلَيْهِ فَكَافَأَكَ بِالْإِحْسَانِ إِسَاءَةً وَ رَجُلٌ لاَ تَبْغِي عَلَيْهِ وَ هُوَ يَبْغِي عَلَيْكَ وَ رَجُلٌ عَاقَدْتَهُ عَلَى أَمْرٍ فَمِنْ أَمْرِكَ اَلْوَفَاءُ لَهُ وَ مِنْ أَمْرِهِ اَلْغَدْرُ بِكَ وَ رَجُلٌ تَصِلُهُ رَحِمُهُ وَ يَقْطَعُهَا يَا عَلِيُّ أَرْبَعٌ مَنْ يَكُنَّ فِيهِ كَمَلَ إِسْلاَمُهُ اَلصِّدْقُ وَ اَلشُّكْرُ وَ اَلْحَيَاءُ وَ حُسْنُ اَلْخُلُقِ يَا عَلِيُّ قِلَّةُ طَلَبِ اَلْحَوَائِجِ مِنَ اَلنَّاسِ هُوَ اَلْغِنَى اَلْحَاضِرُ وَ كَثْرَةُ اَلْحَوَائِجِ إِلَى اَلنَّاسِ مَذَلَّةٌ وَ هُوَ اَلْفَقْرُ اَلْحَاضِرُ.
آنچه از پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله در همین زمینه ها(اخلاق و حکمت و غیره)روایت شده است. - سفارش پیامبر صلی الله علیه و آله به امیر المومنین علیه السلام -ای علی همانا یکی از نشانه های یقین این است که هیچ کس را با به خشم آوردن خداوند خشنود نسازی و به واسطه چیزی که خدا به تو داده است، هیچ کس را نستایی و برای چیزی که خدا به تو نداده است، هیچ کس را ملامت نکنی؛ زیرا نه حرص زدن آزمندی، روزی را می رساند و نه ناخوشایندی شخص بی میل، آن را از او باز می دارد. به درستی که خداوند به فضل و حکم خویش، نشاط و شادمانی را در یقین و خشنودی قرار داده و غم و اندوه را در شک و خشم نهاده است. ای علی همانا هیچ فقری سخت تر از جهل و هیچ مالی سودمندتر از عقل و هیچ تنهایی ای وحشت انگیزتر از خود بزرگ بینی و هیچ پشتیبانی نیکوتر از مشورت نیست و هیچ عقلی چون تدبیر و چاره اندیشی و هیچ حسبی چون خوش اخلاقی و هیچ عبادتی مانند تفکر نمی باشد. ای علی آفت سخن، دروغ و آفت دانش، فراموشی و آفت پرستش، سستی و آفت بخشش، منت نهادن و آفت شجاعت، سرکش بودن و آفت زیبایی، به خود بالیدن و آفت افتخار خانوادگی، فخر فروشی است. ای علی بر تو باد به راستی و اینکه هرگز دروغی از دهانت خارج نشود و هرگز بر خیانتی دلیری مکن و همواره از خدا پروا کن چنان که گویی او را می بینی و مال و جانت را فدای دینت نما و بر تو باد به خوش اخلاقی و پیشه کردن آن و پرهیز از بداخلاقی و اجتناب از آن. ای علی محبوب ترین کردار نزد خداوندگار سه چیز است: آن کس که واجبات الهی را انجام دهد، از عابدترین مردم به شمار آید و آن کس که از محرمات الهی بپرهیزد، از پارساترین مردمان گردد و آن کس که به روزی مقدر شده از جانب خداوند قانع باشد، از ثروتمندترین مردم محسوب شود. ای علی سه عمل از اخلاق نیک است: کسی که با تو قطع رابطه کرده، دوباره با او رابطه برقرار سازی و کسی که از تو دریغ ورزیده، به او بخشش نمایی و کسی که بر تو ستم روا داشته، عفوش کنی. -ای علی سه چیز نجات بخش است: نگهداری از زبانت، گریه و زاری بر لغزش هایت و خانه ات را پناهگاه خود ساختن. نشستن در خانه هنگام فتنه . ای علی سرآمد اعمال سه خصلت است: از جانب خود در باره دیگران انصاف دادن، مال را با برادران ایمانی در میان نهادن و همیشه و در همه حال به یاد خدا بودن. ای علی سه چیز از زینت های الهی اند: مردی که به خاطر خدا به دیدار و زیارت برادر مومنش برود پس چنین کسی زایر خداست و بر خداست که زایر خود را گرامی دارد و هر چه درخواست نمود به او عطا نماید؛ دیگر مردی که نماز گزارد و تعقیبات آن را ادامه دهد تا نماز دیگر فرا رسد، پس چنین شخصی میهمان خداست و بر خداست که میهمانش را گرامی دارد و مورد سوم کسی است که به حج و عمره رود که چنین فردی هم، وارد بر خدا به شمار می آید و اکرامش بر خدا لازم می باشد. ای علی سه کار در دنیا و آخرت پاداش دارند: حج گزاردن تنگدستی را ببرد، صدقه دادن بلا را بگرداند و صله رحم بر عمر بیفزاید. ای علی سه چیز است که اگر در کسی نباشد کارش سرانجام نگیرد: پرهیزی که او را از معصیت خدا باز دارد، دانشی که او را از نادانی شخص کم خرد برهاند و عقلی که به وسیله آن با مردم رفتار لطف آمیز و مدارا نماید. ای علی روز قیامت سه کس در زیر سایه عرش خواهند بود: مردی که آنچه برای خود می پسندد برای برادرش نیز بپسندد، مردی که با کاری مواجه شود ولی گامی پس و پیش ننهد مگر آنکه بداند این کار مورد نظر و پسند خداست یا نه و مردی که از برادر خود عیبی نگیرد تا آنکه آن را در خود اصلاح نماید، چرا که هر عیب خود را اصلاح کند عیب دیگرش ظاهر می شود و مرد را همان بس که به خود پردازد. ای علی سه چیز از درهای نیکی باشد: جانبازی، نیکی گفتار و شکیبایی بر آزار. ای علی در تورات است که چهار چیز پهلوی چهار چیز باشد: آن کس که روز را با حرص به دنیا آغازد بر خدا خشمناک گردد، آن کس که از مصیبت وارده شکایت نماید در واقع از پروردگارش شکایت می کند، -آن کس که نزد ثروتمندی رود و پیش او خود را زبون سازد دو سوم دینش بر باد رفته و هر کس از این امت به دوزخ رود از کسانی بوده که آیات الهی را به مسخره و بازی می گرفته است. ای علی چهار چیز در کنار چهار چیز است: هر که پادشاه شود خود رای گردد، هر که مشورت نکند پشیمان شود، آنچه دهی همان ستانی و فقر مرگ بزرگتر است. آنگاه از حضرت سوال شد که منظور از این فقر، فقر مالی است که شخص سکه های طلا و نقره ندارد؟ حضرت فرمود: مقصود از آن فقر در دین است ای علی همه دیدگان در روز قیامت گریانند مگر سه دیده: آنکه در راه خدا بیداری کشیده، دیده ای که از حرام های الهی بر هم نهاده شده، و دیده ای که از بیم خدا بسیار اشک ریخته است. ای علی خوشا چهره ای که خدایش می بیند بر گناهی می گرید که کسی جز خدا از آن گناه مطلع نیست. ای علی سه چیز هلاکت کننده است و سه چیز نجات بخش؛ اما امور هلاکت کننده: هوسی است که از آن پیروی کنند، تنگ چشمی ای که مطیع آن شوند و اعجاب مرد نسبت به خویشتن؛ اما امور نجات بخش: رعایت عدالت در حال خشنودی و خشم، اعتدال در حال ثروتمندی و تنگدستی و بیم از خدا در عیان و نهان که گویی او را می بینی و اگر تو او را نبینی او تو را می بیند. ای علی در سه مورد دروغ نیکوست: فریب دادن در جنگ، وعده دادن به همسر خود و آشتی دادن میان مردم. ای علی در سه جا راستگویی زشت به شمار آید: سخن چینی، خبر ناخوشایند دادن به مردی در باره زن و فرزندش و تکذیب مردی که ادعای نیکوکاری می کند. ای علی چهار چیز بیهوده است: خوردن پس از سیری، روشن کردن چراغ در برابر ماه تابان، زراعت در شوره زار و احسان به افراد نالایق. -ای علی چهار کس زودتر کیفر شوند: مردی که به او خوبی کنی و وی به جای آن به تو بدی کند، مردی که تو به او ستم نکرده ای ولی وی به تو ستم می کند، مردی که با او در انجام امری پیمان بسته ای و وفادار به آن هستی در حالی که او در صدد خیانت به توست و مردی که تو با او صله رحم کنی ولی او با تو قطع رابطه کند. ای علی اگر چهار خصوصیت در کسی باشد اسلام او کامل است: راستگویی، سپاسگزاری، شرمساری و خوش اخلاقی. ای علی کم حاجت خواستن از مردم همان توانگری موجود است و زیاد حاجت خواستن از آنان، خواری و همان فقر موجود می باشد.