سَأَلَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ اَلْحَسَنَ وَ اَلْحُسَيْنَ عَلَيْهِمَا اَلسَّلاَمُ فَقَالَ لَهُمَا مَا بَيْنَ اَلْإِيمَانِ وَ اَلْيَقِينِ فَسَكَتَا فَقَالَ لِلْحَسَنِ أَجِبْ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ قَالَ بَيْنَهُمَا شِبْرٌ قَالَ وَ كَيْفَ ذَاكَ قَالَ لِأَنَّ اَلْإِيمَانَ مَا سَمِعْنَاهُ بِآذَانِنَا وَ صَدَّقْنَاهُ بِقُلُوبِنَا وَ اَلْيَقِينَ مَا أَبْصَرْنَاهُ بِأَعْيُنِنَا وَ اِسْتَدْلَلْنَا بِهِ عَلَى مَا غَابَ عَنَّا .
حضرت علی علیه السّلام از امام حسن و امام حسین علیهما السّلام پرسید:فرق بین ایمان و یقین چیست؟ پس آن دو بزرگوار سکوت کردند، سپس به امام حسن علیه السّلام فرمود:ای ابا محمّد جواب بده، فرمود:بین آن دو یک وجب فاصله است، فرمود:این چگونه است؟فرمود:چون ایمان آن چیزی است که ما با گوشهایمان می شنویم و به وسیلۀ قلبهایمان آن را تصدیق می کنیم، و یقین آن چیزی است که آن را با چشمهایمان می بینیم و استدلال می کنیم به آن بر آنچه از ما پنهان است.
مِنْ كِتَابِ اَلْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ عَلِيٌّ فِي خُطْبَةٍ لَهُ طَوِيلَةٍ اَلْإِيمَانُ عَلَى أَرْبَعِ دَعَائِمَ عَلَى اَلصَّبْرِ وَ اَلْيَقِينِ وَ اَلْعَدْلِ وَ اَلتَّوْحِيدِ.
امام باقر علیه السّلام فرمود که:حضرت علی علیه السّلام در خطبه ای طولانی فرمود:ایمان بر چهار پایه استوار است:بر صبر و یقین و عدل و توحید.
عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : إِنَّ اَلْإِيمَانَ أَفْضَلُ مِنَ اَلْإِسْلاَمِ وَ إِنَّ اَلْيَقِينَ أَفْضَلُ مِنَ اَلْإِيمَانِ وَ مَا مِنْ شَيْءٍ أَعَزَّ مِنَ اَلْيَقِينِ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:ایمان از اسلام برتر است، و یقین از ایمان برتر است، و هیچ چیزی عزیزتر و کمیابتر از یقین نیست.
عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ عَلَى اَلْمِنْبَرِ لاَ يَجِدُ عَبْدٌ طَعْمَ اَلْإِيمَانِ حَتَّى يَعْلَمَ أَنَّ مَا أَصَابَهُ لَمْ يَكُنْ لِيُخْطِئَهُ وَ أَنَّ مَا أَخْطَأَهُ لَمْ يَكُنْ يُصِيبُهُ.
امام باقر علیه السّلام فرمود:حضرت علی علیه السّلام بر منبر می فرمود:هیچ بنده ای از بندگان خدا طعم و مزۀ ایمان را نمی چشد مگر اینکه بداند آنچه قسمت او بود از آن او بود و به دیگری نمی رسید، و آنچه از آن دیگری بود فقط به او می رسید و به این شخص نمی رسید.
عَنْ أَبِي اَلْقَدَّاحِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ : اِسْتَأْذَنَ رَجُلٌ مِنْ أَتْبَاعِ بَنِي أُمَيَّةَ عَلَى أَبِي جَعْفَرٍ وَ كَانَ مِنَ اَلْقَوْمِ سَيْلُ كَذَا فَخِفْنَا عَلَيْهِ فَقُلْنَا جَعَلَنَا اَللَّهُ فِدَاكَ هَذَا فُلاَنٌ يَسْتَأْذِنُ عَلَيْكَ فَلَوْ تَوَارَيْتَ مِنْهُ وَ قُلْنَا مَا هُوَ هَاهُنَا قَالَ لاَ بَلْ اِئْذَنُوا لَهُ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ عِنْدَ لِسَانِ كُلِّ قَائِلٍ وَ يَدِ كُلِّ بَاسِطٍ فَهَذَا اَلْقَائِلُ لاَ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَقُولَ إِلاَّ مَا شَاءَ اَللَّهُ وَ هَذَا اَلْبَاسِطُ لاَ يَسْتَطِيعُ بِيَدِهِ إِلاَّ بِمَا شَاءَ اَللَّهُ قَالَ ثُمَّ…
ابی القداح از پدرش نقل می کند که گفت:مردی از پیروان بنی امیّه از امام باقر علیه السّلام اجازۀ ملاقات خواست، ما از او ترسیدیم و گفتیم:جان ما فدای شما باد این فلانی است که اجازه می خواهد نزد شما بیاید، چرا خود را از او مخفی نمی سازید، تا ما بگوئیم او اینجا نیست؟ فرمود:نه، به او اجازه دهید داخل شود، رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:خداوند سخن هر گوینده را می شنود و دست هر ستمکاری را می بیند، پس این گوینده نمی تواند چیزی را بگوید مگر آنچه را که خدا بخواهد، و این دست نمی تواند کاری بکند مگر آنچه را خدا بخواهد. سپس امام به مرد اجازه فرمود، پس آن مرد داخل بر امام شد و مسائل خود را مطرح کرد و پاسخش را گرفت، سپس رفت.
عَنْ صَفْوَانَ اَلْجَمَّالِ قَالَ : سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَمَّا اَلْجِدٰارُ فَكٰانَ لِغُلاٰمَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي اَلْمَدِينَةِ وَ كٰانَ تَحْتَهُ كَنْزٌ لَهُمٰا : فَقَالَ أَمَا إِنَّهُ مَا كَانَ ذَهَبا وَ لاَ فِضَّة وَ إِنَّمَا كَانَ أَرْبَعَ كَلِمَاتٍ أَنَا اَللّٰهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ أَنَا : مَنْ أَيْقَنَ بِالْمَوْتِ لَمْ يَضْحَكْ سِنُّهُ وَ مَنْ أَيْقَنَ بِالْحِسَابِ لَمْ يَفْرَحْ قَلْبُهُ وَ مَنْ أَيْقَنَ بِالْقَدَرِ لَمْ يَخْشَ إِلاَّ اَللَّهَ .
صفوان جمّال گفت:از امام صادق علیه السّلام در مورد قول خداوند متعال پرسیدم، ترجمۀ آیۀ گفتگوی موسی و خضر: و امّا دیوار؛ پس مربوط به دو پسر بچۀ یتیم در شهر بود که زیر آن گنجی پنهان بود که به آن دو می رسید فرمود:بدان که مقصود از آن گنج؛ طلا و نقره نبود، بلکه چهار کلمه بود:من خدا هستم، معبودی غیر از من نیست، هر کس یقین به مرگ داشته باشد دندانهایش هنگام شادی نمایان نمی شود و هر کس یقین به حساب داشته باشد دلش شادمان نمی شود، و هر کس یقین به قضا و قدر داشته باشد فقط از خدا می ترسد.
عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِيٍّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ إِنَّ مِنَ اَلْيَقِينِ أَنْ لاَ تُرْضُوا اَلنَّاسَ بِسَخَطِ اَللَّهِ وَ لاَ تَحْمَدُوهُمْ عَلَى مَا رَزَقَكُمُ اَللَّهُ وَ لاَ تَذُمُّوهُمْ عَلَى مَا لَمْ يُؤْتِكُمُ اَللَّهُ إِنَّ اَلرِّزْقَ لاَ يَجُرُّهُ حِرْصُ حَرِيصٍ وَ لاَ يَرُدُّهُ كَرَاهَةُ كَارِهٍ وَ لَوْ أَنَّ أَحَدَكُمْ فَرَّ مِنْ رِزْقِهِ كَمَا يَفِرُّ مِنَ اَلْمَوْتِ لَكَانَ رِزْقُهُ أَشَدَّ لَهُ طَلَبا وَ أَسْرَعَ إِدْرَاكا مِنَ اَلْمَوْتِ إِنَّ اَللَّهَ تَعَالَى جَعَلَ اَلرَّوْحَ وَ اَلرَّاحَةَ…
امام صادق علیه السّلام از قول حضرت علی علیه السّلام فرمود:رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله می فرماید:یکی از علائم یقین این است که:به خاطر خشنودی مردم، خداوند را ناخشنود نکنی، و آنان را به خاطر روزی که خدا بتوسط آنان به تو داده ستایش منمائی، و آنان را به خاطر محروم نمودن خداوند تو را از روزی سرزنش ننمائی، زیرا از هیچ آزمندی موجب جلب روزی نمی شود، و بخل هیچ بخیلی مانع از رسیدن روزی نخواهد شد، زیرا اگر از روزی همانند گریختن از مرگ بگریزد، روزی سریعتر از مرگ صاحبش را می طلبد، همانا خداوند متعال آسایش و آرامش را در یقین و خشنودی، و اندوه و ناآرامی را در ناباوری و خشم قرار داد.
عَنْ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ : قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ مِنْ صِحَّةِ يَقِينِ اَلْمَرْءِ اَلْمُسْلِمِ أَنْ لاَ يُرْضِيَ اَلنَّاسَ بِسَخَطِ اَللَّهِ ثُمَّ سَاقَ اَلْحَدِيثَ نَحْوا مِنْ حَدِيثِ مَيْمُونٍ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ لَأَدْرَكَهُ رِزْقُهُ قَبْلَ مَوْتِهِ كَمَا يُدْرِكُهُ اَلْمَوْتُ ثُمَّ قَالَ إِنَّ اَللَّهَ بِعَدْلِهِ وَ قِسْطِهِ وَ عِلْمِهِ جَعَلَ اَلرَّوْحَ وَ اَلْفَرَجَ فِي اَلْيَقِينِ وَ اَلرِّضَا عَنِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ جَعَلَ اَلْهَمَّ وَ اَلْحَزَنَ فِي اَلشَّكِّ وَ اَلسَّخَطِ فَارْضُوا عَنِ اَللَّهِ وَ سَلِّمُوا لِأَمْرِهِ .
امام صادق علیه السّلام فرمود:از علائم کمال یقین مسلمان این است که:مردم را بواسطۀ خشم و غضب خدا خشنود نکند.در حدیث دیگر آمده است که فرمود:رزق و روزیش او را در می یابد قبل از مرگش، همان طور که مرگش او را در می یابد. سپس فرمود:خداوند متعال به وسیله عدل و داد خود خرّمی و آسایش را در یقین و خشنودی مقرّر فرموده، و غم و اندوه را در ناباوری و ناخشنودی، پس راضی به قضای خدا شوید و تسلیم فرمان خداوند باشید.
عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : كَانَ قَنْبَرٌ غُلاَمُ عَلِيِّ ٍّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ يُحِبُّ عَلِيّا حُبّا شَدِيدا فَإِذَا خَرَجَ عَلِيٌّ خَرَجَ عَلَى أَثَرِهِ بِالسَّيْفِ فَرَآهُ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقَالَ يَا قَنْبَرُ مَا لَكَ فَقَالَ جِئْتُ لِأَمْشِيَ خَلْفَكَ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ فَقَالَ وَيْحَكَ أَ مِنْ أَهْلِ اَلسَّمَاءِ تَحْرُسُنِي أَمْ مِنْ أَهْلِ اَلْأَرْضِ قَالَ لاَ بَلْ مِنْ أَهْلِ اَلْأَرْضِ فَقَالَ إِنَّ أَهْلَ اَلْأَرْضِ لاَ يَسْتَطِيعُونَ لِي شَيْئا لَوْ شَاءُوا إِلاَّ بِإِذْنٍ مِنَ اَلسَّمَاءِ فَارْجِعْ قَالَ فَرَجَعَ .
امام صادق علیه السّلام فرمود:قنبر غلام علی علیه السّلام، حضرت را بسیار دوست می داشت، پس هر گاه امام علیه السّلام از منزل خارج می شد با شمشیر به دنبال او می رفت، شبی حضرت متوجه او شد، فرمود:قنبر چه قصدی داری؟عرض کرد:به دنبال شما آمده ام ای امیر مؤمنان، حضرت فرمود:وای بر تو، آیا مرا از اهل آسمان محافظت می کنی یا از اهل زمین؟عرض کرد:نه؛ از اهل زمین، فرمود:همانا اهل زمین توان هیچ چیزی را بر من ندارند مگر با اجازه ای از خدا، بنا بر این برگرد قنبر برگشت.
عَنْهُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ لَيْسَ شَيْءٌ إِلاَّ لَهُ حَدٌّ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ فَمَا حَدُّ اَلتَّوَكُّلِ قَالَ اَلْيَقِينُ قُلْتُ فَمَا حَدُّ اَلْيَقِينِ قَالَ أَنْ لاَ تَخَافَ مَعَ اَللَّهِ شَيْئا .
امام صادق علیه السّلام فرمود:هیچ چیزی نیست مگر اینکه برای آن حدّی است؛ راوی از حضرت پرسید:فدایت شوم، حدّ توکّل چیست؟فرمود:یقین است، عرض کرد:حدّ یقین چیست؟فرمود:این است که:با وجود خدا از احدی نترسی.
عَنِ اَلصَّادِقِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ كَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ اَللَّهُمَّ مُنَّ عَلَيَّ بِالتَّوَكُّلِ عَلَيْكَ وَ اَلتَّفْوِيضِ إِلَيْكَ وَ اَلرِّضَا بِقَدَرِكَ وَ اَلتَّسْلِيمِ لِأَمْرِكَ حَتَّى لاَ أُحِبَّ تَعْجِيلَ مَا أَخَّرْتَ وَ لاَ تَأْخِيرَ مَا عَجَّلْتَ يَا أَرْحَمَ اَلرَّاحِمِينَ .
امام صادق علیه السّلام فرمود:علی علیه السّلام می فرمود:خدایا بر من منّت گذار تا توان توکّل بر تو و واگذاردن امورم به تو، و خشنود شدن به قضا و قدر تو، و تسلیم شدن به فرمانت را پیدا کنم، به حدّی در برابر فرمانت تسلیم و در آنچه برایم مقدر فرموده ای شتاب نداشته باشم و به داده هایت رضایت دهم، ای مهربانترین مهربانان.
عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ كَفَى بِالْيَقِينِ غِنا وَ بِالْعِبَادَةِ شُغُلا .
امام صادق علیه السّلام فرمود:رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله می فرماید:بهترین ثروت یقین است، و بهترین شغل عبادت و پرستش خداوند.
