احادیث درباره علم

في تَقلُّبِ الأحْوالِ عُلِمَ جواهِرُ الرِّجالِ، و الأيّامُ تُوضِحُ لكَ السَّرائرَ الكامِنَةَ؛

در دگرگونی ‌های احوال و زمانه است که گوهر مردان شناخته می‏ شود، و روزگار نیّت‏ های پنهان را برای تو آشکار می ‏سازد.

«اِعْلَمْ اَنَّهُ لا وَرَعَ اَنْفَعُ مِنْ تَجَنُّبِ مَحَارِمِ اللهِ وَ الْکَفِّ عَنْ اَذَی الْمُؤْمِنِ»

هیچ خویشتنداریی سودمندتر از دوری از حرام و پرهیز از آزار مؤمنان نیست.

لَتُمَحَّصُنَّ یا شیعَةَ آلِ مُحَمَّدٍ تَمحیصَ الکحلِ فِی العَینِ و إنَّ صاحِبَ العَینِ یدری مَتی یقَعُ الکحلُ فی عَینِهِ و لایعلَمُ مَتی یخرُجُ مِنها، و کذلک یصبِحُ الرَّجُلُ عَلی شَریعَةٍ مِن اَمرِنا و یمسی و قد خَرَجَ مِنها، و یمسی عَلی شَریعَةٍ مِن اَمرِنا و یصبِحُ و قد خَرَجَ مِنها.

ای شیعیان آل محمد صلی الله علیه و آله یقیناً برای پاک شدن مورد آزمایش سخت قرار می گیرید، همچون پاک شدن سرمه در چشم.(از این جهت که) انسان می فهمد چه موقع سرمه وارد چشمش گردید، ولی خارج شدنش را از چشم متوجه نمی شود؛ و به همین شکل انسان بامداد اعتقاد به امامت ما دارد ولی شامگاه بی اعتقاد می شود؛ و نیز شامگاه اعتقاد به امامت دارد ولی بامداد عقیده خود را از دست می دهد(بدون آنکه خود بفهمد چطور اعتقادش دگرگون گردید).

و حَقُّ الوَلَدِ عَلَى الوالِدِ أن يُحَسِّنَ اِسمَهُ وَ يُحَسِّنَ اَدَبَه، و يُعَلِّمَهُ القُرآنَ؛

حقّ فرزند بر پدر، آن است که نام خوب بر او بگذارد و او را خوب تربیت کند و قرآن به او بیاموزد.

اذا قامَ الْقائِمُ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ صلّى ‏الله ‏علیه‏ و‏ آله ضَرَبَ فَساطیطَ لِمَنْ یُعَلِّمُ النّاسَ الْقُرْانَ عَلى ما اَنْزَلَ اللّهُ.

چون قائم آل محمد صلّی ‏الله ‏علیه‏ و‏ آله قیام نماید، خیمه ‏هایی برپای دارد تا افرادی قرآن را آن گونه که خدای نازل فرموده است به مردم بیاموزند.

أَمّا حَقُّ جارِكَ…وَ إِن عَلِمتَ أَنَّهُ یَقبَلُ نَصیحَتَكَ نَصَحتَهُ فیما بَینَكَ و َبَینَهُ

اما حق همسایه ات این است؛ که اگر بدانی نصیحت تو را می پذیرد؛ او را در خفا نصیحت کنی.

أَمّا حَقُّ جارِكَ…وَ نُصرَتُهُ إِذا كانَ مَظلوما و َلا تَتَّبِع لَهُ عَورَةً فَإِن عَلِمتَ عَلَيهِ سوءً سَتَرتَهُ عَلَيهِ

اما حق همسایه ات این است که اگر به او ظلمی شد یاریش رسانی، دنبال عیب هایش نباشی، اگر بدی از او دیدی بپوشانی.

وَ قَالَ : أَوْحَى اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى إِلَى مُوسَى يَا مُوسَى بْنَ عِمْرَانَ هَلْ تَدْرِي لِمَ خَصَصْتُكَ بِوَحْيِي وَ كَلاَمِي مِنْ بَيْنِ خَلْقِي قَالَ لاَ أَعْلَمُهُ يَا رَبِّ قَالَ يَا مُوسَى إِنِّي اِطَّلَعْتُ إِلَى خَلْقِي اِطِّلاَعَة لَمْ أَرَ فِي خَلْقِي أَشَدَّ تَوَاضُعا مِنْكَ لِي فَمِنْ ثَمَّ خَصَصْتُكَ بِوَحْيِي وَ كَلاَمِي قَالَ فَكَانَ مُوسَى إِذَا صَلَّى لَمْ يَنْفَتِلْ حَتَّى يَضَعَ خَدَّهُ اَلْأَيْمَنَ بِالْأَرْضِ وَ خَدَّهُ اَلْأَيْسَرَ بِالْأَرْضِ.

امام صادق علیه السّلام فرمود:خدای تبارک و تعالی به موسی وحی فرمود:ای موسی بن عمران، آیا می دانی چرا از بین بندگانم تو را به وحیم اختصاص دادم و با تو سخن گفتم؟گفت: بار خدایا نمی دانم، فرمود:ای موسی، من نظرم را به طرف مخلوقاتم افکندم، ولی در بین آنان متواضعتر از تو نسبت به خودم ندیدم، بدین جهت تو را به وحی و سخن گفتن برگزیدم، فرمود:همواره موسی بعد از نمازش بلند نمی شد مگر اینکه گونۀ راست و چپش را بر زمین می گذاشت.

وَ قَالَ : لاَ تَكُنْ ضَجِرا وَ لاَ غَلِقا وَ ذَلِّلْ نَفْسَكَ بِاحْتِمَالِ مَنْ خَالَفَكَ مِمَّنْ هُوَ فَوْقَكَ وَ مِمَّنْ لَهُ اَلْفَضْلُ عَلَيْكَ فَإِنَّمَا أَقْرَرْتُ لَهُ بِفَضْلِهِ لِئَلاَّ تُخَالِفَهُ وَ مَنْ لاَ يَعْرِفُ لِأَحَدٍ اَلْفَضْلَ فَهُوَ اَلْمُعْجَبُ بِرَأْيِهِ وَ قَالَ لِرَجُلٍ أَحْكِمْ دِينَكَ كَمَا أَحْكَمَ أَهْلُ اَلدُّنْيَا أَمْرَ دُنْيَاهُمْ فَإِنَّمَا جُعِلَتِ اَلدُّنْيَا شَاهِدا تَعْرِفُ بِهَا مَا غَابَ عَنْهَا مِنَ اَلْآخِرَةِ فَاعْرِفِ اَلْآخِرَةَ بِهَا وَ لاَ تَنْظُرْ إِلَى اَلدُّنْيَا إِلاَّ بِاعْتِبَارٍ وَ قَالَ لِرَجُلٍ اِعْلَمْ أَنَّهُ لاَ عِزَّ إِلاَّ لِمَنْ…

امام صادق علیه السّلام فرمود:دلگیر و مضطرب مباش، و نفس خود را در برابر مخالفینت که بالا دست تو هستند و بر تو برتری دارند مهار کن، زیرا اقرار تو به برتری او برای مخالفت نکردن با اوست، و هر که برای احدی برتری قائل نباشد او خودپسند است. و به مردی فرمود:دینت را محکم و استوار کن همان طور که اهل دنیا دنیایشان را محکم می کنند، زیرا دنیا شاهدی است که به وسیلۀ آن نهان آخرت شناخته می شود، همیشه به وسیله نعم دنیا آخرت را بشناس و با نظر عبرت به آن توجّه کن. و به مردی فرمود:عزّتی نیست مگر برای کسی که خود را برای خدا ذلیل کند، و علوّ مرتبه ای نیست مگر برای کسی که در برابر خدا تواضع نماید.

وَ قَالَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ يَنْبَغِي لِلْمُؤْمِنِ أَنْ يَكُونَ فِيهِ ثَمَانُ خِصَالٍ وَقُورٌ عِنْدَ اَلْهَزَاهِزِ صَبُورٌ عِنْدَ اَلْبَلاَءِ شَكُورٌ عِنْدَ اَلرَّخَاءِ قَانِعٌ بِمَا رَزَقَهُ اَللَّهُ لاَ يَظْلِمُ اَلْأَعْدَاءَ وَ لاَ يَتَحَامَلُ لِلْأَصْدِقَاءِ بَدَنُهُ مِنْهُ فِي تَعَبٍ وَ اَلنَّاسُ مِنْهُ فِي رَاحَةٍ إِنَّ اَلْعِلْمَ خَلِيلُ اَلْمُؤْمِنِ وَ اَلْحِلْمَ وَزِيرُهُ وَ اَلصَّبْرَ أَمِيرُ جُنُودِهِ وَ اَلرِّفْقَ أَخُوهُ وَ اَللِّينَ وَالِدُهُ.

امام صادق علیه السّلام فرمود:سزاوار است که در مؤمن هشت خصلت باشد:هنگام حوادث لرزاننده باوقار باشد، هنگام گرفتاری شکیبا باشد، هنگام فراوانی نعمت شکرگزار باشد، نسبت به آنچه خداوند روزی او قرار داده قناعت ورزد، بر دشمنان ستم روا ندارد، بار خود را بر دوستان نیافکند، نفسش از او در رنج باشد و مردم از او آسوده باشند، علم و دانش دوست مؤمن است و شکیبایی وزیر او و صبر فرماندۀ لشکریان اوست، و مدارا و نرمش برادر اوست، و نیکی کردن پدر اوست.

وَ قَالَ : مَنْ عَلِمَ أَنَّ كَلاَمَهُ مِنْ عَمَلِهِ قَلَّ كَلاَمُهُ إِلاَّ مِنْ خَيْرٍ.

حضرت صادق علیه السّلام فرمود:هر که بداند که سخنش از کردارش است، جز به خیر سخن نگوید.

وَ قَالَ : قَالَ اَلْحَوَارِيُّونَ لِعِيسَى يَا مُعَلِّمَ اَلْخَيْرِ أَعْلِمْنَا أَيُّ اَلْأَشْيَاءِ أَشَدُّ قَالَ أَشَدُّ اَلْأَشْيَاءِ غَضَبُ اَللَّهِ قَالُوا فِيمَا يُتَّقَى غَضَبُ اَللَّهِ قَالَ بِأَنْ لاَ تَغْضَبُوا قَالُوا وَ مَا بَدْءُ اَلْغَضَبِ قَالَ اَلْكِبْرُ وَ اَلتَّجَبُّرُ وَ مَحْقَرَةُ اَلنَّاسِ.

امام رضا علیه السّلام فرمود:حواریّون به عیسی علیه السّلام گفتند:ای معلم خیر، ما را به سخت ترین چیز راهنمایی کن، فرمود:از همه چیز سخت تر غضب خداوند است.گفتند:چگونه می شود از غضب خداوند دور ماند؟فرمود:به اینکه غضب نکنید، گفتند:غضب از کجا شروع می شود؟فرمود:از تکبر و خود خواهی و کوچک شمردن مردم.