احادیث درباره علم

عَنْهُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : اَلْعُلَمَاءُ أُمَنَاءُ وَ اَلْأَتْقِيَاءُ حُصُونٌ وَ اَلْعُمَّالُ سَادَةٌ.

امام صادق علیه السّلام می فرماید:علماء امینان هستند، و پرهیزگاران قلعه های محکم مذهب، و عمل کنندگان به احکام آقایان و سروران دین هستند.

رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ نبيك قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ جَعْفَرُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُقْبِلٍ اَلْقُمِّيُّ بِبَغْدَادَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو اَلْحَسَنِ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ اَلزَّائِدِيُّ اَلْبَصْرِيُّ بِأَصْفَهَانَ قَالَ حَدَّثَنَا اَلْحَسَنُ بْنُ أَسَدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اَلْهَيْثَمُ بْنُ وَاقِدٍ اَلْجَزَرِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي مِهْزَمٌ قَالَ : دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَذَكَرْتُ اَلشِّيعَةَ فَقَالَ يَا مِهْزَمُ إِنَّمَا اَلشِّيعَةُ مَنْ لاَ يَعْدُو سَمْعَهُ صَوْتُهُ وَ لاَ شَحْنُهُ بَدَنَهُ وَ لاَ يُحِبُّ لَنَا مُبْغِضا وَ لاَ يُبْغِضُ لَنَا مُحِبّا…

مهزم گوید:روزی نزد امام صادق علیه السّلام رفتم و از شیعه سخن گفتم، امام علیه السّلام فرمود:ای مهزم شیعه ما کسی است که صدایش از گوش خودش نگذرد، و از کالبدش به دیگری سرایت نکند، دشمن ما را دوست نمی دارد، و دوست ما را دشمن نمی دارد، با غلوّکنندۀ ما همنشین نمی شود، و چون سگان زوزه نمی کشد، و چون کلاغ طمع نورزد، و از مردم چیزی را تقاضا نمی کند گرچه از گرسنگی بمیرد، از مردم کناره گیر و مخفی از آنهاست، و اگر خانه هایشان از هم دور باشد گفتارشان از هم دور نیست. اگر غایب شوند کسی به جستجوی آنها نمی رود، و اگر حاضر باشند اعتنایی به آنها نمی شود، و اگر خواستگاری کنند به آنها زن نمی دهند، از دنیا خارج می شوند در حالی که حاجتهایشان در سینه هایشان است، اگر مؤمنی را ملاقات کنند او را احترام کنند، و اگر به…

عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ يَقُولُ مَا لَكُمْ تَسُوءُونَ رَسُولَ اَللَّهِ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ كَيْفَ نَسُوؤُهُ قَالَ أَ مَا تَعْلَمُونَ أَنَّ أَعْمَالَكُمْ تُعْرَضُ عَلَيْهِ فَإِذَا رَأَى مَعْصِيَة سَاءَهُ ذَلِكَ فَلاَ تَسُوءُوا رَسُولَ اَللَّهِ .

امام صادق علیه السّلام فرمود:چرا رسول خدا را ناراحت می کنید؟گفتم:فدایت شوم چگونه ایشان را ناراحت می کنیم؟فرمود:آیا خبر ندارید که اعمال شما بر ایشان عرضه می شود، و اگر گناهی را مشاهده نماید از آن ناخرسند می شود؟پس رسول خدا را ناراحت نکنید.

عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ يَقُولُ لِحُمْرَانَ اُنْظُرْ إِلَى مَنْ هُوَ دُونَكَ وَ لاَ تَنْظُرْ إِلَى مَنْ هُوَ فَوْقَكَ فَإِنَّ ذَلِكَ أَقْنَعُ بِمَا قُسِمَ لَكَ وَ أَحْرَى أَنْ تَسْتَوْجِبَ اَلزِّيَادَةَ مِنَ اَللَّهِ وَ اِعْلَمْ أَنَّ اَلْعَمَلَ اَلدَّائِمَ اَلْقَلِيلَ عَلَى اَلْيَقِينِ أَفْضَلُ عِنْدَ اَللَّهِ مِنَ اَلْعَمَلِ اَلدَّائِمِ اَلْكَثِيرِ عَلَى غَيْرِ يَقِينٍ وَ اِعْلَمْ أَنَّهُ لاَ وَرَعَ أَنْفَعُ مِنِ اِجْتِنَابِ مَحَارِمِ اَللَّهِ وَ اَلْكَفِّ عَنْ أَذَى اَلْمُسْلِمِينَ وَ اِغْتِيَابِهِمْ وَ لاَ عَيْشَ أَهْنَأُ مِنْ…

امام صادق علیه السّلام به حمران می فرمود:همیشه به زیر دست خویش نگاه کن، و به کسی که از تو برتر است نگاه مکن، زیرا این کار موجب زیادی قناعت و رضا نسبت به آنچه روزیت شده می گردد، و سزاوار است از اینکه مستوجب زیادی در روزی گردی.و بدان که کار دایم کم همراه یقین نزد خداوند برتر است از عمل دایم زیادی که بدون یقین باشد، و نیز آگاه باش که هیچ پرهیزی سودمندتر از ترک محرمات الهی و اجتناب از اذیّت و غیبت مسلمانان نیست، و هیچ معاشرتی گواراتر از خوش خلقی نیست، و هیچ مالی سودمندتر از قناعت به اندکی که کافی برای زندگانی باشد نیست، و هیچ نادانی ضرر رساننده تر از خود پسندی نیست.

عَنِ اِبْنِ أَبِي يَعْفُورٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِذَا صَلَّيْتَ صَلاَة فَرِيضَة فَصَلِّهَا فِي وَقْتِهَا صَلاَةَ مُوَدِّعٍ تَخَافُ أَنْ لاَ تَرْجِعَ إِلَيْهَا ثُمَّ اِصْرِفْ بَصَرَكَ إِلَى مَوْضِعِ سُجُودِكَ فَلَوْ تَعْلَمُ مَنْ عَنْ يَمِينِكَ وَ يَسَارِكَ لَأَحْسَنْتَ اَلصَّلاَةَ وَ اِعْلَمْ أَنَّكَ قُدَّامَ مَنْ يَرَاكَ وَ لاَ تَرَاهُ.

امام صادق علیه السّلام فرمود:هر گاه نماز واجب خود را می خوانی آن را در وقتش بجا آور، مانند نماز خواندن کسی که با نماز وداع می کند و می ترسد که بار دیگر موفق به ادای آن نشود، سپس چشمان خود را به محل سجده ات متوجه گردان، اگر بدانی چه کسی در طرف راست، و چپ توست نمازت را نیکو بجا می آوری، و بدان تو در پیشگاه کسی هستی که تو را می بیند و تو او را نمی بینی.

عَنِ اَلصَّادِقِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ ثَلاَثُ خِصَالٍ مَنْ كُنَّ فِيهِ أَوْ وَاحِدَةٌ مِنْهُنَّ كَانَ فِي ظِلِّ عَرْشِ اَللَّهِ يَوْمَ لاَ ظِلَّ إِلاَّ ظِلُّهُ رَجُلٌ أَعْطَى اَلنَّاسَ مِنْ نَفْسِهِ مَا هُوَ سَائِلُهُمْ لَهَا وَ رَجُلٌ لَمْ يُقَدِّمْ رِجْلا وَ لَمْ يُؤَخِّرْ أُخْرَى حَتَّى يَعْلَمَ أَنَّ ذَلِكَ لِلَّهِ فِيهِ رِض ى أَوْ سَخَطٌ وَ رَجُلٌ لَمْ يَعِبْ أَخَاهُ اَلْمُسْلِمَ بِعَيْبٍ حَتَّى يَنْفِيَ ذَلِكَ اَلْعَيْبَ عَنْ نَفْسِهِ فَإِنَّهُ لاَ يَنْفِي مِنْهَا عَيْبا إِلاَّ بَدَا لَهُ عَيْبٌ وَ كَفَى بِالْمَرْءِ شُغُلا…

امام صادق علیه السّلام از قول رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:در هر کس سه صفت یا یکی از آن سه باشد، در قیامت که هیچ سایه ای جز سایۀ الهی نیست زیر سایۀ عرش خدا خواهد بود: مردی که رفتارش با دیگران چنان باشد که همان رفتار را نسبت به خود از دیگران انتظار دارد؛ مردی که تا رضا و خشم الهی را در کاری احراز نکرده، قدمی پس و پیش ننهد؛ مردی که تا عیبی را از خود دور نساخته از برادرش در بارۀ آن عیب جویی ننماید؛ زیرا هر عیبی را که از خود دور کند عیبی دیگر در خویش خواهد دید، و هر کس به خود بپردازد فرصت عیبجویی از دیگران را نخواهد یافت.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ فِي قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ اَللّٰهَ وَ مَلاٰئِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى اَلنَّبِيِّ : اَلْآيَةَ قَالَ أَثْنُوا عَلَيْهِ وَ سَلِّمُوا لَهُ قُلْتُ فَكَيْفَ عَلِمَ اَلرَّسُولُ أَنَّهَا كَذَلِكَ قَالَ كُشِفَ لَهُ اَلْغِطَاءُ قُلْتُ فَبِأَيِّ شَيْءٍ عَلِمَ اَلْمُؤْمِنُ أَنَّهُ مُؤْمِنٌ قَالَ بِالتَّسْلِيمِ لِلَّهِ وَ اَلرِّضَا فِيمَا وَرَدَ عَلَيْهِ مِنْ وَرَاءِ سَخَطٍ .

امام صادق علیه السّلام در مورد قول خداوند عز و جل إِنَّ اَللّٰهَ وَ مَلاٰئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی اَلنَّبِیِّ : ... فرمود:یعنی ستایش نمایند پیامبر را و درود بر او فرستند، پرسیدم:چگونه رسول بداند که ملائکه بر او درود می فرستند؟فرمود:پرده ها برای او کنار می رود، پرسیدم:به چه چیز مؤمن می فهمد که مؤمن است؟ فرمود:به وسیلۀ تسلیمش در برابر قضای خداوند و خشنودی او به آنچه بر او می رسد، بدون غضب و ناراحتی.

وَ مِنْ كِتَابِ اَلْخَلاَصِ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ بْنِ بَابَوَيْهِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ اَلْأَحْوَصِ قَالَ : قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِنَّ عِنْدَنَا أَقْوَاما يَقُولُونَ بِأَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ يُفَضِّلُونَهُ عَلَى اَلنَّاسِ كُلِّهِمْ لَيْسَ يَصِفُونَ مَا نَصِفُ مِنْ فَضْلِكُمْ نَتَوَلاَّهُمْ فَقَالَ لِي نَعَمْ فِي اَلْجُمْلَةِ أَ لَيْسَ عِنْدَ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَا لَمْ يَكُنْ عِنْدَ رَسُولِ اَللَّهِ وَ عِنْدَ رَسُولِ اَللَّهِ مَا لَيْسَ عِنْدَنَا وَ عِنْدَنَا مَا لَيْسَ عِنْدَكُمْ وَ عِنْدَكُمْ مَا لَيْسَ عِنْدَ غَيْرِكُمْ إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ وَ…

از امام صادق علیه السّلام سؤال شد:در نزد ما کسانی هستند که به خلافت امیر مؤمنان علیه السّلام معتقدند و آن حضرت را بر همۀ مردم برتری می دهند ولی آن طور که ما در بارۀ فضیلت شما معتقدیم آنها اعتقاد ندارند، آیا با آنان دوستی کنیم؟فرمود:بلی اجمالا دوستشان بدارید، مگر نه این است که در نزد خداوند چیزهایی هست که نزد رسول خدا نیست، و نزد رسول خدا چیزهایی هست که نزد ما نیست، و نزد ما چیزهایی هست که نزد شما نیست، و نزد شما چیزهایی هست که نزد دیگران نیست؟خداوند تبارک و تعالی اسلام را بر هفت سهم قرار داده:بر صبر و راستی و یقین و رضا و وفا و دانش و بردباری، سپس آن را در میان مردم تقسیم نموده، هر کس که همۀ این هفت سهم را داشته باشد ایمانش کامل، و طاقت و تحمل دارد، و به گروهی از مردم یک سهم داد، و گروهی را…

عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : خَرَجْتُ أَنَا وَ أَبِي ذَاتَ يَوْمٍ فَإِذَا هُوَ بِأُنَاسٍ مِنْ أَصْحَابِنَا بَيْنَ اَلْقَبْرِ وَ اَلْمِنْبَرِ فَدَنَا مِنْهُمْ وَ سَلَّمَ عَلَيْهِمْ ثُمَّ قَالَ وَ اَللَّهِ إِنِّي لَأُحِبُّ رِيحَكُمْ وَ أَرْوَاحَكُمْ فَأَعِينُونَا عَلَى ذَلِكَ بِوَرَعٍ وَ اِجْتِهَادٍ وَ اِعْلَمُوا أَنَّ وَلاَيَتَنَا لاَ تُنَالُ إِلاَّ بِالْوَرَعِ وَ اَلاِجْتِهَادِ إِذَا اِئْتَمَّ أَحَدُكُمْ بِعَبْدٍ فَلْيَعْمَلْ بِعَمَلِهِ أَنْتُمْ شِيعَةُ اَللَّهِ وَ أَنْتُمْ شُرْطَةُ اَللَّهِ وَ أَنْتُمْ أَنْصَارُ اَللَّهِ وَ…

امام صادق علیه السّلام فرمود:روزی من و پدرم از خانه خارج شدیم، آنجا پدرم با عدّه ای از اصحاب ما بین قبر و منبر روبرو شد، نزدیک آنها شد و بر آنها سلام کرد، سپس فرمود: بخدا قسم من بوی شما و نفس شما را دوست دارم، ما را بر این محبت به وسیلۀ پرهیزگاری و سعی و تلاش خود یاری کنید، و بدانید جز به پرهیزگاری و تلاش و کوشش کسی به ولایت و دوستی ما نرسد، هر گاه یکی از شماها اقتدای به بنده ای از بندگان خدا نمود باید مثل او عمل کند، شما شیعیان خدایید، شما سربازان خدائید، شما یاوران خدایید، و شما پیشی گیرندگان اوّلین و آخرین هستید، و در دنیا اولین پیشی گیرندگان به ولایت مائید و در آخرت پیشی گیرندگان به سوی بهشت هستید، ما به ضمانت خدا و رسولش بهشت را برای شما ضمان کرده ایم، شما پاکانید و زنان شما پاکانند، هر…

عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ قَالَ : سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ هَلْ يَسْتَوِي اَلَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ اَلَّذِينَ لاٰ يَعْلَمُونَ إِنَّمٰا يَتَذَكَّرُ أُولُوا اَلْأَلْبٰابِ : قَالَ نَحْنُ اَلَّذِينَ نَعْلَمُ وَ عَدُوُّنَا اَلَّذِي لاَ يَعْلَمُ وَ شِيعَتُنَا أُولُو اَلْأَلْبَابِ .

محمد بن مروان می گوید:از امام صادق علیه السّلام در مورد قول خدای متعال پرسیدم آیا دانشمندان با غیر دانشمندان برابرند، این را فقط صاحبان خرد می فهمند فرمود:ما آن کسانی هستیم که علم داریم و دشمنان ما کسانی هستند که غیر عالمند، و شیعیان ما صاحبان خرد و عقلند.

عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ : لَمَّا كَثُرَ مَالِي أَجْلَسْتُ عَلَى بَابِي بَوَّابا يَرُدُّ عَنِّي فُقَرَاءَ اَلشِّيعَةِ فَخَرَجْتُ إِلَى مَكَّةَ فِي تِلْكَ اَلسَّنَةِ فَدَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَرَدَّ عَلَيَّ بِوَجْهٍ قَاطِبٍ مُزَوِّرا فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا اَلَّذِي غَيَّرَ لِي حَالِي عِنْدَكَ قَالَ اَلَّذِي غَيَّرَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ اَللَّهِ إِنِّي لَأَعْلَمُ أَنَّهُمْ عَلَى دِينِ اَللَّهِ وَ لَكِنِّي خَشِيْتُ اَلشُّهْرَةَ عَلَى نَفْسِي قَالَ يَا إِسْحَاقُ أَ…

اسحاق بن عمار گوید:چون مال و ثروتم زیاد شد کسی را جلوی در خانه ام گذاشتم تا فقیران شیعه را از خانۀ من دور کند، سپس در همان سال به مکه رفتم و به حضور امام صادق علیه السّلام رسیدم و عرض سلام داشتم، حضرت با صورت بر افروخته در حالی که روی از من برگردانده بود جواب سلام را دادند، عرض کردم:فدایت شوم چه چیزی موجب دگرگونی حالم نزد شما شد؟فرمود:آنچه که حال تو را برای مؤمنین دگرگون ساخته، عرض کردم:فدایت شوم بخدا قسم من می دانم آنها متدین هستند و لکن ترسیدم از اینکه مشهور شوم. فرمود:ای اسحاق آیا می دانی هر گاه مؤمنین یک دیگر را ملاقات کنند و با همدیگر مصافحه نمایند خداوند بین آن دو صد رحمت فرو می فرستد، نود و نه آن برای کسی که دوستیش شدیدتر نسبت به دیگری است، و هر گاه معانقه کنند رحمت الهی آن دو را فرا…

عَنْ حَرِيزٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : إِذَا ضَاقَ أَحَدُكُمْ فَلْيُعْلِمْ أَخَاهُ وَ لاَ يُعِينُ عَلَى نَفْسِهِ.

امام صادق علیه السّلام فرمود:هر گاه زندگی بر یکی از شما سخت شد پس برادر ایمانیش را از وضعش آگاه سازد، و بر خودش سخت نگیرد.