قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ اَلْبُخْلُ عَارٌ وَ اَلْجُبْنُ مَنْقَصَةٌ كُنْ سَمْحا وَ لاَ تَكُنْ مُبَذِّرا وَ كُنْ مُقَدِّرا وَ لاَ تَكُنْ مُقَتِّرا وَ لاَ تَسْتَحْيِ مِنْ إِعْطَاءِ اَلْقَلِيلِ فَإِنَّ اَلْحِرْمَانَ أَقَلُّ مِنْهُ عَجِبْتُ لِلْبَخِيلِ يَسْتَعْجِلُ اَلْفَقْرَ اَلَّذِي هَرَبَ مِنْهُ وَ يَفُوتُهُ اَلْغِنَى اَلَّذِي إِيَّاهُ طَلَبَ يَعِيشُ فِي اَلدُّنْيَا عَيْشَ اَلْفُقَرَاءِ وَ يُحَاسَبُ فِي اَلْآخِرَةِ حِسَابَ اَلْأَغْنِيَاءِ اَلْبُخْلُ جَامِعٌ لِمَسَاوِئِ اَلْعُيُوبِ وَ هُوَ زِمَامٌ يُقَادُ بِهِ إِلَى كُلِّ سُوءٍ.
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:بخل موجب عار و ننگ است، و ترس موجب نقص، بخشنده باش ولی تبذیر نکن، به اندازۀ توانائیت ببخش و مال خود را از دیگران دریغ مدار، از کم دادن مال شرم نکن، زیرا محروم کردن فقیر از آنهم کمتر است. از بخیل در شگفتم که به سرعت به سوی فقر می شتابد که از آن فرار کرده، و بی نیازی را از دست داد در حالی که جویای آن بود، و در دنیا همانند فقیران زندگی می کند، ولی در آخرت همچون اغنیا محاسبه می شود، بخل جامع تمام بدیهاست، و مهاری است که آدمی را به سوی هر بدی می کشاند.
مِنْ كَلاَمِ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلِيٍّ خَطَبَ بِهِ اَلْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَقَالَ أَيُّهَا اَلنَّاسُ إِنَّمَا أُخْبِرُكُمْ عَنْ أَخٍ لِي كَانَ مِنْ أَعْظَمِ اَلنَّاسِ فِي عَيْنِي وَ كَانَ رَأْسُ مَا عَظُمَ بِهِ فِي عَيْنِي صِغَرُ اَلدُّنْيَا فِي عَيْنِهِ كَانَ خَارِجا مِنْ سُلْطَانِ بَطْنِهِ فَلاَ يَشْتَهِي مَا لاَ يَجِدُ وَ لاَ يُكْثِرُ إِذَا وَجَدَ كَانَ خَارِجا مِنْ سُلْطَانِ فَرْجِهِ فَلاَ يَسْتَخِفُّ لَهُ عَقْلَهُ وَ لاَ رَأْيَهُ كَانَ خَارِجا مِنْ سُلْطَانِ اَلْجَهَالَةِ فَلاَ يَمُدُّ يَدَهُ إِلاَّ عَلَى ثِقَةٍ لِمَنْفَعَتِهِ كَانَ لاَ يَتَشَهَّى وَ لاَ…
امام حسن مجتبی علیه السّلام در خطبه ای از سخنان امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود:ای مردم، به شما خبر دهم از حال یکی از برادرانم، که در نظرم از همۀ مردم بزرگتر بود، و بالاترین چیزی که او را در نظرم بزرگ کرده بود، پستی و حقارت دنیا در نظر او بود، از تسلط شکم بیرون بود، چیزی را که نداشت به دنبالش نمی رفت، و چون پیدا می کرد زیاده روی نمی نمود، از تسلط شهوت خارج شده بود، از این رو سبک عقل و سبک رأی نبود، از سلطه نادانی رهیده بود، از این رو دستش را جز به جانب شخص مورد اطمینان و برای سود دراز نمی کرد، پراشتها و ناراضی و ملول نبود، بیشتر عمرش را خاموش بود، هر گاه دیگران وارد گفتگو می شدند، با آنان جدل نمی کرد، در دعوایی شرکت نمی کرد، دلیلی اقامه نمی کرد تا قاضی را بیابد، از برادران دینی اش غافل…
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ مَا أَنْزَلَ اَلْمَوْتَ حَقَّ مَنْزِلَتِهِ مَنْ عَدَّ غَدا مِنْ أَجَلِهِ وَ مَا أَطَالَ عَبْدٌ اَلْأَمَلَ إِلاَّ أَسَاءَ اَلْعَمَلَ وَ كَانَ يَقُولُ لَوْ رَأَى اَلْعَبْدُ أَجَلَهُ وَ سُرْعَتَهُ إِلَيْهِ لَأَبْغَضَ اَلْأَمَلَ وَ طَلَبَ اَلدُّنْيَا.
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:هر کس خودش را برای فردا ی دنیا آماده سازد، حقیقت مرگ را درک نکرده، و بنده ای آرزوی طولانی نداشت جز آنکه به گناه گرفتار شد و کار زشت انجام داد، و می فرمود:اگر بنده مرگ خود و سرعتش را به سوی خویش می دید، از آرزوی دراز و دنیا خواهی نفرت می داشت.
قِيلَ لِأَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ صِفْ لَنَا اَلدُّنْيَا فَقَالَ وَ مَا أَصِفُ لَكُمْ مِنْهَا لِحَلاَلِهَا حِسَابٌ وَ لِحَرَامِهَا عَذَابٌ لَوْ رَأَيْتُمُ اَلْأَجَلَ وَ مَسِيرَهُ لَلُهِيتُمْ عَنِ اَلْأَمَلِ وَ غُرُورِهِ ثُمَّ قَالَ مَنِ اِتَّقَى اَللّٰهَ حَقَّ تُقٰاتِهِ : أَعْطَاهُ اَللَّهُ أُنْسا بِلاَ أَنِيسٍ وَ غِن ى بِلاَ مَالٍ وَ عِزّا بِلاَ سُلْطَانٍ .
به امیر مؤمنان علیه السّلام عرض شد:برای ما دنیا را توصیف کن.فرمود:چگونه برای شما دنیائی را که برای حلالش حساب و برای حرامش عذاب است توصیف کنم، اگر مرگ و مسیر آن را ببینید از آرزوها و فریب آن دوری می جوئید.سپس فرمود:هر کس تقوای واقعی خدا را پیشه کند خداوند به او آرامشی بدون همدم، و بی نیازی بدون مال، و عزت بدون سلطنت عطا می فرماید.
وَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ لَوْ ضَرَبْتُ خَيْشُومَ اَلْمُؤْمِنِ بِسَيْفِي هَذَا عَلَى أَنْ يُبْغِضَنِي مَا أَبْغَضَنِي وَ لَوْ صَبَبْتُ اَلدُّنْيَا بِجُمْلَتِهَا عَلَى اَلْمُنَافِقِ عَلَى أَنْ يُحِبَّنِي مَا أَحَبَّنِي وَ ذَلِكَ أَنَّهُ قُضِيَ فَانْقَضَى عَلَى لِسَانِ اَلنَّبِيِّ اَلْأُمِّيِّ أَنَّهُ قَالَ يَا عَلِيُّ لاَ يُبْغِضُكَ مُؤْمِنٌ وَ لاَ يُحِبُّكَ مُنَافِقٌ.
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:اگر با این شمشیرم به بینی مؤمنی بزنم تا اینکه با من دشمن شود دشمن نخواهد شد، و اگر تمام دنیا را بر منافق بریزم تا اینکه مرا دوست بدارد با من دوست نشود، زیرا فرمان الهی است که بر زبان پیغمبر صلّی اللّٰه علیه و آله جاری شد که فرمود:ای علی هیچ مؤمنی با تو دشمن نخواهد شد و هیچ منافقی دوست تو نگردد.
قَالَ عَلِيٌّ رِضْوَانُ اَللَّهِ عَلَيْهِ لِقَنْبَرٍ يَا قَنْبَرُ أَبْشِرْ وَ بَشِّرْ وَ اِسْتَبْشِرْ فَوَ اَللَّهِ لَقَدْ مَاتَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ هُوَ سَاخِطٌ عَلَى جَمِيعِ اَلْأُمَّةِ إِلاَّ اَلشِّيعَةَ إِنَّ لِكُلِّ شَيْءٍ عُرْوَة وَ عُرْوَةُ اَلدِّينِ اَلشِّيعَةُ وَ إِنَّ لِكُلِّ شَيْءٍ شَرَفا وَ شَرَفُ اَلدِّينِ اَلشِّيعَةُ وَ إِنَّ لِكُلِّ شَيْءٍ سَيِّدا وَ سَيِّدُ اَلْمَجَالِسِ مَجَالِسُ اَلشِّيعَةِ وَ إِنَّ لِكُلِّ شَيْءٍ شَهْوَة وَ شَهْوَةُ اَلدُّنْيَا سُكْنَى اَلشِّيعَةِ فِيهَا فَوَ اَللَّهِ لَوْ لاَ مَا فِي اَلْأَرْضِ مِنْكُمْ مَا اِسْتَكْمَلَ…
علی علیه السّلام به قنبر فرمود:ای قنبر بشارت بده و بگو آنها هم به دیگران بشارت دهند که رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله از دنیا رحلت فرمود در حالی که بر تمام مردم غیر از شیعیان خشمگین بود، آگاه باشید برای هر چیزی دستگیره ای است و دستگیرۀ دین شیعیانند، و برای هر چیزی شرافتی هست و شرافت دین شیعیانند، و برای هر چیزی آقایی هست و آقای مجالس مجالس شیعیان است، و برای هر چیزی لذتی هست و لذّت دنیا به زندگی شیعه در آن است، بخدا قسم اگر شما در روی زمین نبودید آیندگان شما نعمتها را کامل نمی نمودند، و در آخرت بهره و نصیبی نداشتند، هر کس مخالفت ما کند گرچه بسیار عبادت نماید و جدّیت در افعال خیر داشته باشد مشمول این آیه است روز قیامت صورت گروهی ترسناک و ذلیل باشد و همۀ کارشان رنج و مشقت، و پیوسته در آتش…
مِنْ كِتَابِ اَلْمَحَاسِنِ قَالَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِنَّ مِنْ أَعْوَانِ اَلْأَخْلاَقِ عَلَى اَلدِّينِ اَلزُّهْدَ فِي اَلدُّنْيَا.
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:از جمله یاری کنندگان اخلاق در امور دین، زهد در دنیاست.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ مَنِ اِعْتَدَلَ يَوْمَاهُ فَهُوَ مَغْبُونٌ وَ مَنْ كَانَتِ اَلدُّنْيَا هَمَّهُ اِشْتَدَّتْ حَسْرَتُهُ عِنْدَ فِرَاقِهَا وَ مَنْ كَانَ غَدُهُ شَرَّ يَوْمَيْهِ فَمَحْرُومٌ وَ مَنْ لَمْ يُبَالِ بِمَا زُوِيَ مِنْ آخِرَتِهِ إِذَا سَلِمَتْ لَهُ دُنْيَاهُ فَهُوَ هَالِكٌ وَ مَنْ لَمْ يَتَعَاهَدِ اَلنَّقْصَ مِنْ نَفْسِهِ غَلَبَ عَلَيْهِ اَلْهَوَى وَ مَنْ كَانَ فِي نَقْصٍ فَالْمَوْتُ خَيْرٌ لَهُ إِنَّ اَلدُّنْيَا خَضِرَةٌ حُلْوَةٌ وَ لَهَا أَهْلٌ وَ إِنَّ اَلْآخِرَةَ لَهَا أَهْلٌ ظَلَفَتْ أَنْفُسُهُمْ عَنْ مُفَاخَرَةِ أَهْلِ اَلدُّنْيَا لاَ يُنَافِسُونَ…
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:هر که دو روزش یکسان باشد مغبون گشته، و هر که قصدش از تلاش؛ دنیا باشد هنگام جدا شدن از آن حسرتش شدید شود، و هر که فردایش زیانبارتر از امروزش باشد بی بهره مانده است، و کسی که باک ندارد که برای آخرتش چه اندوخته است، اگر دنیایش برایش سالم باشد به نابودی رسیده، و شخصی که به کاستی نفسش اهمیت ندهد هوای نفس بر او چیره گردد، و هر کس در سراشیبی سقوط نفس خویش واقع شود مرگ برایش بهتر است، دنیا سبز و شیرین است و برای او علاقمندانی است. برای آخرت نیز دوستدارانی است که خود را از فخر فروشی علاقمندان دنیا جدا ساخته اند، در دنیا با دیگران رقابت نمی کنند و به نعمت و عیش آن خوشحال نمی شوند و از شدائد و سختیهای آن غمگین نمی شوند. ای شیخ کسی که از هجوم شبانۀ دشمنان می ترسد خوابش کم…
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ مَا ضَرَّكَ إِنْ أَحْبَبْتَ اَللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ أَحَبَّكَ اَللَّهُ وَ رَسُولُهُ مَنْ أَبْغَضَكَ فَإِنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ مِنْ أَوْلِيَاءِ اَللَّهِ يُبْغِضُ أَحِبَّاءَ اَللَّهِ وَ لاَ أَحَدٌ مِنْ غَيْرِهِ يُحِبُّكَ فَيَنْفَعُكَ حُبُّهُ ثُمَّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ لاَ يَسْتَوْحِشُ مَنْ كَانَ اَللَّهُ أَنِيسَهُ وَ لاَ يَذِلُّ مَنْ كَانَ اَللَّهُ أَعَزَّهُ وَ لاَ يَفْتَقِرُ مَنْ كَانَ بِاللَّهِ غَنَاؤُهُ فَمَنِ اِسْتَأْنَسَ بِاللَّهِ آنَسَهُ اَللَّهُ بِغَيْرِ أَنِيسٍ وَ مَنِ اِعْتَزَّ بِاللَّهِ…
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:اگر خدا و رسولش را دوست بداری، و خدا و رسولش تو را دوست بدارند، دشمنت به تو زیانی نمی رساند زیرا هیچ یک از دوستان خدا نیست که با دوستان خدا دشمن باشد، و دوستی کسی جز خدا نمی تواند برایت سودمند باشد. سپس فرمود:رسول خدا فرمود:کسی که خدا انیس و همدم او باشد، ترس و وحشتی ندارد، و کسی که خدا عزیزش نموده، ذلیل نمی شود، و کسی را که خدا بی نیازش ساخته، محتاج نمی شود، هر کس به خدا انس بگیرد فقط خداوند همدمش خواهد شد، و هر کس از خدا طلب عزّت کند؛ خداوند بدون یاور و قبیله او را عزت دهد، و هر کس از خدا طلب بی نیازی کند، خداوند او را از غیر دنیایش بی نیاز سازد.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ مَنْ رَضِيَ مِنَ اَلدُّنْيَا بِمَا يُجْزِيهِ كَانَ أَيْسَرُ مَا فِيهَا يَكْفِيهِ وَ مَنْ لَمْ يَرْضَ مِنَ اَلدُّنْيَا بِمَا يُجْزِيهِ لَمْ يَكُنْ فِيهَا شَيْءٌ يَكْفِيهِ.
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:هر که از دنیا به مقداری که او را کفایت کند راضی شود؛ کمترین چیز دنیا او را کفایت می کند، و هر که به اندازه ای که او را بس باشد راضی نشود؛ چیزی از دنیا کفایتش نخواهد کرد.
وَ مِنْ كِتَابِ رَوْضَةِ اَلْوَاعِظِينَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَصَمَ ظَهْرِي رَجُلاَنِ مِنَ اَلدُّنْيَا رَجُلٌ عَلِيمُ اَللِّسَانِ فَاسِقٌ وَ رَجُلٌ جَاهِلُ اَلْقَلْبِ نَاسِكٌ هَذَا يَصُدُّ بِلِسَانِهِ عَنْ فِسْقِهِ وَ هَذَا يَنْسُكُهُ عَنْ جَهْلِهِ فَاتَّقُوا اَلْفَاسِقَ مِنَ اَلْعُلَمَاءِ وَ اَلْجَاهِلَ مِنَ اَلْمُتَعَبِّدِينَ أُولَئِكَ فِتْنَةُ كُلِّ مَفْتُونٍ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَقُولُ يَا عَلِيُّ هَلاَكُ أُمَّتِي عَلَى يَدَيْ كُلِّ مُنَافِقٍ عَلِيمِ اَللِّسَانِ.
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:از مردم دنیا دو نفر پشت مرا شکستند:یکی مرد سخنور بدکردار، و دیگری مرد نادان عابد، این یکی به کمک زبان بر کارهای زشت خود پرده می کشد، و آن دیگری با عبادتش نادانی خود را پنهان می کند، از دانشمندان گنهکار و عبادت کنندگان نادان بپرهیزید، زیرا که اینان باعث فریب فریفتگان می باشند، از رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله شنیدم که می فرمود:ای علی هلاک امت من به دست سخنوران منافق و دورو است.
عَنْهُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ مَنْ طَلَبَ اَلْعِلْمَ لِلَّهِ لَمْ يُصِبْ مِنْهُ بَابا إِلاَّ اِزْدَادَ بِهِ فِي نَفْسِهِ ذُلاّ وَ فِي اَلنَّاسِ تَوَاضُعا وَ لِلَّهِ خَوْفا وَ فِي اَلدِّينِ اِجْتِهَادا وَ ذَلِكَ اَلَّذِي يَنْتَفِعُ بِالْعِلْمِ فَلْيَتَعَلَّمْهُ وَ مَنْ طَلَبَ اَلْعِلْمَ لِلدُّنْيَا وَ اَلْمَنْزِلَةِ عِنْدَ اَلنَّاسِ وَ اَلْحُظْوَةِ عِنْدَ اَلسُّلْطَانِ لَمْ يُصِبْ مِنْهُ بَابا إِلاَّ اِزْدَادَ فِي نَفْسِهِ عَظَمَة وَ عَلَى اَلنَّاسِ اِسْتِطَالَة وَ بِاللَّهِ اِغْتِرَارا وَ مِنَ اَلدِّينِ جَفَاء فَذَلِكَ اَلَّذِي لاَ يَنْتَفِعُ بِالْعِلْمِ فَلْيَكُفَّ…
از رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله مروی است که فرمود:هر که برای رضای خدا طلب علم نماید به بابی از علم نمی رسد مگر اینکه فروتنی او زیادتر می شود، و تواضع او در میان مردم بسیار گردد، و ترسش برای خدا بیشتر شود، و جدّیت و کوشش او در راه دین بیشتر گردد، چنین عالمی است که از علم خود نفع برد و دیگران را بهره مند سازد. و هر که برای طلب دنیا، و منزلت نزد مردم، و برای دستیابی و راه یافتن نزد پادشاه طلب علم نماید، هر بابی از علم را که فرا می گیرد تکبرش بیشتر گردد، و پستی و خواری او نزد مرد بیشتر شود، و نسبت به خدا مغرور گردد، و به دین جفا کند، چنین کسی از علم خود استفاده نخواهد کرد، در این صورت او حجّتی برای خود ندارد، و پشیمانی و حسرت و ذلّت در روز قیامت نصیبش گردد.
