قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ اَلْبُخْلُ عَارٌ وَ اَلْجُبْنُ مَنْقَصَةٌ كُنْ سَمْحا وَ لاَ تَكُنْ مُبَذِّرا وَ كُنْ مُقَدِّرا وَ لاَ تَكُنْ مُقَتِّرا وَ لاَ تَسْتَحْيِ مِنْ إِعْطَاءِ اَلْقَلِيلِ فَإِنَّ اَلْحِرْمَانَ أَقَلُّ مِنْهُ عَجِبْتُ لِلْبَخِيلِ يَسْتَعْجِلُ اَلْفَقْرَ اَلَّذِي هَرَبَ مِنْهُ وَ يَفُوتُهُ اَلْغِنَى اَلَّذِي إِيَّاهُ طَلَبَ يَعِيشُ فِي اَلدُّنْيَا عَيْشَ اَلْفُقَرَاءِ وَ يُحَاسَبُ فِي اَلْآخِرَةِ حِسَابَ اَلْأَغْنِيَاءِ اَلْبُخْلُ جَامِعٌ لِمَسَاوِئِ اَلْعُيُوبِ وَ هُوَ زِمَامٌ يُقَادُ بِهِ إِلَى كُلِّ سُوءٍ.
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:بخل موجب عار و ننگ است، و ترس موجب نقص، بخشنده باش ولی تبذیر نکن، به اندازۀ توانائیت ببخش و مال خود را از دیگران دریغ مدار، از کم دادن مال شرم نکن، زیرا محروم کردن فقیر از آنهم کمتر است. از بخیل در شگفتم که به سرعت به سوی فقر می شتابد که از آن فرار کرده، و بی نیازی را از دست داد در حالی که جویای آن بود، و در دنیا همانند فقیران زندگی می کند، ولی در آخرت همچون اغنیا محاسبه می شود، بخل جامع تمام بدیهاست، و مهاری است که آدمی را به سوی هر بدی می کشاند.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِنَّ هَذِهِ اَلْقُلُوبَ لَتَمَلُّ كَمَا تَمَلُّ اَلْأَبْدَانُ فَابْتَغُوا لَهَا طَرَائِفَ اَلْحِكْمَةِ وَ إِنَّ لِلْقُلُوبِ إِقْبَالا وَ إِدْبَارا فَإِذَا أَقْبَلَتْ فَاحْمِلُوهَا عَلَى اَلنَّوَافِلِ وَ إِذَا أَدْبَرَتْ فَاقْتَصِرُوا بِهَا عَلَى اَلْفَرَائِضِ.
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:دلها خسته می شوند همان گونه که بدنها خسته می شوند، تازه های حکمتها را برای آن طلب کنید، دلها گاهی به انسان روی می آورند، و گاهی پشت می کنند، هر گاه روی آوردند آنها را با مستحبّات مشغول سازید، و هر گاه پشت کردند به واجبات اکتفا کنید.
وَ قَالَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ جُمِعَ اَلْخَيْرُ كُلُّهُ فِي ثَلاَثِ خِصَالٍ اَلنَّظَرِ وَ اَلسُّكُوتِ وَ اَلْكَلاَمِ وَ كُلُّ نَظَرٍ لَيْسَ فِيهِ اِعْتِبَارٌ فَهُوَ سَهْوٌ وَ كُلُّ سُكُوتٍ لَيْسَ فِيهِ فِكْرٌ فَهُوَ غَفْلَةٌ وَ كُلُّ كَلاَمٍ لَيْسَ فِيهِ ذِكْرٌ فَهُوَ لَغْوٌ.
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:تمامی خیر در سه خصلت جمع شده:نگاه کردن، و سکوت، و حرف زدن، و هر نگاهی که در آن عبرت گرفتن نباشد خطاست، و هر سکوتی که در آن فکر نباشد غفلت است، و هر کلامی که در آن ذکر نباشد لغو و بیهوده است.
عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ نَاجِدٍ قَالَ سَمِعْتُ عَلِيّا عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ يَقُولُ إِنَّمَا مَثَلُ شِيعَتِنَا مَثَلُ اَلنَّحْلَةِ فِي اَلطَّيْرِ لَيْسَ شَيْءٌ مِنَ اَلطَّيْرِ إِلاَّ وَ هُوَ يَسْتَضْعِفُهَا فَلَوْ أَنَّ اَلطَّيْرَ تَعْلَمُ مَا فِي أَجْوَافِهَا مِنَ اَلْبَرَكَةِ لَمْ تَفْعَلْ بِهَا ذَلِكَ.
ربیعة بن ناجد گوید:از علی علیه السّلام شنیدم که می فرمود:شیعیان ما همانند زنبور عسل در میان پرندگان می باشند، هیچ پرنده ای نیست جز اینکه زنبور عسل را کوچک می شمارد، اگر پرندگان می دانستند که چه برکتی در شکمهای زنبوران عسل وجود دارد هرگز این کار را نمی کردند.
سَأَلَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ اَلْحَسَنَ وَ اَلْحُسَيْنَ عَلَيْهِمَا اَلسَّلاَمُ فَقَالَ لَهُمَا مَا بَيْنَ اَلْإِيمَانِ وَ اَلْيَقِينِ فَسَكَتَا فَقَالَ لِلْحَسَنِ أَجِبْ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ قَالَ بَيْنَهُمَا شِبْرٌ قَالَ وَ كَيْفَ ذَاكَ قَالَ لِأَنَّ اَلْإِيمَانَ مَا سَمِعْنَاهُ بِآذَانِنَا وَ صَدَّقْنَاهُ بِقُلُوبِنَا وَ اَلْيَقِينَ مَا أَبْصَرْنَاهُ بِأَعْيُنِنَا وَ اِسْتَدْلَلْنَا بِهِ عَلَى مَا غَابَ عَنَّا .
حضرت علی علیه السّلام از امام حسن و امام حسین علیهما السّلام پرسید:فرق بین ایمان و یقین چیست؟ پس آن دو بزرگوار سکوت کردند، سپس به امام حسن علیه السّلام فرمود:ای ابا محمّد جواب بده، فرمود:بین آن دو یک وجب فاصله است، فرمود:این چگونه است؟فرمود:چون ایمان آن چیزی است که ما با گوشهایمان می شنویم و به وسیلۀ قلبهایمان آن را تصدیق می کنیم، و یقین آن چیزی است که آن را با چشمهایمان می بینیم و استدلال می کنیم به آن بر آنچه از ما پنهان است.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ مَنِ اِعْتَدَلَ يَوْمَاهُ فَهُوَ مَغْبُونٌ وَ مَنْ كَانَتِ اَلدُّنْيَا هَمَّهُ اِشْتَدَّتْ حَسْرَتُهُ عِنْدَ فِرَاقِهَا وَ مَنْ كَانَ غَدُهُ شَرَّ يَوْمَيْهِ فَمَحْرُومٌ وَ مَنْ لَمْ يُبَالِ بِمَا زُوِيَ مِنْ آخِرَتِهِ إِذَا سَلِمَتْ لَهُ دُنْيَاهُ فَهُوَ هَالِكٌ وَ مَنْ لَمْ يَتَعَاهَدِ اَلنَّقْصَ مِنْ نَفْسِهِ غَلَبَ عَلَيْهِ اَلْهَوَى وَ مَنْ كَانَ فِي نَقْصٍ فَالْمَوْتُ خَيْرٌ لَهُ إِنَّ اَلدُّنْيَا خَضِرَةٌ حُلْوَةٌ وَ لَهَا أَهْلٌ وَ إِنَّ اَلْآخِرَةَ لَهَا أَهْلٌ ظَلَفَتْ أَنْفُسُهُمْ عَنْ مُفَاخَرَةِ أَهْلِ اَلدُّنْيَا لاَ يُنَافِسُونَ…
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:هر که دو روزش یکسان باشد مغبون گشته، و هر که قصدش از تلاش؛ دنیا باشد هنگام جدا شدن از آن حسرتش شدید شود، و هر که فردایش زیانبارتر از امروزش باشد بی بهره مانده است، و کسی که باک ندارد که برای آخرتش چه اندوخته است، اگر دنیایش برایش سالم باشد به نابودی رسیده، و شخصی که به کاستی نفسش اهمیت ندهد هوای نفس بر او چیره گردد، و هر کس در سراشیبی سقوط نفس خویش واقع شود مرگ برایش بهتر است، دنیا سبز و شیرین است و برای او علاقمندانی است. برای آخرت نیز دوستدارانی است که خود را از فخر فروشی علاقمندان دنیا جدا ساخته اند، در دنیا با دیگران رقابت نمی کنند و به نعمت و عیش آن خوشحال نمی شوند و از شدائد و سختیهای آن غمگین نمی شوند. ای شیخ کسی که از هجوم شبانۀ دشمنان می ترسد خوابش کم…
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ اَلْفَقْرُ يُخْرِسُ اَلْفَطِنَ عَنْ حُجَّتِهِ وَ اَلْمُقِلُّ غَرِيبٌ فِي بَلْدَتِهِ طُوبَى لِمَنْ ذَكَرَ اَلْمَعَادَ وَ عَمِلَ لِلْحِسَابِ وَ قَنِعَ بِالْكَفَافِ اَلْغِنَى فِي اَلْغُرْبَةِ وَطَنٌ وَ اَلْفَقْرُ فِي اَلْوَطَنِ غُرْبَةٌ اَلْقَنَاعَةُ مَالٌ لاَ يَنْفَدُ اَلْفَقْرُ اَلْمَوْتُ اَلْأَكْبَرُ إِنَّ اَللَّهَ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى فَرَضَ فِي أَمْوَالِ اَلْأَغْنِيَاءِ أَقْوَاتَ اَلْفُقَرَاءِ فَمَا جَاءَ فَقِيرٌ إِلاَّ بِمَا مَنَعَ غَنِيٌّ مَا أَحْسَنَ تَوَاضُعَ اَلْأَغْنِيَاءِ لِلْفُقَرَاءِ طَلَبا لِمَا عِنْدَ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ…
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:فقر زبان شخص زیرک را از بیان دلیلش لال می کند، و کسی که تنگدست است در شهر خود غریب است، خوشا بحال کسی که بیاد معاد باشد، و برای حساب کار کند، و به کفاف در زندگی قانع باشد، بی نیازی در غربت وطن است، و تنگدستی در وطن غربت است، قناعت مالی است که از بین نرود، فقر مرگ بزرگ است، خداوند سبحانه و تعالی در اموال ثروتمندان غذاهای فقرا را قرار داده، فقیری گرسنه نمی ماند مگر اینکه ثروتمندی او را از آن محروم گرداند، چقدر زیباست فروتنی ثروتمندان در مقابل فقرا برای خواستن ثوابی که نزد خدای عزّ و جل است، و بهتر از آن تکبر کردن فقیران بر ثروتمندان است در حالی که متّکی به خدا باشند.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ تَرْكُ نَسْجِ اَلْعَنْكَبُوتِ فِي اَلْبَيْتِ يُورِثُ اَلْفَقْرَ وَ اَلْبَوْلُ فِي اَلْحَمَّامِ يُورِثُ اَلْفَقْرَ وَ اَلْأَكْلُ عَلَى اَلْجَنَابَةِ يُورِثُ اَلْفَقْرَ وَ اَلتَّخَلُّلُ بِالطَّرْفَاءِ يُورِثُ اَلْفَقْرَ وَ اَلتَّمَشُّطُ مِنْ قِيَامٍ يُورِثُ اَلْفَقْرَ وَ تَرْكُ اَلْقُمَامَةِ فِي اَلْبَيْتِ يُورِثُ اَلْفَقْرَ وَ اَلْيَمِينُ اَلْفَاجِرَةُ تُورِثُ اَلْفَقْرَ وَ اَلزِّنَاءُ يُورِثُ اَلْفَقْرَ وَ إِظْهَارُ اَلْحِرْصِ يُورِثُ اَلْفَقْرَ وَ اَلنَّوْمُ بَيْنَ اَلْعِشَاءَيْنِ يُورِثُ اَلْفَقْرَ وَ اَلنَّوْمُ قَبْلَ طُلُوعِ اَلشَّمْسِ…
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:پاک نکردن تار عنکبوت از خانه موجب تهیدستی است، و بول کردن در حمام موجب تهیدستی است، و در حال جنابت غذا خوردن تهیدستی آورد، و با چوب گز خلال کردن تهیدستی آورد، و ایستاده شانه زدن تهیدستی آورد، و بیرون نبردن خاکروبه از منزل موجب تهیدستی است، و سوگند دروغ تهیدستی آورد، و زنا تهیدستی آورد، و حرص ورزیدن تهیدستی آورد، و به خواب رفتن بین نماز مغرب و عشاء تهیدستی آورد، و به خواب رفتن قبل از طلوع آفتاب باعث فقر شود، عادت به دروغگویی تهیدستی آورد، زیاد گوش دادن به غناء تهیدستی آورد، رد کردن فقیری که در شب ذکر خدا می گوید موجب تنگدستی شود، و عقل معیشتی نداشتن تهیدستی آورد، و از فامیل بریدن تهیدستی آورد. سپس علی علیه السّلام فرمود:آیا آگاه کنم شما را به آنچه رزق را فراوان…
خَطَبَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ عَلَى مِنْبَرِ اَلْكُوفَةِ بِخُطْبَةٍ فِيهَا أَيُّهَا اَلنَّاسُ اِعْلَمُوا أَنَّ كَمَالَ اَلدِّينِ طَلَبُ اَلْعِلْمِ وَ اَلْعَمَلُ بِهِ وَ أَنَّ طَلَبَ اَلْعِلْمِ أَوْجَبُ عَلَيْكُمْ مِنْ طَلَبِ اَلْمَالِ إِنَّ اَلْمَالَ مَقْسُومٌ بَيْنَكُمْ مَضْمُونٌ لَكُمْ قَدْ قَسَمَهُ عَادِلٌ بَيْنَكُمْ وَ ضَمِنَهُ وَ سَيَفِي لَكُمْ بِهِ وَ اَلْعِلْمَ مَخْزُونٌ عَنْكُمْ عِنْدَ أَهْلِهِ قَدْ أُمِرْتُمْ بِطَلَبِهِ مِنْهُمْ فَاطْلُبُوهُ وَ اِعْلَمُوا أَنَّ كَثْرَةَ اَلْمَالِ مَفْسَدَةٌ فِي اَلدِّينِ مَقْسَاةٌ لِلْقَلْبِ وَ أَنَّ كَثْرَةَ اَلْعِلْمِ وَ…
امیر مؤمنان علیه السّلام بر منبر کوفه خطبه ای خواندند که در آن فرمود:ای مردم آگاه باشید کمال دین به تحصیل دانش و عمل کردن به آن است، تحصیل دانش برای شما از تهیّه مال واجبتر است، مال بین شما تقسیم و تضمین شده، دادگری؛ آن را بین شما تقسیم کرده و ضمانت فرموده، و به عهد خود وفا خواهد نمود، ولی دانش را برای شما در سینۀ اهلش اندوخته و دستور داده که به دنبالش بروید، اینک آن را بجویید و بدانید که ثروت زیاد باعث تباهی دین و قساوت قلب است، و زیادی علم به شرط عمل کردن به آن باعث اصلاح دین و رسیدن به بهشت است، مال انسان را بخیل می کند، و به آن نسبت به خودشان و مردم بخیل می شوند، مال با مصرف کاهش پذیرد، و حال اینکه علم با بذل و انفاق فزون گردد، انفاق علم به نشر آن در بین حافظان و راویان آن است، و بدانید…
عَنْ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى يُعَذِّبُ سِتَّة بِسِتَّةٍ اَلْعَرَبَ بِالْعَصَبِيَّةِ وَ اَلدَّهَاقِنَةَ بِالْكِبْرِ وَ اَلْأُمَرَاءَ بِالْجَوْرِ وَ اَلْفُقَهَاءَ بِالْحَسَدِ وَ اَلتُّجَّارَ بِالْخِيَانَةِ وَ أَهْلَ اَلرُّسْتَاقِ بِالْجَهْلِ.
امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود:خدای تبارک و تعالی شش طایفه را برای داشتن شش خصلت عذاب خواهد فرمود:عرب را به تعصب نژادی، کد خدایان را به تکبر و سرفرازی، فرمانروایان را به ستم کردن، فقیهان را به حسادت ورزیدن، بازرگانان را به خیانت، روستائیان را به نادانی.
وَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ جُمِعَ اَلْخَيْرُ كُلُّهُ فِي ثَلاَثِ خِصَالٍ اَلنَّظَرِ وَ اَلسُّكُوتِ وَ اَلْكَلاَمِ فَكُلُّ نَظَرٍ لَيْسَ فِيهِ اِعْتِبَارٌ فَهُوَ سَهْوٌ وَ كُلُّ سُكُوتٍ لَيْسَ فِيهِ فِكْرَةٌ فَهُوَ غَفْلَةٌ وَ كُلُّ كَلاَمٍ لَيْسَ فِيهِ ذِكْرٌ فَهُوَ لَغْوٌ.
امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود:تمامی خیر در سه خصلت جمع شده:نگاه کردن، و خاموشی، و سخن گفتن؛ هر نگاهی که عبرت انگیز نباشد خطاست، و هر خاموشی که بی اندیشه باشد غفلت است، و هر سخنی که خدا را به یاد نیاورد بیهوده است.
شَهِدْتُ جِنَازَةَ أَبِي بَكْرٍ يَوْمَ مَاتَ وَ شَهِدْتُ عُمَرَ حِينَ بُويِعَ وَ عَلِيٌّ ع جَالِسٌ نَاحِيَةً فَأَقْبَلَ غُلاَمٌ يَهُودِيٌّ جَمِيلُ اَلْوَجْهِ بَهِيٌّ عَلَيْهِ ثِيَابُ حِسَانٌ وَ هُوَ مِنْ وُلْدِ هَارُونَ حَتَّى قَامَ عَلَى رَأْسِ عُمَرَ فَقَالَ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ أَنْتَ أَعْلَمُ هَذِهِ اَلْأُمَّةِ بِكِتَابِهِمْ وَ أَمْرِ نَبِيِّهِمْ قَالَ فَطَأْطَأَ عُمَرُ رَأْسَهُ فَقَالَ إِيَّاكَ أَعْنِي وَ أَعَادَ عَلَيْهِ اَلْقَوْلَ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ لِمَ ذَاكَ قَالَ إِنِّي جِئْتُكَ مُرْتَاداً لِنَفْسِي شَاكّاً فِي دِينِي فَقَالَ دُونَكَ هَذَا اَلشَّابَّ قَالَ وَ مَنْ هَذَا…
ابی الطفیل گوید: روزی که ابو بکر مرد، من سر جنازه اش حاضر بودم، و زمانی که با عمر بیعت کردند حضور داشتم، که علی(بن ابی طالب علیه السلام)گوشه یی نشسته بود، جوانی یهودی، خوش صورت زیبا، نیکو لباس که از اولاد هارون(وصی موسی)بود، وارد شد و بالای سر عمر ایستاد و گفت: یا امیر المومنین تویی دانشمندترین این امت بکتابشان و امر نبوت پیغمبرشان؟ عمر سرش را پایین انداخت. یهودی-با تو هستم و سخنش را تکرار کرد. عمر-چرا این سوال را میکنی؟ یهودی-نزد تو آمده ام تا برای خود راهی بجویم، زیرا در دینم بشک افتاده ام. عمر-دامن این جوان را بگیر. یهودی-این جوان کیست؟ عمر-او علی بن ابی طالب، پسر عموی رسول خدا صلی الله علیه و آله است. او پدر حسن و حسین دو فرزند رسول خدا صلی الله علیه و آله است: او شوهر فاطمه دختر رسول…
