عَنْ عُمَرَ بْنِ يَزِيدَ قَالَ : إِنِّي كُنْتُ أَتَعَشَّى مَعَ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِذْ تَلاَ هَذِهِ اَلْآيَةَ بَلِ اَلْإِنْسٰانُ عَلىٰ نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ وَ لَوْ أَلْقىٰ مَعٰاذِيرَهُ : وَ قَالَ يَا أَبَا حَفْصٍ مَا يَصْنَعُ اَلْإِنْسَانُ أَنْ يَتَقَرَّبَ إِلَى اَلنَّاسِ بِخِلاَفِ مَا يَعْلَمُ اَللَّهُ إِنَّ رَسُولَ اَللَّهِ يَقُولُ مَنْ أَسَرَّ سَرِيرَة رَدَّاهُ اَللَّهُ رِدَاءَهَا إِنْ خَيْرا فَخَيْرا وَ إِنْ شَرّا فَشَرّا .
عمر بن یزید گوید:با حضرت صادق علیه السّلام مشغول شام خوردن بودم که این آیه را تلاوت فرمود: بلکه انسان نسبت به وجودش آگاه است، اگر چه عذرتراشی کند ، و فرمود: ای ابو حفص انسان چگونه بر خلاف آنچه خدا می داند خود را به مردم نزدیک سازد؟ رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله می فرمود:هر که نیّتی در دل داشته باشد، خداوند لباس همان نیّت را بر او بپوشاند، اگر خیر باشد آنهم خیر است، و اگر بد باشد آنهم بد است.
عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : مَا يَصْنَعُ أَحَدُكُمْ أَنْ يُظْهِرَ حُسْنا وَ يُسِرَّ شَيْئا فَإِذَا رَجَعَ إِلَى نَفْسِهِ عَلِمَ أَنَّهُ لَيْسَ كَذَلِكَ وَ قَالَ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى بَلِ اَلْإِنْسٰانُ عَلىٰ نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ : فَمَنْ صَحَّتْ سَرِيرَتُهُ قَوِيَتْ عَلاَنِيَتُهُ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:چه می کند یکی از شما اگر خوبیهایش را آشکار و بدیهایش را پنهان کند، و وقتی به باطن خود رجوع کند بفهمد این چنین نیست، و خداوند متعال هم می فرماید: بلکه انسان به باطن خود بیناست ، باطن هر کس درست شد ظاهرش هم خوب می گردد.
وَجَدْتُ بِخَطِّ أَمِينِ اَلدِّينِ رَحْمَةُ اَللَّهِ عَلَيْهِ عَنِ اَلصَّادِقِ قَالَ : قَالَ رَجُلٌ لِعَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ إِنَّ فُلاَنا يَنْسِبُكَ إِلَى أَنَّكَ ضَالٌّ مُبْتَدِعٌ فَقَالَ لَهُ عَلِيُّ بْنُ اَلْحُسَيْنِ مَا رَعَيْتَ حَقَّ مُجَالَسَةِ اَلرَّجُلِ حَيْثُ نَقَلْتَ إِلَيْنَا حَدِيثَهُ وَ لاَ أَدَّيْتَ حَقِّي حَيْثُ أَبْلَغْتَنِي عَنْ أَخِي مَا لَسْتُ أَعْلَمُهُ إِنَّ اَلْمَوْتَ يَعُمُّنَا وَ اَلْبَعْثَ مَحْشَرُنَا وَ اَلْقِيَامَةَ مَوْعِدُنَا وَ اَللَّهَ يَحْكُمُ بَيْنَنَا إِيَّاكَ وَ اَلْغِيبَةَ فَإِنَّهَا إِدَامُ كِلاَبِ أَهْلِ اَلنَّارِ وَ اِعْلَمْ أَنَّ مَنْ أَكْثَرَ مِنْ…
امام صادق علیه السّلام فرمود:مردی به امام سجاد علیه السّلام عرض کرد:فلانی تو را به گمراهی و بدعت گذاری متهم می کند، امام سجاد علیه السّلام فرمود:تو حق همنشینی او را مراعات نکردی که گفتۀ او را برای من نقل نمودی، و حق مرا هم ادا نکردی که گفتۀ برادرم را که من از آن خبر نداشتم برایم نقل نمودی، همۀ ما خواهیم مرد، و همۀ ما روز قیامت بر انگیخته خواهیم شد، و خداوند بین ما قضاوت می نماید، از غیبت دوری کن زیرا غیبت خورش سگهای دوزخ است، و بدان هر کس عیبهای مردم را بین دیگران شایع کند، غیبت کنندۀ او نیز بسیار می گرداند، و از او هم به اندازه ای که در اوست طلب می شود.
وَ عَنْهُ قَالَ : إِذَا رَأَيْتُمُ اَلْعَبْدَ مُعْتَقِدا لِذُنُوبِ اَلنَّاسِ نَاسِيا لِذُنُوبِهِ فَاعْلَمُوا أَنَّهُ قَدْ مُكِرَ بِهِ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:هر گاه با بنده ای روبرو شدید که در جستجوی گناهان مردم است، و گناهان خود را فراموش نموده، بدانید او گرفتار مکر شده است.
عَنْ عُنْوَانَ اَلْبَصْرِيِّ وَ كَانَ شَيْخا كَبِيرا قَدْ أَتَى عَلَيْهِ أَرْبَعٌ وَ تِسْعُونَ سَنَة قَالَ : كُنْتُ أَخْتَلِفُ إِلَى مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ سِنِينَ فَلَمَّا حَضَرَ جَعْفَرٌ اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ اَلْمَدِينَةَ اِخْتَلَفْتُ إِلَيْهِ وَ أَحْبَبْتُ أَنْ آخُذَ عَنْهُ كَمَا أَخَذْتُ مِنْ مَالِكٍ فَقَالَ لِي يَوْما إِنِّي رَجُلٌ مَطْلُوبٌ وَ مَعَ ذَلِكَ لِي أَوْرَادٌ فِي كُلِّ سَاعَةٍ مِنْ آنَاءِ اَللَّيْلِ وَ اَلنَّهَارِ فَلاَ تَشْغَلْنِي عَنْ وِرْدِي فَخُذْ عَنْ مَالِكٍ وَ اِخْتَلِفْ إِلَيْهِ كَمَا كُنْتَ تَخْتَلِفُ إِلَيْهِ فَاغْتَمَمْتُ مِنْ ذَلِكَ وَ خَرَجْتُ مِنْ…
عنوان بصری که پیرمردی نود و چهار ساله ای بود گوید:حدود دو سال با مالک بن انس رفت و آمد داشتم، هنگامی که امام صادق علیه السّلام وارد مدینه شد، خدمت آن حضرت می رسیدم و دوست داشتم آنچه را از مالک می آموختم از آن حضرت بیاموزم، روزی حضرت به من فرمود:من از طرف حکومت تحت نظر می باشم، بعلاوه اینکه در هر ساعت از شب و روز نیز اوراد و اذکاری دارم که باید بگویم، مرا از گفتن ذکر باز مدار، و همان طور که قبلا نزد مالک می رفتی حالا هم برو و مسائلت را از او بپرس، من از این سخنان غمگین شدم، و از نزد ایشان رفتم، و با خود گفتم:اگر در من خیری می دید مرا از خود نمی راند، و به مالک حواله نمی نمود، بار دیگر وارد مسجد رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله شدم و بر امام علیه السّلام سلام کردم، سپس از کنار قبر پیامبر وارد…
تَعَلَّمُوا اَلْحِلْمَ فَإِنَّ اَلْحِلْمَ خَلِيلُ اَلْمُؤْمِنِ وَ وَزِيرُهُ وَ اَلْعِلْمَ دَلِيلُهُ وَ اَلرِّفْقَ أَخُوهُ وَ اَلْعَقْلَ رَفِيقُهُ وَ اَلصَّبْرَ أَمِيرُ جُنُودِهِ.
بردباری فرا گیرید؛ زیرا بردباری دوست و وزیر مومن است و دانش راهنما و مدارا برادر و عقل یار و صبر فرمانده لشکر اوست.
وَ قَالَ لاِبْنِهِ اَلْحَسَنِ ع أُوصِيكَ بِتَقْوَى اَللَّهِ وَ إِقَامِ اَلصَّلاَةِ لِوَقْتِهَا وَ إِيتَاءِ اَلزَّكَاةِ عِنْدَ مَحَلِّهَا وَ أُوصِيكَ بِمَغْفِرَةِ اَلذَّنْبِ وَ كَظْمِ اَلْغَيْظِ وَ صِلَةِ اَلرَّحِمِ وَ اَلْحِلْمِ عِنْدَ اَلْجَاهِلِ وَ اَلتَّفَقُّهِ فِي اَلدِّينِ وَ اَلتَّثَبُّتِ فِي اَلْأَمْرِ وَ اَلتَّعَهُّدِ لِلْقُرْآنِ وَ حُسْنِ اَلْجِوَارِ وَ اَلْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ اَلنَّهْيِ عَنِ اَلْمُنْكَرِ وَ اِجْتِنَابِ اَلْفَوَاحِشِ كُلِّهَا فِي كُلِّ مَا عُصِيَ اَللَّهُ فِيهِ.
امیر المومنین علی علیه السلام به فرزندش امام حسن علیه السلام فرمود: تو را سفارش می کنم به تقوای الهی و بر پا داشتن نماز به وقت آن و دادن زکات در جای مناسب خود. و همچنین سفارش می کنم به گذشت از گناه و فرو خوردن خشم و به جای آوردن صله رحم، بردبار بودن در برابر نادان و آموختن علم دین و بررسی در کار و مواظبت بر قرآن و خوش همسایگی و امر به معروف و نهی از منکر و کناره جویی از تمام هرزگیها و از هر چیز که در آن نافرمانی از خدا باشد.
قِوَامُ اَلدُّنْيَا بِأَرْبَعَةٍ بِعَالِمٍ مُسْتَعْمِلٍ لِعِلْمِهِ وَ بِغَنِيٍّ بَاذِلٍ لِمَعْرُوفِهِ وَ بِجَاهِلٍ لاَ يَتَكَبَّرُ أَنْ يَتَعَلَّمَ وَ بِفَقِيرٍ لاَ يَبِيعُ آخِرَتَهُ بِدُنْيَا غَيْرِهِ وَ إِذَا عَطَّلَ اَلْعَالِمُ عِلْمَهُ وَ أَمْسَكَ اَلْغَنِيُّ مَعْرُوفَهُ وَ تَكَبَّرَ اَلْجَاهِلُ أَنْ يَتَعَلَّمَ وَ بَاعَ اَلْفَقِيرُ آخِرَتَهُ بِدُنْيَا غَيْرِهِ فَعَلَيْهِمُ اَلثُّبُورُ.
استواری دنیا بر چهار کس است: دانایی که دانش خود را به کار بندد، توانگری که در حد توان احسان نماید، نادانی که از فرا گرفتن دانش سر بر نتابد و ناداری که آخرتش را به دنیایش نفروشد، هر گاه، دانا دانش خود را به کار ندارد و توانگر از احسان دریغ ورزد و نادان از فرا گرفتن دانش سر بر تابد و نادار آخرتش را به دنیایش فروشد، آنگاه وای بر همه آنان.
اِعْلَمُوا عِبَادَ اَللَّهِ أَنَّ اَلتَّقْوَى حِصْنٌ حَصِينٌ وَ اَلْفُجُورَ حِصْنٌ ذَلِيلٌ لاَ يَمْنَعُ أَهْلَهُ وَ لاَ يُحْرِزُ مَنْ لَجَأَ إِلَيْهِ أَلاَ وَ بِالتَّقْوَى تُقْطَعُ حُمَةُ اَلْخَطَايَا وَ بِالصَّبْرِ عَلَى طَاعَةِ اَللَّهِ يُنَالُ ثَوَابُ اَللَّهِ وَ بِالْيَقِينِ تُدْرَكُ اَلْغَايَةُ اَلْقُصْوَى عِبَادَ اَللَّهِ إِنَّ اَللَّهَ لَمْ يَحْظُرْ عَلَى أَوْلِيَائِهِ مَا فِيهِ نَجَاتُهُمْ إِذْ دَلَّهُمْ عَلَيْهِ وَ لَمْ يُقَنِّطْهُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ لِعِصْيَانِهِمْ إِيَّاهُ إِنْ تَابُوا إِلَيْهِ.
ای بندگان خدا بدانید پرهیزگاری دژی است استوار و بزهکاری دژی است سست و نااستوار که ساکنانش را از آسیب نگاهبان نباشد و پناهندگانش را در امان ندارد. بدانید در اثر پرهیزگاری نیش زهرآگین خطاها کنده شود و در پرتو پایداری بر طاعت خداست که به پاداش الهی توان دست یافت و در سایه یقین به آن هدف عالی توان رسید. ای بندگان خدا بدانید که خداوند وسیله نجات را از دوستان خود دریغ نداشته؛ زیرا آنان را به آن راهنمایی نموده و آنها را از رحمت خویش نومید نساخته تا اگر آنان مرتکب گناه شدند به سوی او بازگردند.
مَنْ زَهِدَ فِي اَلدُّنْيَا وَ لَمْ يَجْزَعْ مِنْ ذُلِّهَا وَ لَمْ يُنَافِسْ فِي عِزِّهَا هَدَاهُ اَللَّهُ بِغَيْرِ هِدَايَةٍ مِنْ مَخْلُوقٍ وَ عَلَّمَهُ بِغَيْرِ تَعْلِيمٍ وَ أَثْبَتَ اَلحِكْمَةَ فِي صَدْرِهِ وَ أَجْرَاهَا عَلَى لِسَانِهِ.
هر که در دنیا پارسایی گزیند و بر ذلت آن بی تابی ننماید و برای کسب عزت در آن به رقابت نپردازد، خدا او را بدون هدایت خلق، راهنمایی کند و بدون آموختن او را بیاموزد و حکمت را در دلش جاسازی نماید و بر زبانش جاری سازد.
أَيُّهَا اَلنَّاسُ إِنَّهُ مَنْ نَصَحَ لِلَّهِ وَ أَخَذَ قَوْلَهُ دَلِيلاً هُدِيَ لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَ وَفَّقَهُ اَللَّهُ لِلرَّشَادِ وَ سَدَّدَهُ لِلْحُسْنَى فَإِنَّ جَارَ اَللَّهِ آمِنٌ مَحْفُوظٌ وَ عَدُوَّهُ خَائِفٌ مَخْذُولٌ فَاحْتَرِسُوا مِنَ اَللَّهِ بِكَثْرَةِ اَلذِّكْرِ وَ اِخْشَوُا اَللَّهَ بِالتَّقْوَى وَ تَقَرَّبُوا إِلَى اَللَّهِ بِالطَّاعَةِ فَإِنَّهُ قَرِيبٌ مُجِيبٌ قَالَ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ اَلدّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَ لْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ فَاسْتَجِيبُوا لِلَّهِ…
از سخنان حکیمانه امام حسن علیه السلام -ای مردم، به راستی، هر که برای خدا اخلاص ورزد و فرمایش او را راهنمای خود گیرد، خداوند او را به استوارترین راه هدایت نماید و توفیق موفقیت در این راه را نصیبش سازد و برای عاقبت بخیرشدنش یاری رساند؛ زیرا پناهنده به خدا آسوده و محفوظ است و دشمنش ترسان و نگونسار؛ پس با گفتن ذکر بسیار، خود را تحت حراست الهی قرار دهید و با تقوی از خدا پروا کنید و در سایه اطاعت، به خدا نزدیک شوید که همانا خداوند به شما نزدیک است و برای شما پاسخگوست. خدای تبارک و تعالی فرمود: «و هر گاه بندگان من، از تو در باره من بپرسند، بگو من نزدیکم و دعای دعاکننده را-به هنگامی که مرا بخواند-اجابت می کنم؛ پس آنان باید فرمان مرا گردن نهند و به من ایمان آورند، باشد که راه یابند». سوره بقره ، آیه…
كَتَبَ اَلْحَسَنُ بْنُ أَبِي اَلْحَسَنِ اَلْبَصْرِيُّ إِلَى أَبِي مُحَمَّدٍ اَلْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ ع أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّكُمْ مَعْشَرَ بَنِي هَاشِمٍ اَلْفُلْكُ اَلْجَارِيَةُ فِي اَللُّجَجِ اَلْغَامِرَةِ وَ اَلْأَعْلاَمُ اَلنَّيِّرةُ اَلشَّاهِرَةُ أَوْ كَسَفِينَةِ نُوحٍ ع اَلَّتِي نَزَلَهَا اَلْمُؤْمِنُونَ وَ نَجَا فِيهَا اَلْمُسْلِمُونَ كَتَبْتُ إِلَيْكَ يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ عِنْدَ اِخْتِلافِنَا فِي اَلْقَدَرِ وَ حَيْرَتِنَا فِي اَلاِسْتِطَاعَةِ فَأَخْبِرْنَا بِالَّذِي عَلَيْهِ رَأْيُكَ وَ رَأْيُ آبَائِكَ ع فَإِنَّ مِنْ عِلْمِ اَللَّهِ عِلْمَكُمْ وَ أَنْتُمْ شُهَدَاءُ عَلَى اَلنَّاسِ…
سخن امام حسن علیه السلام در باره استطاعت -حسن بصری به امام حسن علیه السلام این نامه را نوشت: اما بعد؛ همانا شما گروه بنی هاشم کشتی های روان در دل موجهای هراس انگیز دریا و نشانه های تابان نامدار یا همچون کشتی نوح علیه السلام هستید که مومنان در آن نشستند و مسلمانان در آن نجات یافتند. ای فرزند پیامبر خدا صلی الله علیه و آله علت نگارش این نامه و تقدیم به حضورت این است که ما در معنای قدر اختلاف داریم و در موضع«استطاعت»حیرانیم. ما را از عقیده خود و پدرانت در این خصوص آگاه ساز؛ زیرا سرچشمه دانش شما، دانش خداست و شما حجت و گواه بر مردم هستید و خدا حجت و گواه بر شماست. فرزندانی هستید که پی در پی از یک دیگر تولد یافتید و خداوند بسیار شنوا و داناست. امام حسن علیه السلام در پاسخ او چنین فرمود: « / بسم…
