احادیث درباره کسب حلال از امام صادق (ع)

إذا أرادَ أَحَدُکم أَن یستَجابَ لَهُ فَلیطَیب کسبَهُ وَلیخرُج مِن مَظالِمِ النّاسِ، وَ إِنَّ اللّه لا یرفَعُ إِلَیهِ دُعاء عَبدٍ وَ فی بَطنِهِ حَرامٌ أَو عِندَهُ مَظلَمَةٌ لأِحَدٍ مِن خَلقِهِ

هر کس بخواهد دعایش مستجاب شود، باید کسب خود را حلال کند و حق مردم را بپردازد. دعای هیچ بنده ای که مال حرام در شکمش باشد یا حق کسی بر گردنش باشد، به درگاه خدا بالا نمی رود.

رَأَيْتُ مِسْمَعاً بِالْمَدِينَةِ وَ قَدْ كَانَ حَمَلَ إِلَى أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ ع تِلْكَ اَلسَّنَةَ مَالاً فَرَدَّهُ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ ع فَقُلْتُ لَهُ لِمَ رَدَّ عَلَيْكَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ اَلْمَالَ اَلَّذِي حَمَلْتَهُ إِلَيْهِ قَالَ فَقَالَ لِي إِنِّي قُلْتُ لَهُ حِينَ حَمَلْتُ إِلَيْهِ اَلْمَالَ إِنِّي كُنْتُ وُلِّيتُ اَلْبَحْرَيْنَ اَلْغَوْصَ فَأَصَبْتُ أَرْبَعَمِائَةِ أَلْفِ دِرْهَمٍ وَ قَدْ جِئْتُكَ بِخُمُسِهَا بِثَمَانِينَ أَلْفَ دِرْهَمٍ وَ كَرِهْتُ أَنْ أَحْبِسَهَا عَنْكَ وَ أَنْ أَعْرِضَ لَهَا وَ هِيَ حَقُّكَ اَلَّذِي جَعَلَهُ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى فِي أَمْوَالِنَا…

عمر بن یزید گوید: مسمع را در مدینه دیدم و او در آن سال وجهی را خدمت امام صادق علیه السلام برده و آن حضرت نپذیرفته بود، من باو گفتم: چرا امام صادق علیه السلام وجهی را که برایش بردی، بتو رد کرد؟ گفت: چون آن وجه را خدمتش بردم عرضکردم: غواصی دریای بحرین بمن واگذار شده و من چهار صد هزار درهم استفاده کرده ام، و خمس آن را که 80 هزار درهم است، برای شما آورده ام. من نخواستم این وجه را که حق شماست و خدای تبارک و تعالی در اموال ما قرار داده از شما باز دارم و خود تصرف کنم. حضرت فرمود: مگر ما از زمین و آنچه خدا از آن برآورد حقی جز خمس نداریم؟ ای ابا سیار همه زمین از آن ماست، پس آنچه خدا از آن برآورد متعلق بماست. من بحضرت عرضکردم: من همه آن وجوه را خدمت شما خواهم آورد. فرمود: ای ابا سیار ما آن را برای تو…

يَأْتِي عَلَى اَلنَّاسِ زَمَانٌ لَيْسَ فِيهِ شَيْ ءٌ أَعَزَّ مِنْ أَخٍ أَنِيسٍ وَ كَسْبِ دِرْهَمٍ حَلاَلٍ.

روزگاری بر مردم آید که در آن چیزی کمیاب تر از برادری همراه و درآمدی حلال نیست.

إِنَّ اَلْبَخِيلَ مَنْ كَسَبَ مَالاً مِنْ غَيْرِ حِلِّهِ وَ أَنْفَقَهُ فِي غَيْرِ حَقِّهِ.

به راستی بخیل کسی است که ثروتی را از راه غیر حلال فراهم سازد و در راه نادرست خرجش کند.

مَنْ رَضِيَ بِالْقَلِيلِ مِنَ اَلرِّزْقِ قَبِلَ اَللَّهُ مِنْهُ اَلْيَسِيرَ مِنَ اَلْعَمَلِ وَ مَنْ رَضِيَ بِالْيَسِيرِ مِنَ اَلْحَلاَلِ خَفَّتْ مَئُونَتُهُ وَ زَكَتْ مَكْسَبَتُهُ وَ خَرَجَ مِنْ حَدِّ اَلْعَجْزِ.

هر که به زرق اندک خشنود باشد خداوند عمل اندک او را می پذیرد و هر کس به درآمد حلال اندک، خشنود باشد هزینه هایش کم گشته و درآمدش پاک شده و از حد ناتوانی، بدر آید.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : مَا أَعْطَى اَللَّهُ عَبْدا ثَلاَثِينَ أَلْفا وَ هُوَ يُرِيدُ بِهِ اَلْخَيْرَ وَ مَا جَمَعَ رَجُلٌ قَطُّ عَشَرَةَ آلاَفٍ مِنْ حِلٍّ وَ قَدْ يَجْمَعُ اَللَّهُ اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةَ لِأَقْوَامٍ إِذَا أَعْطَوُا اَلْقَرِيبَ وَ رُزِقُوا اَلْعَمَلَ اَلصَّالِحَ فَقَدْ جُمِعَتْ لَهُمُ اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةُ.

امام صادق علیه السّلام فرمود:هرگز خداوند به بنده ای سی هزار درهم نداد برای اینکه او به خیر و سعادت برسد، و هیچ مردی ده هزار درهم از راه حلال کسب نکرد، و گاهی خداوند دنیا و آخرت را برای گروهی جمع می کند، و آن هنگامی است که روزیشان را داده و موفق به عمل شایسته ای نماید، اینجاست که دنیا و آخرت بر ایشان جمع می شود.

سَأَلَهُ سَائِلٌ فَقَالَ كَمْ جِهَاتُ مَعَايِشِ اَلْعِبَادِ اَلَّتِي فِيهَا اَلاِكْتِسَابُ أَوِ اَلتَّعَامُلُ بَيْنَهُمْ وَ وُجُوهُ اَلنَّفَقَاتِ فَقَالَ ع جَمِيعُ اَلْمَعَايِشِ كُلِّهَا مِنْ وُجُوهِ اَلْمُعَامَلاَتِ فِيمَا بَيْنَهُمْ مِمَّا يَكُونُ لَهُمْ فِيهِ اَلْمَكَاسِبُ أَرْبَعُ جِهَاتٍ مِنَ اَلْمُعَامَلاَتِ فَقَالَ لَهُ أَ كُلُّ هَؤُلاَءِ اَلْأَرْبَعَةِ اَلْأَجْنَاسِ حَلاَلٌ أَوْ كُلُّهَا حَرَامٌ أَوْ بَعْضُهَا حَلاَلٌ وَ بَعْضُهَا حَرَامٌ فَقَالَ ع قَدْ يَكُونُ فِي هَؤُلاَءِ اَلْأَجْنَاسِ اَلْأَرْبَعَةِ حَلاَلٌ مِنْ جِهَةٍ حَرَامٌ مِنْ جِهَةٍ وَ هَذِهِ اَلْأَجْنَاسُ مُسَمَّيَاتٌ…

پاسخ امام صادق علیه السلام در باره انواع درآمدهای بندگان -یکی از افراد از امام صادق علیه السلام پرسید: انواع درآمدهای بندگان که شامل کسب و داد و ستد با یک دیگر می شود و راههای به کارگیری آنها چند گونه است؟ امام علیه السلام فرمود: تمام راههای معیشت از انواع معاملات میان مردم که وسیله کسب و سود بردن آنهاست چهار گونه داد و ستد است. عرض کرد: آیا همه این چهارگونه حلالند یا همه حرام یا بعضی حلال و بعضی حرامند؟ امام علیه السلام فرمود: بسا که در همه این چهارگونه داد و ستد، جهتی حلال و جهتی حرام باشد، تمام این انواع، نامگذاری شده اند و معروف هستند. نخستین جهت از این جهات چهارگانه، ولایت و سرپرستی برخی از آنان بر دیگران است؛ پس نخست ولایت و حکومت حکمرانان و کارگزارانی که از جانب آنهاست تا برسد به…

وَ هِيَ جِهَتَانِ فَإِحْدَى اَلْجِهَتَيْنِ مِنَ اَلْوِلاَيَةِ وِلاَيَةُ وُلاَةِ اَلْعَدْلِ اَلَّذِينَ أَمَرَ اَللَّهُ بِوِلاَيَتِهِمْ وَ تَوْلِيَتِهِمْ عَلَى اَلنَّاسِ وَ وِلاَيَةِ وُلاَتِهِ وَ وُلاَةِ وُلاَتِهِ إِلَى أَدْنَاهُمْ بَاباً مِنْ أَبْوَابِ اَلْوِلاَيَةِ عَلَى مَنْ هُوَ وَالٍ عَلَيْهِ وَ اَلْجِهَةُ اَلْأُخْرَى مِنَ اَلْوِلاَيَةِ وِلاَيَةُ وُلاَةِ اَلْجَوْرِ وَ وُلاَةِ وُلاَتِهِ إِلَى أَدْنَاهُمْ بَاباً مِنَ اَلْأَبْوَابِ اَلَّتِي هُوَ وَالٍ عَلَيْهِ فَوَجْهُ اَلْحَلاَلِ مِنَ اَلْوِلاَيَةِ وِلاَيَةُ اَلْوَالِي اَلْعَادِلِ اَلَّذِي أَمَرَ اَللَّهُ بِمَعْرِفَتِهِ وَ وِلاَيَتِهِ وَ…

تفسیر معنی انواع ولایت -ولایت و حکومت بر مردم دو راه دارد: یکی از آن دو، ولایت حکمرانان دادگر است که خدا به ولایت آنان فرمان داده و آنان را بر مردم سرپرست نموده و ولایت و حکومت ماموران و کارگزاران حکمرانان است تا برسد به پایین ترین رده آنان. این بابی از ابواب ولایت است از نظر کسی که بر آنها ماموریت دارد. و راه دیگر از ولایت، ولایت و حکومت حکمرانان ناحق است و ولایت کارگزاران او تا برسد به پایین ترین رده آنان. این نیز بابی از ابواب به عهده گرفتن امور حکومتی است؛ پس نوع حلال کارگزاری همان پذیرفتن ولایت حکمران دادگر است که خداوند فرمان داده به شناختن او و تحت ولایت او قرار گرفتن و در خدمت او و کارگزارانش بودن، در همان راستا که خداوند حکمران دادگر را مامور داشته، بدون افزودن یا کاستن از آنچه خدا…

فِي جَمِيعِ اَلْبُيُوعِ وَ وُجُوهِ اَلْحَلاَلِ مِنْ وَجْهِ اَلتِّجَارَاتِ اَلَّتِي يَجُوزُ لِلْبَائِعِ أَنْ يَبِيعَ مِمَّا لاَ يَجُوزُ لَهُ وَ كَذَلِكَ اَلْمُشْتَرِي اَلَّذِي يَجُوزُ لَهُ شِرَاؤُهُ مِمَّا لاَ يَجُوزُ لَهُ فَكُلُّ مَأْمُورٍ بِهِ مِمَّا هُوَ غِذَاءٌ لِلْعِبَادِ وَ قِوَامُهُمْ بِهِ فِي أُمُورِهِمْ فِي وُجُوهِ اَلصَّلاَحِ اَلَّذِي لاَ يُقِيمُهُمْ غَيْرُهُ مِمَّا يَأْكُلُونَ وَ يَشْرَبُونَ وَ يَلْبَسُونَ وَ يَنْكِحُونَ وَ يَمْلِكُونَ وَ يَسْتَعْمِلُونَ مِنْ جِهَةِ مِلْكِهِمْ وَ يَجُوزُ لَهُمُ اَلاِسْتِعْمَالُ لَهُ مِنْ جَمِيعِ جِهَاتِ اَلْمَنَافِعِ اَلَّتِي لاَ يُقِيمُهُمْ…

اما تفسیر معامله ها -در بیان همه اقسام خرید و فروش و صورتهای حلال که از طریق تجارتی که فروشش بر فروشنده جایز یا ممنوع است و همچنین خریدش بر خریداری جایز یا ممنوع است. تمام چیزهایی که در باره آنها دستوری رسیده، هر آنچه خوراک بندگان و مایه زندگی کردن ایشان باشد در راههای درست که جز آن برپا نمانند، از قبیل: خوردنی ها، نوشیدنی ها، پوشاک، ازدواج کردن، تملک نمودن و به کار گرفتن آنچه که ملک ایشان است و استفاده از آنها رواست، از جهت تمامی بهره هایی که عایدشان می شود و بدون آن پایدار نمی مانند. هر چه از جهتی به صلاح آنها باشد، خرید و فروش و نگهداری و به کارگیری و بخشیدن و عاریه دادن آن-همه این موارد-حلال است. اما صورتهای حرام خرید و فروش، هر چه در آن فساد است و ممنوع شده، از نظر خوردن و آشامیدن، کسب…

فَإِجَارَةُ اَلْإِنْسَانِ نَفْسَهُ أَوْ مَا يَمْلِكُ أَوْ يَلِي أَمْرَهُ مِنْ قَرَابَتِهِ أَوْ دَابَّتِهِ أَوْ ثَوْبِهِ بِوَجْهِ اَلْحَلاَلِ مِنْ جِهَاتِ اَلْإِجَارَاتِ أَنْ يُؤْجِرَ نَفْسَهُ أَوْ دَارَهُ أَوْ أَرْضَهُ أَوْ شَيْئاً يَمْلِكُهُ فِيمَا يُنْتَفَعُ بِهِ مِنْ وُجُوهِ اَلْمَنَافِعِ أَوِ اَلْعَمَلِ بِنَفْسِهِ وَ وُلْدِهِ وَ مَمْلُوكِهِ أَوْ أَجِيرِهِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَكُونَ وَكِيلاً لِلْوَالِي أَوْ وَالِياً لِلْوَالِي فَلاَ بَأْسَ أَنْ يَكُونَ أَجِيراً يُؤْجِرُ نَفْسَهُ أَوْ وُلْدَهُ أَوْ قَرَابَتَهُ أَوْ مِلْكَهُ أَوْ وَكِيلَهُ فِي إِجَارَتِهِ لِأَنَّهُمْ وُكَلاَءُ اَلْأَجِيرِ مِنْ…

اما تفسیر اجاره ها -اگر انسان خود یا مال خود یا کسی را که در اثر خویشاوندی سرپرست اوست یا چهارپای خود یا جامه خود را به صورتی حلال از راههای اجاره، به این طریق که خود را یا خانه یا زمین یا چیزی را که مالک آن است به کاری که به نوعی از انواع برای او سودآور است به اجاره دهد یا خود و فرزند و برده و مزدورش را-بدون آن که وکیل فرمانروا یا کارگزار فرمانروا گردد-به کاری وادارد، ولی اشکال ندارد خود یا فرزند یا خویشاوند یا برده یا وکیلش را اجیر دیگری سازد؛ -زیرا آنان از جانب او گماشته شده اند نه اینکه گماشته فرمانروا باشند. مانند باربری که بار معینی را با مزد معین به جای معینی حمل می کند و فرق نمی کند که این بار را که حمل آن امری است جایز، خود حمل نماید یا برده یا چهار پایش یا شخص دیگری اجیر کند که این…

دَخَلَ سُفْيَانُ اَلثَّوْرِيُّ عَلَى أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ ع فَرَأَى عَلَيْهِ ثِيَاباً بَيْضَاءَ كَأَنَّهَا غِرْقِئُ اَلْبَيَاضِ فَقَالَ لَهُ إِنَّ هَذَا لَيْسَ مِنْ لِبَاسِكَ فَقَالَ ع لَهُ اِسْمَعْ مِنِّي وَ عِ مَا أَقُولُ لَكَ فَإِنَّهُ خَيْرٌ لَكَ عَاجِلاً وَ آجِلاً إِنْ كُنْتَ أَنْتَ مِتَّ عَلَى اَلسُّنَّةِ وَ اَلْحَقِّ وَ لَمْ تَمُتْ عَلَى بِدْعَةٍ أُخْبِرُكَ أَنَّ رَسُولَ اَللَّهِ ص كَانَ فِي زَمَانٍ مُقْفِرٍ جَشِبٍ فَإِذَا أَقْبَلَتِ اَلدُّنْيَا فَأَحَقُّ أَهْلِهَا بِهَا أَبْرَارُهَا لاَ فُجَّارُهَا وَ مُؤْمِنُوهَا لاَ مُنَافِقُوهَا وَ مُسْلِمُوهَا لاَ كُفَّارُهَا فَمَا أَنْكَرْتَ يَا…

ارایه دلیل روشنگر امام صادق علیه السلام بر صوفیان -هنگامی که بر او وارد شدند و او را از دنبال روزی رفتن نهی کردند. سفیان ثوری نزد امام صادق علیه السلام آمد و بر تن آن حضرت جامه هایی سپید دید که در لطافت و تمییزی گویا پرده روی سپیده تخم مرغ هستند، به عنوان اعتراض به آن حضرت، گفت: این جامه سزاوار تو نیست و نباید خود را به زیورهای دنیا آلوده سازی. امام صادق فرمود: می خواهم سخنی به تو بگویم، خوب گوش کن و به دل بسپار که از برای دنیا و آخرت تو مفید است به شرط آن که بر سنت و حق بمیری نه بر بدعت. اگر زندگی و خوراک و پوشاک پیامبر صلی الله علیه و آله را ملاک قرار می دهی و بر اساس آن بر من اعتراض می کنی باید تو را از مطلبی آگاه سازم و آن این است که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در روزگاری به سر می برد…

إِنَّ عِنْدَنَا مَا لاَ نَحْتَاجُ مَعَهُ إِلَى اَلنَّاسِ وَ إِنَّ اَلنَّاسَ لَيَحْتَاجُونَ إِلَيْنَا وَ إِنَّ عِنْدَنَا كِتَاباً إِمْلاَءُ رَسُولِ اَللَّهِ ص وَ خَطُّ عَلِيٍّ ع صَحِيفَةً فِيهَا كُلُّ حَلاَلٍ وَ حَرَامٍ وَ إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَّا بِالْأَمْرِ فَنَعْرِفُ إِذَا أَخَذْتُمْ بِهِ وَ نَعْرِفُ إِذَا تَرَكْتُمُوهُ.

امام صادق علیه السلام میفرمود: همانا نزد ما نوشتجاتی است که با وجود آنها نیازی بمردم نداریم (که از آنها چیزی بپرسیم)ولی مردم بما احتیاج دارند، نزد ما کتابیست باملا پیغمبر صلی الله علیه و آله و خط علی علیه السلام، دفتریست که هر حلال و حرامی در آنست، شما راجع بکاری نزد ما می آیید(و کسب تکلیف میکنید)سپس ما میفهمیم که شما بآن عمل میکنید یا عمل نمیکنید.