مَنْ صَنَعَ مِثْلَ مَا صُنِعَ إِلَيْهِ فَقَدْ كَافَأَ وَ مَنْ أَضْعَفَ كَانَ شَكُوراً وَ مَنْ شَكَرَ كَانَ كَرِيماً وَ مَنْ عَلِمَ أَنَّهُ مَا صَنَعَ كَانَ إِلَى نَفْسِهِ لَمْ يَسْتَبْطِئِ اَلنَّاسَ فِي شُكْرِهِمْ وَ لَمْ يَسْتَزِدْهُمْ فِي مَوَدَّتِهِمْ فَلاَ تَلْتَمِسْ مِنْ غَيْرِكَ شُكْرَ مَا آتَيْتَهُ إِلَى نَفْسِكَ وَ وَقَيْتَ بِهِ عِرْضَكَ وَ اِعْلَمْ أَنَّ طَالِبَ اَلْحَاجَةِ لَمْ يُكْرِمْ وَجْهَهُ عَنْ مَسْأَلَتِكَ فَأَكْرِمْ وَجْهَكَ عَنْ رَدِّهِ.
هر که آن گونه نیکی کند که با او کرده اند تنها جبران نموده و آن که دو چندان جبران کند سپاسمندی نموده و آن کس که سپاس دارد، بزرگوار است و آن که بداند هر چه کرده بر خودش کرده انتظار سپاس مردم را نکشد و فزون شدن مهر مردم را نخواهد. پس از دیگری نخواه که در آنچه برای خود کرده ای و آبرویت را بدان حفظ نموده ای، تو را سپاس گزارد و آگاه باش که نیازمند با خواهش کردن از تو، آبرویش را نگه نمی دارد پس تو آبرویت را با نیکی نمودن به او نگهدار.
لَوْ يَعْلَمُ اَلسَّائِلُ مَا فِي اَلْمَسْأَلَةِ مَا سَأَلَ أَحَدٌ أَحَداً وَ لَوْ يَعْلَمُ اَلْمَسْئُولُ مَا فِي اَلْمَنْعِ مَا مَنَعَ أَحَدٌ أَحَداً.
اگر گدا می دانست که در گدایی چه ذلتی نهفته است هرگز کسی از دیگری گدایی نمی کرد و اگر آن کسی که از او چیزی خواسته شده می دانست که در برآورده نکردن خواهش چه بدی ای وجود دارد هرگز کسی از دیگری مضایقه نمی کرد.
عَنِ اَلْبَاقِرِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : عَلَيْكَ بِتَقْوَى اَللَّهِ وَ اَلاِجْتِهَادِ فِي دِينِكَ وَ اِعْلَمْ أَنَّهُ لاَ يُغْنِي عَنْكَ اِجْتِهَادٌ لَيْسَ مَعَهُ وَرَعٌ.
امام باقر علیه السّلام فرمود:همیشه متقی باش و نسبت به دین خود کوشا، و آگاه باش، سعی و کوشش بدون پرهیز از گناه تو را بی نیاز نمی سازد.
عَنْ خَيْثَمَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : دَخَلْتُ عَلَيْهِ لِأُوَدِّعَهُ فَقَالَ أَبْلِغْ مَوَالِيَنَا اَلسَّلاَمَ عَنَّا وَ أَوْصِهِمْ بِتَقْوَى اَللَّهِ اَلْعَظِيمِ وَ أَعْلِمْهُمْ يَا خَيْثَمَةُ أَنَّا لاَ نُغْنِي عَنْهُمْ مِنَ اَللَّهِ شَيْئا إِلاَّ بِعَمَلٍ وَ لَنْ يَنَالُوا وَلاَيَتَنَا إِلاَّ بِوَرَعٍ وَ أَنَّ أَشَدَّ اَلنَّاسِ حَسْرَة يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ مَنْ وَصَفَ عَدْلا ثُمَّ خَالَفَهُ إِلَى غَيْرِهِ .
خیثمه گوید:به نزد امام رفتم تا با او خداحافظی کنم، فرمود:به دوستان ما سلام ما را برسان و آنها را به تقوای خداوند بزرگ سفارش بنما، و به آنها اعلام کن که نزد خداوند به مقامی نرسند مگر به واسطۀ عملشان، و به ولایت ما نخواهند رسید مگر به وسیلۀ تقوی و خویشتن داری، و پر حسرت ترین مردم در روز قیامت کسی است که از شخص عادلی تعریف کند، سپس در مقام عمل تخلف کند و به دیگری رجوع کند.
عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ عَلَى اَلْمِنْبَرِ لاَ يَجِدُ عَبْدٌ طَعْمَ اَلْإِيمَانِ حَتَّى يَعْلَمَ أَنَّ مَا أَصَابَهُ لَمْ يَكُنْ لِيُخْطِئَهُ وَ أَنَّ مَا أَخْطَأَهُ لَمْ يَكُنْ يُصِيبُهُ.
امام باقر علیه السّلام فرمود:حضرت علی علیه السّلام بر منبر می فرمود:هیچ بنده ای از بندگان خدا طعم و مزۀ ایمان را نمی چشد مگر اینکه بداند آنچه قسمت او بود از آن او بود و به دیگری نمی رسید، و آنچه از آن دیگری بود فقط به او می رسید و به این شخص نمی رسید.
عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدِ بْنِ هِلاَلٍ قَالَ : قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنِّي لاَ أَكَادُ أَنْ أَلْقَاكَ إِلاَّ فِي اَلسِّنِينَ فَأَوْصِنِي بِشَيْءٍ آخُذْ بِهِ قَالَ أُوصِيكَ بِتَقْوَى اَللَّهِ وَ اَلْوَرَعِ وَ اَلاِجْتِهَادِ وَ اِعْلَمْ أَنَّهُ لَمْ يَنْفَعْ وَرَعٌ إِلاَّ بِالاِجْتِهَادِ وَ إِيَّاكَ أَنْ تُطْمِعَ نَفْسَكَ إِلَى مَنْ فَوْقَكَ وَ كَثِيرا مَا قَالَ اَللَّهُ جَلَّ ثَنَاؤُهُ لِنَبِيِّهِ فَلاٰ تُعْجِبْكَ أَمْوٰالُهُمْ وَ لاٰ أَوْلاٰدُهُمْ : وَ قَالَ لاٰ تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلىٰ مٰا مَتَّعْنٰا بِهِ أَزْوٰاجا مِنْهُمْ زَهْرَةَ اَلْحَيٰاةِ…
عمرو بن سعید بن هلال گوید:به امام صادق علیه السّلام عرض کردم:فدایت شوم من شما را ملاقات نمی کنم مگر تا چند سال دیگر؛ مرا وصیتی نما تا به آن عمل نمایم.فرمود:تو را وصیت می کنم به تقوای الهی، و پرهیزگاری و تلاش در راه خدا.بدان، هیچ پرهیزگاری بدون تلاش و کوشش سودمند نیست، و بپرهیز از اینکه نفست را به طمع اندازی تا به کسی که بالاتر از تو است برتری دهی، چه بسیار زیاد خداوند متعال به پیامبرش فرمود: مالها و فرزندان آنان تو را متعجب نسازد و فرمود: ای رسول ما هرگز به متاع ناچیزی که به قومی در این حیات فانی برای امتحان داده ایم چشم آرزو مگشا و رزق خدای تو بسیار بهتر و پاینده تر است . اگر وسوسه شدی زندگانی رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله را بیاد آور، که طعامش و شیرینیش خرما بود، و هیزمش شاخه های درخت…
وَ عَنِ اَلْبَاقِرِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : لَقِيَ رَسُولَ اَللَّهِ فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ رَكْبٌ فَقَالُوا اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ فَقَالَ مَنْ أَنْتُمْ قَالُوا نَحْنُ مُؤْمِنُونَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ قَالَ فَمَا حَقِيقَةُ إِيمَانِكُمْ قَالُوا اَلرِّضَا بِقَضَاءِ اَللَّهِ وَ اَلتَّفْوِيضُ إِلَى اَللَّهِ وَ اَلتَّسْلِيمُ لِأَمْرِ اَللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ عُلَمَاءُ وَ حُكَمَاءُ كَادُوا أَنْ يَكُونُوا مِنَ اَلْحِكْمَةِ أَنْبِيَاءَ فَإِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ فَلاَ تَبْنُوا مَا لاَ تَسْكُنُونَ وَ لاَ تَجْمَعُوا مَا لاَ تَأْكُلُونَ…
امام باقر علیه السّلام فرمود:رسول خدا در یکی از سفرهایش به جمعی شترسوار برخورد، آنها گفتند:درود بر تو ای رسول خدا ایشان فرمود:شما کیستید؟ گفتند:ما مؤمنان هستیم ای رسول خدا حضرت فرمود:حقیقت ایمان شما چیست؟ گفتند:رضا به قضای خدا، و واگذاری خود به خدا، و تسلیم به امر خدا، رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله به اطرافیان خود فرمود:اینها دانشمندانی حکیم هستید که نزدیک است از مقام بلند حکمت خود انبیاء باشند. سپس رو به آنها کرده و فرمود:اگر راست می گوئید:نسازید آنچه را که در آن سکنی نمی گزینید، و جمع نکنید آنچه را که نمی خورید، و بترسید از خدائی که بسوی او بازگردانده خواهید شد.
عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : لَمَّا اِشْتَدَّ عَلَى أَبِي ذَرٍّ اَلْأَمْرُ قَالَ رَبِّ خَنِّقْنِي خِنَاقَكَ فَوَ عِزَّتِكَ إِنَّكَ تَعْلَمُ أَنَّ قَلْبِي يُحِبُّكَ.
از امام باقر علیه السّلام نقل شده که فرمود:چون که کار بر ابو ذر سخت گشت گفت:پروردگارا اندوه تو مرا خفه کرد، به عزتت قسم تو می دانی که قلبم تو را دوست دارد.
عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : لَوْ أَنَّ رَجُلا أَحَبَّ رَجُلا لِلَّهِ لَأَثَابَهُ اَللَّهُ عَلَى حُبِّهِ إِيَّاهُ وَ إِنْ كَانَ اَلْمَحْبُوبُ فِي عِلْمِ اَللَّهِ مِنْ أَهْلِ اَلنَّارِ وَ لَوْ أَنَّ رَجُلا أَبْغَضَ رَجُلا لِلَّهِ لَأَثَابَهُ اَللَّهُ عَلَى بُغْضِهِ إِيَّاهُ وَ إِنْ كَانَ اَلْمُبْغَضُ فِي عِلْمِ اَللَّهِ مِنْ أَهْلِ اَلْجَنَّةِ .
از امام باقر علیه السّلام نقل شد که فرمود:اگر مردی برای خدا مردی را دوست بدارد، خدا برای دوستیش او را ثواب دهد، اگر چه آن کس را که دوست داشته در علم خدا اهل دوزخ باشد، و اگر مردی برای خدا مردی را دشمن بدارد، خدا برای دشمنیش به او ثواب دهد، اگر چه آن کس را که دشمن داشته در علم خدا از اهل بهشت باشد.
عَنِ اَلْبَاقِرِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ قَالَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ مِنْ عِبَادِيَ اَلْمُؤْمِنِينَ عِبَادا لاَ يَصْلُحُ لَهُمْ أَمْرُ دِينِهِمْ إِلاَّ بِالْغِنَاءِ وَ اَلسَّعَةِ وَ اَلصِّحَّةِ فِي اَلْبَدَنِ فَأَبْلُوهُمْ بِالْغِنَى وَ اَلسَّعَةِ وَ صِحَّةِ اَلْبَدَنِ فَيَصْلُحُ عَلَيْهِمْ أَمْرُ دِينِهِمْ وَ إِنَّ مِنْ عِبَادِيَ اَلْمُؤْمِنِينَ لَعِبَادا لاَ يَصْلُحُ أَمْرُ دِينِهِمْ إِلاَّ بِالْفَاقَةِ وَ اَلْمَسْكَنَةِ وَ اَلسُّقْمِ فِي أَبْدَانِهِمْ فَأَبْلُوهُمْ بِالْفَاقَةِ وَ اَلْمَسْكَنَةِ وَ اَلسُّقْمِ فَيَصْلُحُ…
امام باقر علیه السّلام از رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله نقل می کند که فرمود:خداوند عزّ و جل فرمود:برخی از بندگان مؤمنم کسانی باشند که امر دینشان جز با ثروتمندی و وسعت در زندگی و تندرستی اصلاح نشود، از این جهت آنها را با ثروت و وسعت در زندگی و تندرستی می آزمایم، تا امر دینشان اصلاح شود، و برخی از بندگان مؤمنم کسانی اند که امر دینشان جز با فقر و تهیدستی و ناخوشی در بدنهایشان اصلاح نشود، آنها را با فقر و تهیدستی و بیماری می آزمایم تا امر دینشان اصلاح شود، من به آنچه امر دین بندگان مؤمنم را اصلاح کند داناترم.
سُئِلَ اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ مَا حَقُّ اَللَّهِ عَلَى اَلْعِبَادِ قَالَ أَنْ لاَ يَقُولُوا مَا لاَ يَعْلَمُونَ .
از امام باقر علیه السّلام سؤال شد:حق خدا بر بندگان چیست؟فرمود:آنچه را نمی دانند نگویند.
عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : كَانَ أَبُو ذَرٍّ يَقُولُ فِي خُطْبَتِهِ يَا مُبْتَغِيَ اَلْعِلْمِ إِنَّ هَذَا اَللِّسَانَ مِفْتَاحُ خَيْرٍ وَ مِفْتَاحُ شَرٍّ فَاخْتِمْ عَلَى لِسَانِكَ كَمَا تَخْتِمُ عَلَى ذَهَبِكَ وَ وَرِقِكَ .
امام باقر علیه السّلام فرمود:ابو ذر در خطبه اش می گفت:ای دانش جو این زبان کلید خیر و کلید شرّ است، پس همان طور که بر طلا و نقره ای مهر می زنی؛ بر زبانت هم مهر بزن.
