وَجَدْتُ عِلْمَ اَلنَّاسِ كُلَّهُ فِي أَرْبَعٍ أَوَّلُهَا أَنْ تَعْرِفَ رَبَّكَ وَ اَلثَّانِي أَنْ تَعْرِفَ مَا صَنَعَ بِكَ وَ اَلثَّالِثُ أَنْ تَعْرِفَ مَا أَرَادَ مِنْكَ وَ اَلرَّابِعُ أَنْ تَعْرِفَ مَا يُخْرِجُكَ مِنْ دِينِكَ .
امام صادق علیه السلام میفرمود: همه علم مردم را در چهار چیز یافتم: اول اینکه پروردگار خود را بشناسی. دوم اینکه بدانی با تو چه کرده(بخلقت موزون و حکیمانه ات و نعمت عقل و حواس و ارسال رسل و انزال کتب پی ببری)سوم اینکه بدانی او از تو چه خواسته است، چهارم اینکه بدانی چه چیز ترا از دینت خارج کند(گناهان و موجبات شرک و ارتداد را بشناسی).
قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ ع مَا حَقُّ اَللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ فَقَالَ أَنْ يَقُولُوا مَا يَعْلَمُونَ وَ يَكُفُّوا عَمَّا لاَ يَعْلَمُونَ فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ فَقَدْ أَدَّوْا إِلَى اَللَّهِ حَقَّهُ .
هشام گوید: بامام صادق علیه السلام عرض کردم: حق خدا بر مردمان چیست فرمود اینکه آنچه دانند بگویند و از آنچه ندانند باز ایستند، چون چنین کنند حق خدا را باو پرداخته اند. (از علم خود مضایقه نکنند و ندانسته چیزی نگویند).
اِعْرِفُوا مَنَازِلَ اَلنَّاسِ عَلَى قَدْرِ رِوَايَتِهِمْ عَنَّا .
امام صادق علیه السلام فرمود: منزلت مردم را باندازه روایتی که از ما میکنند بشناسید. (هر که بیشتر و بهتر روایت کند مقامش بالاتر است).
قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ ع قَوْلَ اَللَّهِ جَلَّ ثَنَاؤُهُ اَلَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ اَلْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ َالَ هُوَ اَلرَّجُلُ يَسْمَعُ اَلْحَدِيثَ فَيُحَدِّثُ بِهِ كَمَا سَمِعَهُ لاَ يَزِيدُ فِيهِ وَ لاَ يَنْقُصُ مِنْهُ .
ابو بصیر از امام صادق علیه السلام راجع بآیه(18 سوره 39)کسانی که گفتارها را میشنوند و از بهترش پیروی میکنند پرسید حضرت فرمود: او مردیست که حدیثی را شنود سپس آن را چنان که شنیده بی کم و زیاد باز گوید.
قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ ع أَسْمَعُ اَلْحَدِيثَ مِنْكَ فَأَزِيدُ وَ أَنْقُصُ قَالَ إِنْ كُنْتَ تُرِيدُ مَعَانِيَهُ فَلاَ بَأْسَ .
محمد بن مسلم گوید بامام صادق علیه السلام عرضکردم: من از شما حدیث میشنوم و در آن کم و زیاد میکنم. فرمود: اگر مقصودت بیان معانی آن باشد عیب ندارد: (اگر مقصودت شرح و توضیح باشد بنحوی که معنی را تغییر ندهد عیب ندارد).
قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ ع إِنِّي أَسْمَعُ اَلْكَلاَمَ مِنْكَ فَأُرِيدُ أَنْ أَرْوِيَهُ كَمَا سَمِعْتُهُ مِنْكَ فَلاَ يَجِي ءُ قَالَ فَتَعَمَّدُ ذَلِكَ قُلْتُ لاَ فَقَالَ تُرِيدُ اَلْمَعَانِيَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَلاَ بَأْسَ .
ابن فرقد گوید: بامام صادق علیه السلام گفتم سخنی از شما میشنوم میخواهم بالفاظی که شنیده ام روایت کنم بخاطرم نمیآید. فرمود: عمدا فراموش میکنی گفتم: نه فرمود: مقصودت معانی کلام من است گفتم بلی، فرمود: عیب ندارد.
قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ ع اَلْحَدِيثُ أَسْمَعُهُ مِنْكَ أَرْوِيهِ عَنْ أَبِيكَ أَوْ أَسْمَعُهُ مِنْ أَبِيكَ أَرْوِيهِ عَنْكَ قَالَ سَوَاءٌ إِلاَّ أَنَّكَ تَرْوِيهِ عَنْ أَبِي أَحَبُّ إِلَيَّ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ ع لِجَمِيلٍ مَا سَمِعْتَ مِنِّي فَارْوِهِ عَنْ أَبِي .
ابو بصیر گوید بامام صادق علیه السلام عرضکردم: حدیثی را از شما بشنوم و از پدرتان روایت کنم یا از پدرتان بشنوم و از شما روایت کنم چطور است؟ فرمود: فرقی ندارد جز اینکه اگر از پدرم روایت کنی دوست تر دارم. و آن حضرت. بجمیل فرمود: آنچه از من میشنوی از پدرم روایت کن.
قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ ع يَجِيئُنِي اَلْقَوْمُ فَيَسْتَمِعُونَ مِنِّي حَدِيثَكُمْ فَأَضْجَرُ وَ لاَ أَقْوَى قَالَ فَاقْرَأْ عَلَيْهِمْ مِنْ أَوَّلِهِ حَدِيثاً وَ مِنْ وَسَطِهِ حَدِيثاً وَ مِنْ آخِرِهِ حَدِيثاً .
عبد الله بن سنان گوید: بامام صادق علیه السلام عرضکردم مردم می آیند تا حدیث شما را از من بشنوند(چون مقداری از احادیث کتابم را برایشان میخوانم کسل میشوم و نمیتوانم ادامه دهم و فرمود: حدیثی از اول کتاب و حدیثی از وسطش و حدیثی از آخرش برای آنها بخوان(این حدیث راجع بطرز تصحیح و مقابله احادیث و اجازه روایت در عصر امام صادق علیه السلام است که محدثین را در این زمینه تحقیقات و تدقیقات فراوانست).
اَلْقَلْبُ يَتَّكِلُ عَلَى اَلْكِتَابَةِ .
امام صادق علیه السلام فرمود: دل بنوشته اطمینان پیدا میکند.
اُكْتُبُوا فَإِنَّكُمْ لاَ تَحْفَظُونَ حَتَّى تَكْتُبُوا .
و فرمود: احادیث را بنویسید زیرا تا ننویسید حفظ نمیکنید.
اِحْتَفِظُوا بِكُتُبِكُمْ فَإِنَّكُمْ سَوْفَ تَحْتَاجُونَ إِلَيْهَا .
و فرمود: نوشتجات خود را محفوظ دارید که در آینده بآن نیاز پیدا میکنید.
اُكْتُبْ وَ بُثَّ عِلْمَكَ فِي إِخْوَانِكَ فَإِنْ مِتَّ فَأَوْرِثْ كُتُبَكَ بَنِيكَ فَإِنَّهُ يَأْتِي عَلَى اَلنَّاسِ زَمَانُ هَرْجٍ لاَ يَأْنَسُونَ فِيهِ إِلاَّ بِكُتُبِهِمْ .
مفضل گوید: امام صادق علیه السلام بمن فرمود: بنویس و علمت را در میان دوستانت منتشر ساز و چون مرگت رسید آنها را بپسرانت میراث ده زیرا برای مردم زمان فتنه و آشوب میرسد که آن هنگام جز با کتاب انس نگیرند.
