کلام نورانی پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت (ع) با متن عربی، ترجمه فارسی و منبع.
عَنْ أَصْبَغَ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ اَلذِّكْرُ ذِكْرَانِ ذِكْرُ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عِنْدَ اَلْمُصِيبَةِ وَ أَفْضَلُ مِنْ ذَلِكَ ذِكْرُ اَللَّهِ عِنْدَ مَا حَرَّمَ اَللَّهُ عَلَيْكَ فَيَكُونُ حَاجِزا .
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:ذکر دو نوع است؛ ذکر خداوند هنگام مصیبت و برتر از آن ذکر خداوند است در برابر آنچه خداوند بر تو حرام کرده تا آن ذکر تو را مانع از کار حرام شود.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ جُمِعَ اَلْخَيْرُ فِي ثَلاَثِ خِصَالٍ فِي اَلنَّظَرِ وَ اَلسُّكُوتِ وَ اَلْكَلاَمِ فَكُلُّ نَظَرٍ لَيْسَ فِيهِ اِعْتِبَارٌ فَهُوَ سَهْوٌ وَ كُلُّ سُكُوتٍ لَيْسَ فِيهِ فِكْرَةٌ فَهُوَ غَفْلَةٌ وَ كُلُّ كَلاَمٍ لَيْسَ فِيهِ ذِكْرٌ فَهُوَ لَغْوٌ فَطُوبَى لِمَنْ كَانَ نَظَرُهُ عَبَرا وَ سُكُوتُهُ فِكْرا وَ كَلاَمُهُ ذِكْرا وَ بَكَى عَلَى خَطِيئَتِهِ وَ أَمِنَ اَلنَّاسُ شَرَّهُ.
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:همه خوبیها در سه خصلت خلاصه شده:در نگاه، خاموشی، و سخن گفتن.هر نظری که در آن پند گرفتن نباشد بیهوده و خطاست، و هر سکوتی که همراه فکر نباشد ناشی از غفلت است، و هر سخنی که در آن ذکر حق نباشد بیهوده است. خوشا بحال کسی که نگاهش همراه با پند و سکوتش با فکر و کلامش با ذکر حق باشد، و به خاطر خطاهایش گریان باشد و مردم از شرّ او در امان باشند.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فِي مَعْنَى قَوْلِهِ فَسْئَلُوا أَهْلَ اَلذِّكْرِ : قَالَ نَحْنُ أَهْلُ اَلذِّكْرِ.
امیر مؤمنان علیه السّلام در معنای قول خداوند متعال که می فرماید: از اهل ذکر سؤال کنید فرمود:ما اهل ذکر هستیم.
وَ قَالَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَا عَلِيُّ سَيِّدُ اَلْأَعْمَالِ ثَلاَثُ خِصَالٍ إِنْصَافُكَ مِنْ نَفْسِكَ وَ مُوَاسَاةُ اَلْأَخِ فِي اَللَّهِ وَ ذِكْرُ اَللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى عن عَلَى كُلِّ حَالٍ.
پیغمبر اکرم صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:ای علی بالاترین اعمال سه خصلت است:از خودت انصاف نشان دادن، برابری کردنت با برادران دینیت، ذکر خداوند در هر حال.
قَالَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَيُّمَا اِمْرِئٍ مُسْلِمٍ جَلَسَ فِي مُصَلاَّهُ اَلَّذِي يُصَلِّي فِيهِ اَلْفَجْرَ يَذْكُرُ اَللَّهَ حَتَّى تَطْلُعَ اَلشَّمْسُ كَانَ لَهُ مِنَ اَلْأَجْرِ كَحَاجِّ بَيْتِ اَللَّهِ وَ غُفِرَ لَهُ.
پیغمبر اکرم صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:هر فرد مسلمانی که در مصلاّی نماز صبحش بنشیند و تا طلوع خورشید ذکر خدا بگوید؛ اجرش برابر کسی است که به حج بیت اللّٰه الحرام رفته باشد، و آمرزیده شود.
وَ قَالَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِذَا وَجَدْتُمْ رِيَاضَ اَلْجَنَّةِ فَارْتَعُوا فِيهَا قَالُوا وَ مَا رِيَاضُ اَلْجَنَّةِ يَا رَسُولَ اَللَّهِ قَالَ مَجَالِسُ اَلذِّكْرِ وَ قَالَ مَا جَلَسَ قَوْمٌ يَذْكُرُونَ اَللَّهَ إِلاَّ نَادَى بِهِمْ مُنَادٍ مِنَ اَلسَّمَاءِ قُومُوا فَقَدْ بُدِّلَتْ سَيِّئَاتُكُمْ حَسَنَاتٍ وَ غُفِرَ لَكُمْ جَمِيعا وَ مَا قَعَدَ عِدَّةٌ مِنْ أَهْلِ اَلْأَرْضِ يَذْكُرُونَ اَللَّهَ إِلاَّ قَعَدَ مَعَهُمْ عِدَّةٌ مِنَ اَلْمَلاَئِكَةِ وَ قَالَ مَا جَلَسَ قَوْمٌ يَذْكُرُونَ اَللَّهَ إِلاَّ حَفَّتْهُمُ اَلْمَلاَئِكَةُ وَ غَشَتْهُمُ اَلرَّحْمَةُ وَ تَنَزَّلَتْ عَلَيْهِمُ…
پیغمبر اکرم صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:هر گاه بستانها و باغهای بهشت را یافتید آن را گردشگاه خود قرار دهید.سؤال شد:ای رسول خدا باغهای بهشت کدامند؟فرمود:مجالس ذکر.
قَالَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ رَأَيْتُ فِي اَلْمَنَامِ رَجُلا مِنْ أُمَّتِي قَدِ اِحْتَوَشَتْهُ اَلشَّيَاطِينُ فَجَاءَ فكر ذِكْرُ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَنَحَّاهُ فَنَجَّاهُ بَيْنَهُمْ.
پیغمبر صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:در خواب مردی از امّتم را دیدم که شیطانها او را در میان خود گرفته بودند، در این هنگام ذکر خدا او را از بین شیاطین نجات داد.
و من كتاب مجمع البيان في قوله عز و جل ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذٰلِكَ فَهِيَ كَالْحِجٰارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَة : الآية وَ قَدْ وَرَدَ اَلْخَبَرُ عَنِ اَلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَنَّهُ قَالَ لاَ تُكْثِرُوا اَلْكَلاَمَ بِغَيْرِ ذِكْرِ اَللَّهِ فَإِنَّ كَثْرَةَ اَلْكَلاَمِ بِغَيْرِ ذِكْرِ اَللَّهِ تُقْسِي اَلْقَلْبَ وَ إِنَّ أَبْعَدَ اَلنَّاسِ مِنَ اَللَّهِ اَلْقَاسِي اَلْقَلْبِ.
در کتاب مجمع البیان ذیل آیۀ شریفه که خداوند می فرماید: با این همه سخت دل گشتید که دلهایتان چون سنگ یا سخت تر از آن شد خبری از پیامبر اکرم صلّی اللّٰه علیه و آله است که فرموده اند:کلام خود را بدون ذکر خدا طولانی نکنید، زیرا طول کلام بدون ذکر خدا انسان را سنگدل می گرداند و دورترین مردم از خدا انسان سنگدل است.
وَ مِنْ سَائِرِ اَلْكُتُبِ عَنِ اَلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَنَّهُ قَالَ : كَلاَمُ اِبْنِ آدَمَ كُلُّهُ عَلَيْهِ لاَ لَهُ إِلاَّ أَمْرا بِمَعْرُوفٍ أَوْ نَهْيا عَنْ مُنْكَرٍ أَوْ ذِكْرا لِلَّهِ تَعَالَى وَ قَالَ إِنَّ رَبِّي أَمَرَنِي أَنْ يَكُونَ نُطْقِي ذِكْرا وَ صَمْتِي فِكْرا وَ نَظَرِي عِبْرَة .
پیامبر صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:تمام سخنان بنی آدم به ضررش است نه به نفعش، مگر اینکه امر به معروف یا نهی از منکر کرده باشد، یا ذکر خدا گفته باشد. و باز می فرماید:پروردگارم به من امر فرموده که سخنم ذکر و سکوتم فکر و نگاه کردنم از روی عبرت باشد.
عَنِ اَلْبَاقِرِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ اَلْمُتَكَلِّمُونَ ثَلاَثَةٌ سَالِمٌ وَ غَانِمٌ وَ شَاجِبٌ فَالسَّالِمُ اَلصَّامِتُ وَ اَلْغَانِمُ اَلذَّاكِرُ لِلَّهِ وَ اَلشَّاجِبُ اَلَّذِي يَلْفِظُ وَ يَقَعُ فِي اَلنَّاسِ.
امام باقر علیه السّلام فرمود:مردم سه دسته اند:سالم و غانم و شاجب؛ سالم یعنی مردمی ساکت، غانم کسی است که ذکر خدا گوید، و شاجب کسی است که با سخن چینی بین مردم اختلاف می اندازد.
قَالَ جَابِرٌ قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِنَّ قَوْما إِذَا ذُكِّرُوا بِشَيْءٍ مِنَ اَلْقُرْآنِ أَوْ حُدِّثُوا بِهِ صَعِقَ أَحَدُهُمْ حَتَّى تُرَى أَنَّهُ لَوْ قُطِعَتْ يَدَاهُ وَ رِجْلاَهُ لَمْ يَشْعُرْ بِذَلِكَ فَقَالَ سُبْحَانَ اَللَّهِ ذَاكَ مِنَ اَلشَّيْطَانِ مَا أُمِرُوا بِهَذَا إِنَّمَا هُوَ اَللِّينُ وَ اَلرِّقَّةُ وَ اَلدَّمْعَةُ وَ اَلْوَجَلُ .
جابر گوید:به امام باقر علیه السّلام عرض کردم:قومی هستند که هر گاه چیزی از قرآن به یادشان آید یا برایشان خوانده شود؛ یکی از آنها بی هوش می شود به صورتی که اگر هر دو دست و هر دو پایش را قطع کنی متوجه نمی شود. امام فرمود:سبحان اللّٰه، این کاری شیطانی است، اینها امر به این کار نشده اند، تأثیر قرآن فقط به نرمش و رقّت قلب و اشک ریختن و ترس از خداست.
عَنْهُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : مِنْ أَشَدِّ مَا فَرَضَ اَللَّهُ عَلَى خَلْقِهِ ذِكْرُ اَللَّهِ كَثِيرا ثُمَّ قَالَ أَمَا لاَ أَعْنِي سُبْحَانَ اَللَّهِ وَ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَ اَللَّهُ أَكْبَرُ وَ إِنْ كَانَ مِنْهُ وَ لَكِنْ ذَكَرَ اَللَّهَ عِنْدَ مَا أَحَلَّ وَ حَرَّمَ فَإِنْ كَانَ طَاعَة عَمِلَ بِهَا وَ إِنْ كَانَ مَعْصِيَة تَرَكَهَا.
امام صادق علیه السّلام فرمود:از مهمترین چیزهایی که خداوند بر بندگانش واجب فرموده؛ یاد خداست.سپس فرمود:آگاه باشید؛ منظورم گفتن «سبحان اللّٰه و الحمد للّٰه و لا اله الاّ اللّٰه و اللّٰه اکبر». نیست، گرچه این هم از یاد خداست، و لکن مرادم یاد خدا نزد حلال و حرام خداست، که اگر اطاعت و بندگی بود به آن عمل کند و اگر معصیت بود آن را ترک نماید.
