مِنْ كِتَابِ اَلْمَحَاسِنِ عَنِ اَلْحَسَنِ اَلْبَزَّازِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فِي حَدِيثٍ قَالَ : أَ لاَ أُحَدِّثُكُمْ بِأَشَدِّ مَا اِفْتَرَضَ اَللَّهُ عَلَى خَلْقِهِ فَذَكَرَ لَهُ ثَلاَثَةَ أَشْيَاءَ اَلثَّالِثُ مِنْهَا ذِكْرُ اَللَّهِ فِي كُلِّ مَوْطِنٍ إِذَا هَجَمَ عَلَى طَاعَةٍ أَوْ مَعْصِيَةٍ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:آیا شما را نسبت به سخت ترین وظایف واجبه از ناحیۀ خداوند بر بندگانش آگاه کنم؟سپس سه چیزی را برای او بیان فرمود که سوّمین آنها به یاد خدا بودن در همه حال بود؛ چه زمان شتاب به سوی اطاعت و بندگی و چه زمان معصیت.
عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : قُلْتُ لَهُ مَنْ أَكْرَمُ اَلْخَلْقِ عَلَى اَللَّهِ قَالَ أَكْثَرُهُمْ ذِكْرا لِلَّهِ وَ أَعْلَمُهُمْ أَعْمَلُهُمْ بِطَاعَتِهِ .
یکی از اصحاب امام صادق علیه السّلام گوید، به امام عرض کردم:چه کسی محترمترین مخلوقات نزد خداوند است؟فرمود:کسی که بیشتر به یاد خدا باشد و عالمترین مردم به بندگی خدا باشد.
وَ مِنْ كِتَابٍ قَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ مَا اُبْتُلِيَ اَلْمُؤْمِنُ بِشَيْءٍ أَشَدَّ مِنَ اَلْمُوَاسَاةِ فِي ذَاتِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ اَلْإِنْصَافِ مِنْ نَفْسِهِ وَ ذِكْرِ اَللَّهِ كَثِيرا ثُمَّ قَالَ أَمَا إِنِّي لاَ أَقُولُ سُبْحَانَ اَللَّهِ وَ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَكِنْ أَذْكُرُهُ عِنْدَ مَا حَرَّمَ.
امام صادق علیه السّلام می فرماید:خداوند مؤمن را به چیزی سخت تر از سه خصلت که از آن محروم می باشد گرفتار نفرموده.سؤال شد:آن خصلتها چیست؟فرمود:همدردی نمودن در آنچه دارد بخاطر خدا، انصاف به خرج دادن از خود، و بسیار ذکر خدا کردن. سپس فرمود:نمی گویم که بسیار بگویید«سبحان اللّٰه و الحمد للّٰه»ولی یاد خدا کنید در آنچه حلال کرده و در آنچه حرام نموده.
عَنِ اِبْنِ أَبِي يَعْفُورٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : ثَلاَثٌ لاَ يُطِيقُهُنَّ اَلنَّاسُ اَلصَّفْحُ عَنِ اَلنَّاسِ وَ مُوَاسَاةُ اَلرَّجُلِ أَخَاهُ فِي مَالِهِ وَ ذِكْرُ اَللَّهِ كَثِيرا .
امام صادق علیه السّلام فرمود:سه چیز است که مردم توانایی آن را ندارند:گذشت از خطاهای مردم، همراهی برادر دینی با برادر خود در مالش، بسیار به یاد خدا بودن.
وَ مِنْ كِتَابِ عُيُونِ اَلْأَخْبَارِ عَنْ رَجَاءِ بْنِ أَبِي اَلضَّحَّاكِ قَالَ : بَعَثَنِي اَلْمَأْمُونُ فِي إِشْخَاصِ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى اَلرِّضَا عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ مِنَ اَلْمَدِينَةِ وَ أَمَرَنِي أَنْ آخُذَ بِهِ عَلَى طَرِيقِ اَلْبَصْرَةِ وَ اَلْأَهْوَازِ وَ فَارِسَ وَ لاَ آخُذَ بِهِ عَلَى طَرِيقِ قُمَّ وَ أَمَرَنِي أَنْ أَحْفَظَهُ بِنَفْسِي بِاللَّيْلِ وَ اَلنَّهَارِ حَتَّى أَقْدَمَ عَلَيْهِ فَكُنْتُ مَعَهُ مِنَ اَلْمَدِينَةِ إِلَى مَرْوَ فَوَ اَللَّهِ مَا رَأَيْتُ رَجُلا كَانَ أَتْقَى لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْهُ وَ لاَ أَكْثَرَ ذِكْرا لِلَّهِ تَعَالَى فِي جَمِيعِ أَوْقَاتِهِ مِنْهُ…
رجاء بن ابی ضحّاک نقل کرد:مأمون مرا فرستاد تا علی بن موسی الرّضا علیه السّلام را از مدینه نزد او آورم، او مرا امر کرد که از راه بصره و اهواز و فارس ایشان را حرکت دهم، نه از طریق قم، و مرا امر کرد که خودم شبانه روز مراقب ایشان باشم تا وی را بر مأمون وارد کنم، و من پیوسته از مدینه تا مرو با ایشان بودم، به خدا قسم کسی را باتقوی تر از او نسبت به خدا ندیدم، و کسی را که بیشتر از او در تمام اوقاتش ذکر خدا گوید؛ ندیدم، و ندیدم کسی را که خدا ترس تر و پارساتر از او باشد.
وَ مِنْ كِتَابِ اَلزُّهْدِ عَنْ أَهْلِ اَلْبَيْتِ عَلَيْهِمُ اَلسَّلاَمُ عَنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِيٍّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ اَلْكَلاَمُ ثَلاَثَةٌ فَرَابِحٌ وَ سَالِمٌ وَ شَاجِبٌ فَأَمَّا اَلرَّابِحُ اَلَّذِي يَذْكُرُ اَللَّهَ وَ أَمَّا اَلسَّالِمُ فَالسَّاكِتُ وَ أَمَّا اَلشَّاجِبُ فَالَّذِي يَخُوضُ فِي اَلْبَاطِلِ.
حضرت علی علیه السّلام از قول پیغمبر اکرم صلّی اللّٰه علیه و آله نقل می کند که فرمود:سخن بر سه نحوه است: رابح، سالم، شاجب، اما رابح آن سخنی است که ذکر خدا باشد، اما سالم همان سکوت است، و اما شاجب آن است که انسان را در باطل افکند.
رُوِيَ عَنْ بَعْضِ اَلصَّادِقِينَ أَنَّهُ قَالَ : اَلذِّكْرُ مَقْسُومٌ عَلَى سَبْعَةِ أَعْضَاءٍ اَللِّسَانِ وَ اَلرُّوحِ وَ اَلنَّفْسِ وَ اَلْعَقْلِ وَ اَلْمَعْرِفَةِ وَ اَلسِّرِّ وَ اَلْقَلْبِ وَ كُلُّ وَاحِدٍ يَحْتَاجُ إِلَى اِسْتِقَامَةٍ فَاسْتِقَامَةُ اَللِّسَانِ صِدْقُ اَلْإِقْرَارِ وَ اِسْتِقَامَةُ اَلرُّوحِ صِدْقُ اَلاِحْتِضَارِ وَ اِسْتِقَامَةُ اَلنَّفْسِ صِدْقُ اَلاِسْتِغْفَارِ وَ اِسْتِقَامَةُ اَلْقَلْبِ صِدْقُ اَلاِعْتِذَارِ وَ اِسْتِقَامَةُ اَلْعَقْلِ صِدْقُ اَلاِعْتِبَارِ وَ اِسْتِقَامَةُ اَلْمَعْرِفَةِ صِدْقُ اَلاِفْتِخَارِ وَ اِسْتِقَامَةُ اَلسِّرِّ اَلسُّرُورُ بِعَالَمِ…
از امام باقر یا امام صادق علیه السّلام روایت شده که ایشان فرموده اند:ذکر حقّ بین هفت عضو از اعضای انسان تقسیم شده:زبان، روح و جان، عقل، معرفت، سر و قلب، و هر یک از آنها نیاز به استقامت دارند.استقامت زبان به راستی در گفتار است، و استقامت روح به درستی ذهن و حضور آن است، و استقامت جان به درستی در توبه کردن است، و استقامت قلب به درستی در عذر خواهی، و استقامت عقل به درستی در پند گرفتن است، و استقامت شناخت به درستی در سرافرازی، و استقامت سر متوجه بودن به عالم اسرار است.پس ذکر زبان حمد و ثناست، و ذکر جان کوشش و تلاش، و ذکر روح ترس و امید، و ذکر قلب راستی و صمیمیت، و ذکر عقل تعظیم و حیا، و ذکر معرفت تسلیم و رضا، و ذکر سر مقام شهود حق و لقاء اللّٰه است.
