احادیث درباره گمان نیک به خدا از امام صادق (ع)

دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ ع وَ هُوَ فِي مُصَلاَّهُ فَجَلَسْتُ حَتَّى قَضَى صَلاَتَهُ فَسَمِعْتُهُ وَ هُوَ يُنَاجِي رَبَّهُ فَيَقُولُ يَا مَنْ خَصَّنَا بِالْكَرَامَةِ وَ وَعَدَنَا اَلشَّفَاعَةَ وَ حَمَّلَنَا اَلرِّسَالَةَ وَ جَعَلَنَا وَرَثَةَ اَلْأَنْبِيَاءِ وَ خَتَمَ بِنَا اَلْأُمَمَ اَلسَّالِفَةَ وَ خَصَّنَا بِالْوَصِيَّةِ وَ أَعْطَانَا عِلْمَ مَا مَضَى وَ عِلْمَ مَا بَقِيَ وَ جَعَلَ أَفْئِدَةً مِنَ اَلنّاسِ تَهْوِي ِلَيْنَا اِغْفِرْ لِي وَ لِإِخْوَانِي وَ زُوَّارِ قَبْرِ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ اَلْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ ع اَلَّذِينَ أَنْفَقُوا أَمْوَالَهُمْ وَ أَشْخَصُوا…

معاویه بن وهب گوید: به نزد امام صادق علیه السلام در آمدم و او در نمازگاهش بود؛ پس نشستم تا نمازش را به جا آورد و شنیدم که در نمازش با پروردگار نجواکنان می گفت: ای آنکه ما را به ارجمندی ویژه داشتی، به ما وعده شفاعت دادی؛ پیام رسالت را بر عهده ما نهادی، ما را میراث داران پیامبران قرار دادی، پیامبری امت های پیشین را با ما به پایان بردی، ما را برای جانشینی و وصایت پیامبر ویژه داشتی، دانش پیشین و دانش باقیمانده و پسین را به ما ارزانی فرمودی؛ دل های مردمان را شیفته ما ساختی، من و برادرانم و زیارتگران مزار امام حسین علیه السلام را ببخشای، آنان که به سبب اشتیاق در نیکی به ما و امید به پاداش هایی که در دوستی و پیوند با ما نزد توست و برای شادمان نمودن پیامبر تو محمد صلی الله علیه و آله و پذیرفتن فرمان…

اَلْحَوَامِيمُ رَيَاحِينُ اَلْقُرْآنِ فَإِذَا قَرَأْتُمُوهَا فَاحْمَدُوا اَللَّهَ وَ اُشْكُرُوهُ كَثِيراً لِحِفْظِهِا وَ تِلاَوَتِهَا إِنَّ اَلْعَبْدَ لَيَقُومُ وَ لَيَقْرَأُ اَلْحَوَامِيمَ فَيَخْرُجُ مِنْ فِيهِ أَطْيَبُ مِنَ اَلْمِسْكِ اَلْأَذْفَرِ وَ اَلْعَنْبَرِ وَ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَيَرْحَمُ لِتَالِيهَا وَ قَارِيهَا وَ يَرْحَمُ جِيرَانَهُ وَ أَصْدِقَاءَهُ وَ مَعَارِفَهُ وَ كُلَّ حَمِيمٍ وَ قَرِيبٍ لَهُ وَ إِنَّهُ فِي اَلْقِيَامَةِ يَسْتَغْفِرُ لَهُ اَلْعَرْشُ وَ اَلْكُرْسِيُّ وَ مَلاَئِكَةُ اَللَّهِ اَلْمُقَرَّبُونَ.

سوره هایی که با«حم»آغاز می شوند گیاهان خوشبوی قرآنند؛ پس چون آنها را تلاوت نمودی به سبب حفظ و تلاوت آنها خدا را بسیار ستایش نما و سپاس دار. به راستی، بنده بر می خیزد و سوره های«حم»را تلاوت می کند، پس از دهانش بویی نیکوتر از مشک ناب و عنبر بر می آید. همانا خدای گرامی و بزرگ بر تلاوتگر و خواننده آن و بر همسایگان و دوستان و آشنایان و همه خویشان و نزدیکان او رحم آورد و بی گمان در رستاخیز، عرش و کرسی و فرشتگان تقرب یافته خداوند، برای او آمرزش جویند

لاَ يَغُرَّكَ اَلنَّاسُ مِنْ نَفْسِكَ فَإِنَّ اَلْأَمْرَ يَصِلُ إِلَيْكَ مِنْ دُونِهِمْ لاَ تَقْطَعِ اَلنَّهَارَ بِكَذَا وَ كَذَا فَإِنَّ مَعَكَ مَنْ يَحْفَظُ عَلَيْكَ وَ لَمْ أَرَ شَيْئاً قَطُّ أَشَدَّ طَلَباً وَ لاَ أَسْرَعَ دَرَكاً مِنَ اَلْحَسَنَةِ لِلذَّنْبِ اَلْقَدِيمِ وَ لاَ تُصَغِّرْ شَيْئاً مِنَ اَلْخَيْرِ فَإِنَّكَ تَرَاهُ غَداً حَيْثُ يَسُرُّكَ وَ لاَ تُصَغِّرْ شَيْئاً مِنَ اَلشَّرِّ فَإِنَّكَ تَرَاهُ غَداً حَيْثُ يَسُوؤُكَ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ إِنَّ اَلْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ اَلسَّيِّئاتِ ذلِكَ ذِكْرى لِلذّاكِرِين

فریب مردم را مخور؛ زیرا به راستی، ثمره کارت به تو خواهد رسید نه به آنان، و روز خویش را به گفتگوی این و آن سپری مکن؛ زیرا بی گمان فرشتگانی مراقب تو هستند و هرگز چیزی را جویاتر و شتابناک تر از حسنه در دستیابی به گناه پیشین ندیده ام و هیچ نیکی را کوچک مشمار؛ زیرا آن را فردای قیامت در جایی می بینی که تو را شادمان می سازد و هیچ بدی را کوچک مشمار؛ چرا که فردای قیامت آن را در جایی می بینی که تو را ناراحت می سازد. به راستی، خدای گرامی و بزرگ می فرماید: «همانا خوبی ها بدی ها را از میان می برد. این برای پندگیرندگان پندی است» هود ، آیه 114 .

إِنَّ آخِرَ عَبْدٍ يُؤْمَرُ بِهِ إِلَى اَلنَّارِ فَيَلْتَفِتُ فَيَقُولُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَعْجِلُوهُ فَإِذَا أُتِيَ بِهِ قَالَ لَهُ عَبْدِي لِمَ اِلْتَفَتَّ فَيَقُولُ يَا رَبِّ مَا كَانَ ظَنِّي بِكَ هَذَا فَيَقُولُ اَللَّهُ جَلَّ جَلاَلُهُ عَبْدِي وَ مَا كَانَ ظَنُّكَ بِي فَيَقُولُ يَا رَبِّ كَانَ ظَنِّي بِكَ أَنْ تَغْفِرَ لِي خَطِيئَتِي وَ تُدْخِلَنِي جَنَّتَكَ فَيَقُولُ اَللَّهُ مَلاَئِكَتِي وَ عِزَّتِي وَ جَلاَلِي وَ بَلاَئِي وَ اِرْتِفَاعِ مَكَانِي مَا ظَنَّ بِي هَذَا سَاعَةً مِنْ حَيَاتِهِ خَيْراً قَطُّ وَ لَوْ ظَنَّ بِي سَاعَةً مِنْ حَيَاتِهِ خَيْراً مَا رَوَّعْتُهُ بِالنَّارِ…

آخرین بنده ای که امر شود او را به دوزخ ببرند بازگشته و نگاهی کند. خدای گرامی و بزرگ فرماید: او را باز گردانید، پس چون او را نزد خدا برند خداوند فرماید: ای بنده من چرا روی برگرداندی و نگاه کردی؟ بنده عرض کند: پروردگارا گمان من به تو این گونه نبود. خداوند شکوهمند فرماید: ای بنده من در باره من چه گمانی داشتی؟ بنده عرض کند: پروردگارا گمان می کردم که گناهم را می بخشی و مرا در بهشت خویش جای می دهی. خداوند فرماید: ای فرشتگان من به عزت و بزرگی و نعمت ها و بلاها و بلند مرتبتی خویش سوگند که هرگز در طول عمرش این گمان نیک را به من نداشت و اگر ساعتی در عمرش به من نیک گمان بود او را به آتش دوزخ نمی ترساندم. دروغ او را بپذیرید و به بهشتش در آورید، سپس امام صادق علیه السلام فرمود: هیچ بنده ای به خداوند نیک…

إِذَا كَانَ يَوْمُ اَلْقِيَامَةِ نُصِبَ لِفَاطِمَةَ ع قُبَّةٌ مِنْ نُورٍ وَ أَقْبَلَ اَلْحُسَيْنُ ع رَأْسُهُ عَلَى يَدِهِ فَإِذَا رَأَتْهُ شَهَقَتْ شَهْقَةً لاَ يَبْقَى فِي اَلْجَمْعِ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لاَ نَبِيٌّ مُرْسَلٌ وَ لاَ عَبْدٌ مُؤْمِنٌ إِلاَّ بَكَى لَهَا فَيُمَثِّلُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ رَجُلاً لَهَا فِي أَحْسَنِ صُورَةٍ وَ هُوَ يُخَاصِمُ قَتَلَتَهُ بِلاَ رَأْسٍ فَيَجْمَعُ اَللَّهُ قَتَلَتَهُ وَ اَلْمُجَهِّزِينَ عَلَيْهِ وَ مَنْ شَرِكَ فِي قَتْلِهِ فَيَقْتُلُهُمْ حَتَّى أَتَى عَلَى آخِرِهِمْ ثُمَّ يُنْشَرُونَ فَيَقْتُلُهُمْ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ ع ثُمَّ يُنْشَرُونَ…

امام صادق علیه السلام روایت نموده که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: چون روز رستاخیز فرا رسد عمارتی گنبدی و فروغین برای فاطمه سلام الله علیها بنا کنند و حسین علیه السلام در حالی که سرش را بر دست گرفته به سوی عمارت آید، پس چون فاطمه سلام الله علیها او را بیند آنچنان ناله ای سر دهد که هیچ فرشته تقرب یافته و هیچ پیامبر فرستاده شده و هیچ بنده مومن باقی نماند جز آنکه بر او بگرید، پس آنگاه خدای گرامی و بزرگ پیکری بی سر را در نیکوترین روی بیافریند تا با قاتلان حسین علیه السلام پیکار کند و خداوند قاتلان و یاری کنندگان و شرکت کنندگان در قتل او را گرد هم آورد و بکشد، سپس زنده شوند و امیر مومنان علیه السلام آنان را بکشد، پس آنگاه بار دیگر زنده شوند و امام حسن علیه السلام آنان را بکشد، سپس دوباره…

مَنْ وَقَفَ نَفْسَهُ مَوْقِفَ اَلتُّهَمَةِ فَلاَ يَلُومَنَّ مَنْ أَسَاءَ بِهِ اَلظَّنَّ وَ مَنْ كَتَمَ سِرَّهُ كَانَتِ اَلْخِيَرَةُ فِي يَدِهِ وَ كُلُّ حَدِيثٍ جَاوَزَ اِثْنَيْنِ فَاشٍ وَ ضَعْ أَمْرَ أَخِيكَ عَلَى أَحْسَنِهِ وَ لاَ تَطْلُبَنَّ بِكَلِمَةٍ خَرَجَتْ مِنْ أَخِيكَ سُوءاً وَ أَنْتَ تَجِدُ لَهَا فِي اَلْخَيْرِ مَحْمِلاً وَ عَلَيْكَ بِإِخْوَانِ اَلصِّدْقِ فَإِنَّهُمْ عُدَّةٌ عِنْدَ اَلرَّخَاءِ وَ جُنَّةٌ عِنْدَ اَلْبَلاَءِ وَ شَاوِرْ فِي حَدِيثِكَ اَلَّذِينَ يَخَافُونَ اَللَّهَ وَ أَحْبِبِ اَلْإِخْوَانَ عَلَى قَدْرِ اَلتَّقْوَى وَ اِتَّقِ شِرَارَ اَلنِّسَاءِ وَ كُنْ مِنْ خِيَارِهِنَّ…

هر که خویشتن را در جایگاه تهمت قرار دهد نبایست بدگمان به خویش را نکوهش نماید و آن کس که رازش را برملا نسازد. اختیار دار خودش باشد و آگاهی از هر سخنی که از دو نفر گذشت فراگیر شود. کار برادرت را به نیکوترین وجه آن، حمل کن و سخنی را که برادرت گفته تا وقتی که می توانی به وجه نکویی حمل کنی به بدی حمل مکن و می بایست که برادران صادق را برگزینی؛ چرا که آنان هنگام آسوده گی ذخیره اند و هنگام سختی، سپر بلایند. در سخن خویش با خدا ترسان، مشورت نما و برادران را به اندازه پرهیزگاری ایشان دوست بدار و از زنان بد دوری گزین و از زنان شایسته نیز برحذر باشید و چون شما را به کار نیکویی فرمان دادند مخالفت ورزید تا اینکه در فرمان به بدی در شما طمع نکنند.

اَلنَّاسُ فِي اَلْقُدْرَةِ عَلَى ثَلاَثَةِ أَوْجُهٍ رَجُلٍ يَزْعُمُ أَنَّ اَلْأَمْرَ مُفَوَّضٌ إِلَيْهِ فَقَدْ وَهَّنَ اَللَّهَ فِي سُلْطَانِهِ فَهُوَ هَالِكٌ وَ رَجُلٍ يَزْعُمُ أَنَّ اَللَّهَ أَجْبَرَ اَلْعِبَادَ عَلَى اَلْمَعَاصِي وَ كَلَّفَهُمْ مَا لاَ يُطِيقُونَ فَقَدْ ظَلَمَ اَللَّهَ فِي حُكْمِهِ فَهُوَ هَالِكٌ وَ رَجُلٍ يَزْعُمُ أَنَّ اَللَّهَ كَلَّفَ اَلْعِبَادَ مَا يُطِيقُونَهُ وَ لَمْ يُكَلِّفْهُمْ مَا لاَ يُطِيقُونَهُ فَإِذَا أَحْسَنَ حَمِدَ اَللَّهَ وَ إِذَا أَسَاءَ اِسْتَغْفَرَ اَللَّهَ فَهَذَا مُسْلِمٌ بَالِغٌ.

مردم در باره قدرت جبر و اختیار سه گونه اند: مردی که گمان می کند کار به او سپرده شده؛ پس بی گمان او خداوند را ناتوان شمرده است و این گونه مردی هلاک گردد و مردی که گمان می کند خداوند بندگان را بر گناهان مجبور ساخته و چیزهایی را که توانش را ندارند به آنان تکلیف نموده است. پس همانا او در باره فرمان دادن خداوند ستم نموده و این گونه مردی هلاک گردد و مردی که معتقد است که خداوند بندگان را در حد طاقت و توانشان تکلیف کرده و به آنچه در توانشان نیست تکلیف ننموده است، پس چون انسان کاری نیکو کند خدای را سپاس دارد و آنگاه که کاری بد کند از خداوند طلب مغفرت نماید و این گونه مردی مسلمانی کامل است.

كَانَ إِسْمَاعِيلُ أَكْبَرَ مِنْ إِسْحَاقَ بِخَمْسِ سِنِينَ وَ كَانَ اَلذَّبِيحُ إِسْمَاعِيلَ ع أَ مَا تَسْمَعُ قَوْلَ إِبْرَاهِيمَ ع رَبِّ هَبْ لِي مِنَ اَلصّالِحِينَ إِنَّمَا سَأَلَ رَبَّهُ أَنْ يَرْزُقَهُ غُلاَماً مِنَ اَلصَّالِحِينَ فَقَالَ فِي سُورَةِ اَلصَّافَّاتِ فَبَشَّرْناهُ بِغُلامٍ حَلِيمٍ يَعْنِي إِسْمَاعِيلَ ثُمَّ قَالَ وَ بَشَّرْناهُ بِإِسْحاقَ نَبِيًّا مِنَ اَلصّالِحِينَ َنْ زَعَمَ أَنَّ إِسْحَاقَ أَكْبَرُ مِنْ إِسْمَاعِيلَ فَقَدْ كَذَّبَ بِمَا أَنْزَلَ اَللَّهُ مِنَ اَلْقُرْآنِ .

اسماعیل علیه السلام پنج سال از اسحاق علیه السلام بزرگتر بود و ذبیح همان اسماعیل علیه السلام است. آیا سخن ابراهیم علیه السلام را نشنیدی که: «ای پروردگار من مرا فرزندی از شایستگان ببخش». صافات آیه 100 به راستی از خدا خواست که پسری از نیکان روزی اش نماید. پس در سوره صافات خداوند فرمود: «پس او را به پسری بردبار مژده دادیم». صافات ، آیه 101 یعنی اسماعیل علیه السلام. سپس فرمود: «و او را به اسحاق که پیامبری از شایستگان است مژده دادیم». صافات ، آیه 112 ، پس هر کس که گمان برد که اسحاق بزرگتر از اسماعیل است بی گمان آنچه را که خداوند در قرآن نازل فرموده تکذیب کرده است.

عَنْهُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : قَالَ اَلنَّبِيُّ دَاوُدُ يَا رَبِّ مَا آمَنَ بِكَ مَنْ عَرَفَكَ فَلَمْ يُحْسِنِ اَلظَّنَّ بِكَ.

امام صادق علیه السّلام فرمود:داود پیامبر علیه السّلام عرض کرد:پروردگارا کسی که گمان نیکو به تو ندارد ایمان به تو نیاورد گرچه تو را شناخت.

لاَ يَصْلُحُ مَنْ لاَ يَعْقِلُ وَ لاَ يَعْقِلُ مَنْ لاَ يَعْلَمُ وَ سَوْفَ يَنْجُبُ مَنْ يَفْهَمُ وَ يَظْفَرُ مَنْ يَحْلُمُ وَ اَلْعِلْمُ جُنَّةٌ وَ اَلصِّدْقُ عِزٌّ وَ اَلْجَهْلُ ذُلٌّ وَ اَلْفَهْمُ مَجْدٌ وَ اَلْجُودُ نُجْحٌ وَ حُسْنُ اَلْخُلُقِ مَجْلَبَةٌ لِلْمَوَدَّةِ وَ اَلْعَالِمُ بِزَمَانِهِ لاَ تَهْجُمُ عَلَيْهِ اَللَّوَابِسُ وَ اَلْحَزْمُ مِشْكَاةُ اَلظَّنِّ وَ اَللَّهُ وَلِيُّ مَنْ عَرَفَهُ وَ عَدُوُّ مَنْ تَكَلَّفَهُ وَ اَلْعَاقِلُ غَفُورٌ وَ اَلْجَاهِلُ خَتُورٌ وَ إِنْ شِئْتَ أَنْ تُكْرَمَ فَلِنْ وَ إِنْ شِئْتَ أَنْ تُهَانَ فَاخْشُنْ وَ مَنْ كَرُمَ أَصْلُهُ لاَنَ قَلْبُهُ وَ مَنْ…

از فرمایشات حکمت بار امام صادق علیه السلام -کسی که اندیشه ننماید اصلاح نگردد و کسی که نداند اهل اندیشه نباشد. کسی که بفهمد نجیب می شود. کسی که بردباری پیشه نماید پیروز گردد. دانش سپر است. راستی عزت است و نادانی ذلت. فهمیدن بزرگواری است. سخاوت کامیابی است. خوش اخلاقی وسیله دوستیابی است. کسی که به زمانه آگاه باشد اشتباهات بر او هجوم نیارد. دور اندیشی چراغدان گمان است. خداوند دوستدار کسی است که او را بشناسد و دشمن آن کس است که خودسرانه خویش را در زحمت شناسایی اش اندازد. خردمند اهل گذشت است و نادان اهل فریب. اگر خواهی بزرگوار شوی نرمخو باش و اگر خواهی خوارت دارند خشن باش. هر کس اصلش کریم باشد نرم دل است و هر کس عنصرش سخت باشد سخت دل است. هر کس کوتاهی کند به پرتگاه افتد و هر کس از عاقبت کار بترسد…