وَ عَنْهُ أَيْضا قَالَ : إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى خَصَّ اَلْأَنْبِيَاءَ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَيْهِم بِمَكَارِمِ اَلْأَخْلاَقِ فَمَنْ كَانَتْ فِيهِ فَلْيَعْلَمْ أَنَّهُ مِنْ خَيْرِ إِرَادَةِ اَللَّهِ بِهِ وَ مَنْ لَمْ تَكُنْ فِيهِ فَلْيَتَضَرَّعْ إِلَى اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لْيَسْأَلْهُ إِيَّاهَا ثُمَّ عَدَّهَا وَ قَالَ اَلْيَقِينُ وَ اَلْقَنَاعَةُ وَ اَلصَّبْرُ وَ اَلشُّكْرُ وَ اَلْحِلْمُ وَ حُسْنُ اَلْخُلُقِ وَ اَلسَّخَاءُ وَ اَلْغَيْرَةُ وَ اَلشَّجَاعَةُ وَ اَلْمُرُوءَةُ وَ اَلْبِرُّ وَ أَدَاءُ اَلْأَمَانَةِ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:خداوند متعال انبیاء صلوات اللّٰه علیهم را به ارزشهای اخلاقی مخصوص گرداند، کسی که دارای این ارزشهای اخلاقی است، بداند که خداوند برایش خیر خواسته، و هر کس آن را ندارد، باید به درگاه خداوند التماس کند و از او بخواهد، سپس امام علیه السّلام نام آن مکارم را بر شمرد و فرمود:یقین و قناعت و صبر و شکر و خویشتن داری و خوش اخلاقی و سخاوت و غیرت و شجاعت و مردانگی و خوش رفتاری و امانت داری.
قَالَ اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ لَمْ يُقْسَمْ بَيْنَ اَلْعِبَادِ أَقَلُّ مِنَ اَلْخَمْسِ اَلْيَقِينِ وَ اَلْقُنُوعِ وَ اَلصَّبْرِ وَ اَلشُّكْرِ وَ اَلَّذِي يَكْمُلُ بِهِ هَذَا كُلُّهُ اَلْعَقْلُ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:بین بندگان کمتر از پنج خصلت تقسیم نشده:یقین و قناعت و صبر و شکر، و کامل کنندۀ همۀ اینها عقل است.
مَنْ أُعْطِيَ أَرْبَعاً لَمْ يُحْرَمْ أَرْبَعاً مَنْ أُعْطِيَ اَلدُّعَاءَ لَمْ يُحْرَمِ اَلْإِجَابَةَ وَ مَنْ أُعْطِيَ اَلاِسْتِغْفَارَ لَمْ يُحْرَمِ اَلتَّوْبَةَ وَ مَنْ أُعْطِيَ اَلشُّكْرَ لَمْ يُحْرَمِ اَلزِّيَادَةَ وَ مَنْ أُعْطِيَ اَلصَّبْرَ لَمْ يُحْرَمِ اَلْأَجْرَ.
امام صادق(ع)فرمود: هر کس از چهار چیز بهره مند است از چهار چیز بی بهره نیست آنکه از دعا بهره مند است از پذیرش بی بهره نیست و آنکه از استغفار بهره مند است از توبه محروم نگردد و آنکه را توفیق شکر نعمت داده شود از فزون گشتن نعمت بی بهره نماند و آن را که شکیبایی داده شده است از پاداش آن بی بهره نخواهد بود.
لَمْ يُقْسَمْ بَيْنَ اَلْعِبَادِ أَقَلُّ مِنْ خَمْسٍ اَلْيَقِينِ وَ اَلْقُنُوعِ وَ اَلصَّبْرِ وَ اَلشُّكْرِ وَ اَلَّذِي يَكْمُلُ لَهُ هَذَا كُلَّهُ اَلْعَقْلُ.
امام صادق علیه السلام فرمود: در میان بندگان کمتر از پنج خصلت قسمت نشده است. 1-یقین 2-قناعت 3-شکیبایی 4-شکرگزاری 5-و آنچه همه اینها را برای انسان تکمیل میکند یعنی خرد.
مَنِ اِشْتَكَى لَيْلَةً فَقَبِلَهَا بِقَبُولِهَا وَ أَدَّى إِلَى اَللَّهِ شُكْرَهَا كَانَتْ لَهُ كَفَّارَةُ سِتِّينَ سَنَةً قَالَ قُلْتُ وَ مَا مَعْنَى قَبِلَهَا بِقَبُولِهَا قَالَ صَبَرَ عَلَى مَا كَانَ فِيهَا .
ابی عبد الرحمن گوید: شنیدم که امام صادق علیه السلام فرمود: هر که یک شب بیمار شود و آن را به نیکی بپذیرد و سپاسش را در درگاه خدا به جا آورد کفاره شصت سال او باشد. عرض کردم: معنای به نیکی پذیرفتن بیماری چیست؟ فرمود: بر رنج آن شکیبایی ورزد.
قَضَاءُ اَلْحَوَائِجِ إِلَى اَللَّهِ وَ أَسْبَابُهَا بَعْدَ اَللَّهِ اَلْعِبَادُ تَجْرِي عَلَى أَيْدِيهِمْ فَمَا قَضَى اَللَّهُ مِنْ ذَلِكَ فَاقْبَلُوا مِنَ اَللَّهِ بِالشُّكْرِ وَ مَا زَوَى عَنْكُمْ مِنْهَا فَاقْبَلُوهُ عَنِ اَللَّهِ بِالرِّضَا وَ اَلتَّسْلِيمِ وَ اَلصَّبْرِ فَعَسَى أَنْ يَكُونَ ذَلِكَ خَيْراً لَكُمْ فَإِنَّ اَللَّهَ أَعْلَمُ بِمَا يُصْلِحُكُمْ وَ أَنْتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ.
برآورده شدن خواسته از جانب خداست و اسباب آن-پس از خدا-بندگان باشند که برآوردن خواسته ها به دست آنان صورت گیرد. پس خداوند هر خواسته ای را که برآورد با سپاسداری بپذیرید و هر آنچه از خواسته های شما را برآورده نساخت با خشنودی و فرمانبرداری و شکیبایی بپذیرید؛ پس چه بسا که این برآورده نشدن برای شما نیکوتر باشد؛ چرا که خداوند به صلاح شما آگاه تر است و شما آگاهی ندارید.
عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : إِنَّا لَنُحِبُّ مِنْ شِيعَتِنَا مَنْ كَانَ عَاقِلا فَهِما فَقِيها حَلِيما مُدَارِيا صَبُورا وَفِيّا إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَصَّ اَلْأَنْبِيَاءَ بِمَكَارِمِ اَلْأَخْلاَقِ فَمَنْ كَانَتْ فِيهِ فَلْيَحْمَدِ اَللَّهَ عَلَى ذَلِكَ وَ مَنْ لَمْ تَكُنْ فِيهِ فَلْيَتَضَرَّعْ إِلَى اَللَّهِ جَلَّ وَ عَزَّ وَ لْيَسْأَلْهُ إِيَّاهَا قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا هُنَّ قَالَ هُنَّ اَلْوَرَعُ وَ اَلْقَنَاعَةُ وَ اَلصَّبْرُ وَ اَلشُّكْرُ وَ اَلْحِلْمُ وَ اَلْحَيَاءُ وَ اَلسَّخَاءُ وَ اَلشَّجَاعَةُ وَ اَلْغَيْرَةُ وَ اَلْبِرُّ وَ صِدْقُ…
امام صادق علیه السّلام فرمود:ما از شیعیانمان کسانی را که عاقل، خوش فهم، بردبار، مداراکننده، صبور و با وفا باشد، دوست داریم، خداوند متعال اخلاق عالی انسانی را به انبیاء اختصاص داده، هر کس این مکارم را دارا بود باید خدا را بر آن شاکر باشد، و هر کس آنها را نداشته باشد، باید با تضرّع و خواهش آن را از خدا درخواست کند، راوی گوید:عرض کردم:قربانت گردم آنها چه صفاتی است؟فرمود:پرهیزگاری، قناعت، صبر، شکر، بردباری، حیا، سخاوت، شجاعت، غیرت، خوش رفتاری، راستگویی و امانت داری.
مِنْ كِتَابِ اَلْمَحَاسِنِ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ : كُنْتُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ وَ عِنْدَهُ عِدَّةٌ مِنْ مَوَالِيهِ فَجَرَى ذِكْرُ اَلْعَقْلِ وَ اَلْجَهْلِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ اِعْرِفُوا اَلْعَقْلَ وَ جُنْدَهُ وَ اَلْجَهْلَ وَ جُنْدَهُ تَهْتَدُوا قَالَ سَمَاعَةُ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ لاَ نَعْرِفُ إِلاَّ مَا عَرَّفْتَنَا فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ إِنَّ اَللَّهَ جَلَّ ثَنَاؤُهُ خَلَقَ اَلْعَقْلَ وَ هُوَ أَوَّلُ خَلْقٍ خَلَقَهُ مِنَ اَلرُّوحَانِيِّينَ عَنْ يَمِينِ اَلْعَرْشِ مِنْ نُورِهِ فَقَالَ لَهُ أَدْبِرْ فَأَدْبَرَ ثُمَّ قَالَ لَهُ…
سماعة بن مهران گوید:خدمت حضرت صادق علیه السّلام بودم، و جمعی از دوستان ایشان هم حضور داشتند، صحبت از عقل و جهل به میان آمد، امام صادق علیه السّلام فرمود:عقل و لشکریانش را و جهل و لشکریانش را بشناسید تا هدایت شوید، سماعه گوید:عرض کردم:فدایت شوم، غیر از آنچه شما به ما بفهمانید نمی دانیم، امام صادق علیه السّلام فرمود: خداوند جلّ ثناؤه عقل را آفرید، او اوّلین مخلوقاتش بود که از نور خویش و از طرف راست عرش آفرید، سپس به او فرمود:پس رو، او پس رفت، بعد فرمود:پیش آی، او پیش آمد، خداوند عزّ و جلّ به او فرمود:تو را با عظمت آفریدم، و بر تمامی آفریدگانم شرافت بخشیدم. فرمود:سپس جهل را آفرید، به او فرمود:عقب برو، عقب رفت، بعد فرمود:پیش آی، او قبول نکرد، خداوند به او فرمود:گردن کشی کردی، او را از رحمت خود…
عَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : عُودُوا مَرْضَاكُمْ وَ سَلُوا أَنْ يَدْعُوا اَللَّهَ لَكُمْ فَإِنَّ دُعَاءَهُمْ يَعْدِلُ دُعَاءَ اَلْمَلاَئِكَةِ وَ مَنْ مَرِضَ لَيْلَة فَقَبِلَهَا بِقَبُولِهَا وَ أَدَّى شُكْرَهَا إِلَى اَللَّهِ كَانَتْ كَعِبَادَةِ سِتِّينَ سَنَة قَالَ أَبِي قُلْتُ لَهُ مَا قَبُولُهَا قَالَ يَصْبِرُ عَلَيْهَا وَ لاَ يُخْبِرُ بِمَا كَانَ فِيهَا فَإِذَا أَصْبَحَ حَمِدَ اَللَّهَ عَلَى مَا كَانَ فِيهَا .
امام باقر علیه السّلام فرمود:به عیادت بیمارانتان بروید و از آنان بخواهید تا برایتان دعا کنند، زیرا دعای آنان با دعای فرشتگان برابر است، هر کس شبی مریض شود و آن را به خوشنودی بپذیرد و شکرش را بجا آورد، این شکر معادل با شصت سال عبادت است. راوی گوید:از امام پرسیدم:معنای قبولش چیست؟فرمود:بر آن صبر کند، و کسی را به گرفتاریش خبر ندهد، و هر گاه شبش را به صبح رساند خدا را بر آنچه مبتلایش بوده سپاس گوید.
عَنْهُ قَالَ : إِنَّ فِيمَا أَوْحَى اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَيْهِ يَا مُوسَى مَا خَلَقْتُ خَلْقا أَحَبَّ إِلَيَّ مِنْ عَبْدِيَ اَلْمُؤْمِنِ وَ إِنِّي إِنَّمَا اِبْتَلَيْتُهُ لِمَا هُوَ خَيْرٌ لَهُ وَ أُعَافِيهِ لِمَا هُوَ خَيْرٌ لَهُ وَ أَزْوِي عَنْهُ لِمَا هُوَ خَيْرٌ لَهُ وَ أَعْطَيْتُهُ لِمَا هُوَ خَيْرٌ لَهُ وَ أَنَا أَعْلَمُ بِمَا يَصْلُحُ عَلَيْهِ عَبْدِي فَلْيَصْبِرْ عَلَى بَلاَئِي وَ لْيَشْكُرْ نَعْمَائِي وَ لْيَرْضَ بقضاي بِقَضَائِي أَكْتُبْهُ فِي اَلصِّدِّيقِينَ عِنْدِي إِذَا عَمِلَ بِرِضَايَ وَ أَطَاعَ أَمْرِي.
امام صادق علیه السّلام فرمود:خداوند در یکی از وحی هایش به موسی بن عمران صلوات اللّٰه علیه فرمود:ای موسی هیچ مخلوقی را محبوبتر از بندۀ مؤمنم نیافریدم، من او را برای چیزی که برایش بهتر است مبتلا می سازم، و به او چیزی دهم که برایش بهتر باشد، و من به آنچه برایش بهتر است آگاه ترم، او باید در برابر بلاهای من صبر کند، و نعمتهایم را شکرگزار باشد، و به حکم من راضی باشد، اگر به حکم من عمل کند و امرم را اطاعت نماید، او را جزء صدّیقین نزد خودم قرار دهم.
يَا عَبْدَ اَللَّهِ لَقَدْ نَصَبَ إِبْلِيسُ حَبَائِلَهُ فِي دَارِ اَلْغُرُورِ فَمَا يَقْصِدُ فِيهَا إِلاَّ أَوْلِيَاءَنَا وَ لَقَدْ جَلَّتِ اَلْآخِرَةُ فِي أَعْيُنِهِمْ حَتَّى مَا يُرِيدُونَ بِهَا بَدَلاً ثُمَّ قَالَ آهِ آهِ عَلَى قُلُوبٍ حُشِيَتْ نُوراً وَ إِنَّمَا كَانَتِ اَلدُّنْيَا عِنْدَهُمْ بِمَنْزِلَةِ اَلشُّجَاعِ اَلْأَرْقَمِ وَ اَلْعَدُوِّ اَلْأَعْجَمِ أَنِسُوا بِاللَّهِ وَ اِسْتَوْحَشُوا مِمَّا بِهِ اِسْتَأْنَسَ اَلْمُتْرَفُونَ أُولَئِكَ أَوْلِيَائِي حَقّاً وَ بِهِمْ تُكْشَفُ كُلُّ فِتْنَةٍ وَ تُرْفَعُ كُلُّ بَلِيَّةٍ يَا اِبْنَ جُنْدَبٍ حَقٌّ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ يَعْرِفُنَا أَنْ…
سخنان امام صادق علیه السلام از ابو عبد الله جعفر بن محمد صلی الله علیه و آله به طور مفصل در خصوص این معانی (پند و اندرز و غیره)روایت شده است. - سفارش امام صادق علیه السلام به عبد الله بن جندب -روایت شده که امام صادق علیه السلام فرمود: ای عبد الله به طور قطع، ابلیس دامهای خود را در این سرای فریب گسترده و هدفش از آن جز دستیابی به دوستان ما نیست، ولی سرای دیگر به دیده آنان چنان پرجلال است که هیچ چیزی را جایگزین آن نسازند. وه، وه بر دلهایی که سرشار از روشنایی است و به راستی، دنیا از دیدگاه آنان چون مار گزنده خوش خط و خال و دشمنی بی زبان است. آنان با خدا انس دارند و از آنچه خوشگذران ها به آن عادت کرده اند، گریزانند. به یقین، اینان دوستان من اند که به خاطر آنها هر فتنه ای ریشه کن شود و هر بلایی…
اَلاِسْتِقْصَاءُ فُرْقَةٌ اَلاِنْتِقَادُ عَدَاوَةٌ قِلَّةُ اَلصَّبْرِ فَضِيحَةٌ إِفْشَاءُ اَلسِّرِّ سُقُوطٌ اَلسَّخَاءُ فِطْنَةٌ اَللَّوْمُ تَغَافُلٌ ثَلاَثَةٌ مَنْ تَمَسَّكَ بِهِنَّ نَالَ مِنَ اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةِ بُغْيَتَهُ مَنِ اِعْتَصَمَ بِاللَّهِ وَ رَضِيَ بِقَضَاءِ اَللَّهِ وَ أَحْسَنَ اَلظَّنَّ بِاللَّهِ ثَلاَثَةٌ مَنْ فَرَّطَ فِيهِنَّ كَانَ مَحْرُوماً اِسْتِمَاحَةُ جَوَادٍ وَ مُصَاحَبَةُ عَالِمٍ وَ اِسْتِمَالَةُ سُلْطَانٍ ثَلاَثَةٌ تُورِثُ اَلْمَحَبَّةَ اَلدِّينُ وَ اَلتَّوَاضُعُ وَ اَلْبَذْلُ مَنْ بَرِئَ مِنْ ثَلاَثَةٍ نَالَ ثَلاَثَةً مَنْ بَرِئَ مِنَ اَلشَّرِّ نَالَ اَلْعِزَّ…
از سخنان امام صادق علیه السلام که برخی از شیعیان آن را«نثر الدرر»نامیده اند -1-به همه جزییات زندگی و دوستی حساس شدن مایه جدایی است. انتقاد مایه دشمنی است. کم صبری مایه رسوایی است. فاش کردن راز مایه سرنگونی است. بخشندگی هوشمندی است. فرومایگی غفلت نمایی است. -2-سه چیز است که هر که به آنها دست آویزد به آرزوهای دنیوی و اخروی خود دست یابد: پناه بردن به خدا، خرسند بودن به قضای خدا و خوش بین بودن به خدا. -3-سه چیز است که هر کس در آنها کوتاهی نماید ناکام گردد: بهره جویی از شخص بخشنده، همنشینی با عالم و دل گرم ساختن سلطان. -4-سه چیز محبت انگیز است: دینداری، فروتنی و بخشندگی. -5-هر که از سه چیز بیزار گشت به سه چیز دست یابد: هر که از شر بیزار گشت به عزت دست یابد، هر که از اظهار بزرگی بیزار گشت به…
