إِذَا سَمِعْتُمُ اَلْعِلْمَ فَاسْتَعْمِلُوهُ وَ لْتَتَّسِعْ قُلُوبُكُمْ فَإِنَّ اَلْعِلْمَ إِذَا كَثُرَ فِي قَلْبِ رَجُلٍ لاَ يَحْتَمِلُهُ قَدَرَ اَلشَّيْطَانُ عَلَيْهِ فَإِذَا خَاصَمَكُمُ اَلشَّيْطَانُ فَأَقْبِلُوا عَلَيْهِ بِمَا تَعْرِفُونَ فَ إِنَّ كَيْدَ اَلشَّيْطانِ كانَ ضَعِيفاً فَقُلْتُ وَ مَا اَلَّذِي نَعْرِفُهُ قَالَ خَاصِمُوهُ بِمَا ظَهَرَ لَكُمْ مِنْ قُدْرَةِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ .
امام باقر علیه السلام میفرمود: چون علم را شنیدید بکارش بندید و باید دلهای شما گنجایش داشته باشد (زیادتر از استعداد و حوصله خود علم را فرا نگیرید)زیرا چون علم در دل مرد بقدری زیاد شود که نتواند تحمل کند شیطان بر او مسلط شود، پس چون شیطان با شما بدشمنی برخاست با آنچه میدانید باو روی آورید زیرا نیرنگ شیطان ضعیف است(راوی گوید)گفتم آنچه میدانیم چیست؟ فرمود: با او مبارزه کنید بآنچه از قدرت خدای عز و جل برای شما هویدا گشته است.
إِذَا حَدَّثْتُكُمْ بِشَيْ ءٍ فَاسْأَلُونِي مِنْ كِتَابِ اَللَّهِ ثُمَّ قَالَ فِي بَعْضِ حَدِيثِهِ إِنَّ رَسُولَ اَللَّهِ ص نَهَى عَنِ اَلْقِيلِ وَ اَلْقَالِ وَ فَسَادِ اَلْمَالِ وَ كَثْرَةِ اَلسُّؤَالِ فَقِيلَ لَهُ يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ أَيْنَ هَذَا مِنْ كِتَابِ اَللَّهِ قَالَ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ لا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْواهُمْ إِلاّ مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلاحٍ بَيْنَ اَلنّاسِ وَ قَالَ وَ لا تُؤْتُوا اَلسُّفَهاءَ أَمْوالَكُمُ اَلَّتِي جَعَلَ اَللّهُ لَكُمْ قِياماً وَ قَالَ لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْياءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ .
ابو جارود گوید: امام باقر علیه السلام فرمود: چون بشما از چیزی خبر دهم از من بپرسید کجای قرآنست آنگاه حضرت ضمن گفتارش فرمود: پیغمبر(ص)از قیل و قال و تباه ساختن مال و زیادی سوال نهی فرموده است، بحضرت عرض شد، پسر پیغمبر همین که فرمودید در کجای قرآنست؟ فرمود: خدای عز و جل میفرماید: (114 سوره 4)در بسیاری از سرگوشیهای مردم خیری نیست جز آنکه بصدقه یا نیکی یا اصلاح میان مردم دستور دهد. و فرمود(5 سوره 4)اموالتان را که خدا اقوام کار شما قرار داده بکم خردان مدهید، و فرموده(101 سوره 5)از چیزهایی که اگر بر شما عیان شود غمگینتان کند سوال نکنید.
يَا زِيَادُ إِيَّاكَ وَ اَلْخُصُومَاتِ فَإِنَّهَا تُورِثُ اَلشَّكَّ وَ تَهْبِطُ اَلْعَمَلَ وَ تُرْدِي صَاحِبَهَا وَ عَسَى أَنْ يَتَكَلَّمَ بِالشَّيْ ءِ فَلاَ يُغْفَرَ لَهُ إِنَّهُ كَانَ فِيمَا مَضَى قَوْمٌ تَرَكُوا عِلْمَ مَا وُكِّلُوا بِهِ وَ طَلَبُوا عِلْمَ مَا كُفُوهُ حَتَّى اِنْتَهَى كَلاَمُهُمْ إِلَى اَللَّهِ فَتَحَيَّرُوا حَتَّى إِنْ كَانَ اَلرَّجُلُ لَيُدْعَى مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ فَيُجِيبُ مِنْ خَلْفِهِ وَ يُدْعَى مِنْ خَلْفِهِ فَيُجِيبُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ فِي رِوَايَةٍ أُخْرَى حَتَّى تَاهُوا فِي اَلْأَرْضِ .
امام باقر بزیاد فرمود: ای زیاد از گفتگوهای دشمنی خیز بپرهیز که موجب شک شود و عمل را تباه کند و صاحبش را هلاک نماید و ممکن است در آن میان کسی سخنی گوید و آمرزیده نشود، در زمان گذشته مردمی علمی را که واگذارشان شده بودند ترک کردند و در طلب علمی که از آن نهی شده بودند رفتند تا آنجا که سخنشان بخدا رسید و سرگردان شدند و کارشان(در حیرت و دهشت)بجایی رسید که مردی را از پیش او صدا میزدند و او بپشت سرش جواب میداد و از پشت سرش صدا میکردند و او بپیش رو پاسخ میگفت و در روایت دیگر است: تا آنجا که در زمین سرگردان شدند.
لَمَّا حَضَرَ عُمَرَ اَلْمَوْتُ قَالَ أَتُوبُ إِلَى اَللَّهِ مِنْ رُجُوعِي عَنْ جَيْشِ أُسَامَةَ وَ أَتُوبُ إِلَى اَللَّهِ مِنْ عِتْقِي سَبْيَ اَلْيَمَنِ وَ أَتُوبُ إِلَى اَللَّهِ مِنْ شَيْ ءٍ كُنَّا أَشْعَرْنَاهُ قُلُوبَنَا نَسْأَلُ اَللَّهَ أَنْ يَكْفِيَنَا ضَرَّهُ وَ إِنَّ بَيْعَةَ أَبِي بَكْرٍ كَانَتْ فَلْتَةً.
زیاد بن عیسی گوید: شنیدم از امام باقر(ع)که میفرمود عمر را چون مرگ فرا رسید گفت: توبه میکنم بسوی خدا از اینکه از لشکر اسامه باز گشتم و توبه میکنم بسوی خدا از اینکه اسیران یمن را آزاد نمودم و توبه میکنم از تصمیمی که در دل های خود گرفتیم و از خداوند میخواهیم که ما را از زیان آن تصمیم نگاه دارد و براستی که بیعت ابی بکر کاری بود بی مشورت و ناگهانی.
يَا جَابِرُ اِغْتَنِمْ مِنْ أَهْلِ زَمَانِكَ خَمْساً إِنْ حَضَرْتَ لَمْ تُعْرَفْ وَ إِنْ غِبْتَ لَمْ تُفْتَقَدْ وَ إِنْ شَهِدْتَ لَمْ تُشَاوَرْ وَ إِنْ قُلْتَ لَمْ يُقْبَلْ قَوْلُكَ وَ إِنْ خَطَبْتَ لَمْ تُزَوَّجْ وَ أُوصِيكَ بِخَمْسٍ إِنْ ظُلِمْتَ فَلاَ تَظْلِمْ وَ إِنْ خَانُوكَ فَلاَ تَخُنْ وَ إِنْ كُذِّبْتَ فَلاَ تَغْضَبْ وَ إِنْ مُدِحْتَ فَلاَ تَفْرَحْ وَ إِنْ ذُمِمْتَ فَلاَ تَجْزَعْ وَ فَكِّرْ فِيمَا قِيلَ فِيكَ فَإِنْ عَرَفْتَ مِنْ نَفْسِكَ مَا قِيلَ فِيكَ فَسُقُوطُكَ مِنْ عَيْنِ اَللَّهِ جَلَّ وَ عَزَّ عِنْدَ غَضَبِكَ مِنَ اَلْحَقِّ أَعْظَمُ عَلَيْكَ مُصِيبَةً مِمَّا خِفْتَ مِنْ…
سخنان امام باقر علیه السلام که در همین زمینه ها(اخلاق و حکمت و غیره)نقل شده است - نقل شده است که آن حضرت به جابر -، فرمود: ای جابر از مردم عصر خویش پنج کردار را غنیمت شمار: 1-اگر حضور یافتی شناخته نشوی. 2-و آنگاه که از میانشان رفتی، از تو نپرسند. 3-و چون در میانشان باشی، جویای نظرت نشوند. 4-و اگر پیشنهادی دهی نپذیرند. 5-و اگر دختری از آنان خواهی، ندهند. و تو را به پنج سخن، پند می دهم: 1-اگر ستم دیدی، ستم مکن. 2-و چون به تو خیانت کردند، جوابشان را با خیانت مده. 3-اگر تو دروغ پنداشته شوی، برافروخته مشو. 4-و اگر به نکویی یاد شدی، خوشحال مشو. 5-و چون به بدی یاد شدی بی صبری مکن، و در گفتار مردم نسبت به خودت، تامل کن. اگر آن را در خود مشاهده کردی، پس مصیبت افتادن تو از نظر خدای بزرگ و توانا، به…
وَ قَالَ ع يَوْماً لِمَنْ حَضَرَهُ مَا اَلْمُرُوَّةُ فَتَكَلَّمُوا فَقَالَ ع اَلْمُرُوَّةُ أَنْ لاَ تَطْمَعَ فَتَذِلَّ وَ تَسْأَلَ فَتُقِلَّ وَ لاَ تَبْخَلَ فَتُشْتَمَ وَ لاَ تَجْهَلَ فَتُخْصَمَ فَقِيلَ وَ مَنْ يَقْدِرُ عَلَى ذَلِكَ فَقَالَ ع مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَكُونَ كَالنَّاظِرِ فِي اَلْحَدَقَةِ وَ اَلْمِسْكِ فِي اَلطِّيبِ وَ كَالْخَلِيفَةِ فِي يَوْمِكُمْ هَذَا فِي اَلْقَدْرِ .
روزی امام باقر علیه السلام به آنان که در محضرش بودند فرمود: مردانگی چیست؟ آنان هر یک اظهار نظری کردند؛ آنگاه امام علیه السلام فرمود: مردانگی آن است که زیاده نخواهی که خوار گردی و اظهار فقر ننمایی که تهیدست گردی و بخل نورزی که دشنام شنوی و نابخردی نکنی که دشمن یابی؛ پس آنگاه از امام علیه السلام پرسیده شد که چه کسی بر این کار تواناست؟ پس آن حضرت علیه السلام فرمود: آن کس که دوست دارد چون مردمک در چشم و همانند مشک در عطرها و بسان خلیفه روزگار شما باشد.
ثَلاَثُ خِصَالٍ لاَ يَمُوتُ صَاحِبُهُنَّ أَبَداً حَتَّى يَرَى وَبَالَهُنَّ اَلْبَغْيُ وَ قَطِيعَةُ اَلرَّحِمِ وَ اَلْيَمِينُ اَلْكَاذِبَةُ يُبَارِزُ اَللَّهَ بِهَا وَ إِنَّ أَعْجَلَ اَلطَّاعَةِ ثَوَاباً لَصِلَةُ اَلرَّحِمِ وَ إِنَّ اَلْقَوْمَ لَيَكُونُونَ فُجَّاراً فَيَتَوَاصَلُونَ فَتَنْمِي أَمْوَالُهُمْ وَ يُثْرُونَ وَ إِنَّ اَلْيَمِينَ اَلْكَاذِبَةَ وَ قَطِيعَةَ اَلرَّحِمِ لَيَذَرَانِ اَلدِّيَارَ بَلاَقِعَ مِنْ أَهْلِهَا .
سه صفت است که صاحب آن صفات هرگز نمی میرد تا اینکه عذاب و گرفتاری آن صفات را ببیند: ستم، قطع رابطه خویشاوندی و سوگند دروغین که ستیز با خداست. و بی گمان طاعتی که پاداشش زودتر از دیگر طاعات می رسد، ارتباط خویشاوندی است و به راستی اگر چه قومی طغیانگر و گنهکارند ولی صله رحم می کنند پس دارایی ایشان زیاد می گردد و توانگر می شوند و همانا سوگند دروغین و قطع ارتباط خویشاوندی شهرها را خالی از سکنه بی نشاط می سازد.
إِنَّمَا شِيعَةُ عَلِيٍّ ع اَلْمُتَبَاذِلُونَ فِي وَلاَيَتِنَا اَلْمُتَحَابُّونَ فِي مَوَدَّتِنَا اَلْمُتَزَاوِرُونَ لِإِحْيَاءِ أَمْرِنَا اَلَّذِينَ إِذَا غَضِبُوا لَمْ يَظْلِمُوا وَ إِذَا رَضُوا لَمْ يُسْرِفُوا بَرَكَةٌ عَلَى مَنْ جَاوَرُوا سِلْمٌ لِمَنْ خَالَطُوا.
به راستی شیعیان علی علیه السلام آنهایند که در راه ولایت ما نسبت به یک دیگر فداکاری می کنند و در دوستی ما به یک دیگر مهر می ورزند و برای برپاداری امر ما به دیدار هم می روند؛ آنان که چون خشم گیرند ستم نورزند و چون خشنود گردند زیاده روی ننمایند؛ برکت همسایگان و آسودگی همنشینانند.
وَ عَنْ أَبِي حَاتِمٍ اَلسِّجِسْتَانِيِّ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : اَلشِّيعَةُ ثَلاَثَةُ أَصْنَافٍ صِنْفٌ يَتَزَيَّنُونَ بِنَا وَ صِنْفٌ يَسْتَأْكِلُونَ بِنَا وَ صِنْفٌ مِنَّا وَ إِلَيْنَا يَأْمَنُونَ بِأَمْنِنَا وَ يَخَافُونَ بِخَوْفِنَا لَيْسُوا بِالْبُذُرِ اَلْمُذِيعِينَ وَ لاَ بِالْجُفَاةِ اَلْمُرَاءِينَ إِنْ غَابُوا لَمْ يُفْقَدُوا وَ إِنْ يَشْهَدُوا لَمْ يُؤْبَهْ بِهِمْ أُولَئِكَ مَصَابِيحُ اَلْهُدَى.
امام صادق علیه السّلام فرمود:شیعه سه گروهند:گروهی که خود را با انتساب به ما آبرو و زینت می دهند، و گروهی که از طریق منسوب کردن خویش به ما امرار معاش می نمایند، و گروهی از ما هستند و کارشان برای ماست، به امن ما در امانند، و به ترس ما ترسانند، زیاده گو و افشاکننده اسرار نیستند، و تهی و خودنما نیستند، اگر غایب باشند کسی دنبال آنها نمی گردد، و اگر حاضر باشند کسی به آنها اعتنایی نمی کند، آنان چراغهای هدایتند.
عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : كَانَ غُلاَمٌ مِنَ اَلْيَهُودِ يَأْتِي رَسُولَ اَللَّهِ كَثِيرا حَتَّى اِسْتَخَفَّهُ وَ رُبَّمَا أَرْسَلَهُ فِي حَاجَةٍ وَ رُبَّمَا كَتَبَ لَهُ اَلْكِتَابَ إِلَى قَوْمٍ فَافْتَقَدَهُ أَيَّاما فَسَأَلَ عَنْهُ فَقَالَ قَائِلٌ تَرَكْتُهُ فِي آخِرِ يَوْمٍ مِنْ أَيَّامِ اَلدُّنْيَا فَأَتَاهُ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فِي نَاسٍ مِنْ أَصْحَابِهِ وَ كَانَ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ بَرَكَة لاَ يَكَادُ يُكَلِّمُ أَحَدا إِلاَّ أَجَابَهُ فَقَالَ يَا فُلاَنُ فَفَتَحَ عَيْنَهُ فَقَالَ لَبَّيْكَ يَا أَبَا اَلْقَاسِمِ فَقَالَ اِشْهَدْ…
امام باقر علیه السّلام فرمود:جوانی یهودی زیاد نزد رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله می آمد تا حدی که رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله او را تند و تیز یافت، گاهی او را برای کاری می فرستاد، و گاهی به همراه نامه ای به سوی قومی می فرستاد، تا اینکه چند روزی او را ندید، از او سراغ گرفت، کسی به ایشان عرض کرد:در یکی از آخرین روزهای عمرش او را ملاقات کردم، پیامبر صلّی اللّٰه علیه و آله به همراه عدّه ای از یارانش به دیدن او رفت، پیامبر برکتی بود که هرگز با کسی صحبت نمی کرد مگر اینکه جوابش را می داد، سپس فرمود:ای جوان، جوان چشمانش را گشود، و گفت:لبیک ای ابا القاسم، فرمود:بگو شهادت می دهم به وحدانیت خدا و اینکه من محمد رسول خدایم، جوان نگاهی به پدرش کرد و چیزی نگفت، سپس برای مرتبه دوم رسول خدا صلّی اللّٰه…
عَنْهُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : إِنَّ اَلرَّجُلَ يَكُونُ بَارّا بِوَالِدَيْهِ وَ هُمَا حَيَّانِ فَإِذَا مَاتَا وَ لَمْ يَسْتَغْفِرْ لَهُمَا كُتِبَ عَاقّا لَهُمَا وَ إِنَّ اَلرَّجُلَ يَكُونُ عَاقّا لَهُمَا فِي حَيَاتِهِمَا فَإِذَا مَاتَا وَ أَكْثَرَ اَلاِسْتِغْفَارَ لَهُمَا فَكُتِبَ بَارّا .
امام باقر علیه السّلام فرمود:اگر مرد نسبت به پدر و مادرش در زمان حیاتشان نیکی کند، و هنگامی که مردند بر ایشان طلب آمرزش نکرد، در نامۀ عملش عاق والدین نوشته شود، و اگر مردی که در زمان حیاتشان عاق والدین بوده، و هنگامی که مردند بر ایشان استغفار زیاد کرد در نامۀ عملش جزء نیکوکاران محسوب شود.
عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : أَتَى رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ رَجُلٌ فَقَالَ إِنَّ أَبَوَيَّ عُمِّرَا وَ إِنَّ أَبِي مَضَى وَ بَقِيَتْ أُمِّي فَبَلَغَ بِهَا اَلْكِبَرُ حَتَّى صِرْتُ أَمْضَغُ لَهَا كَمَا يُمْضَغُ لِلصَّبِيِّ وَ أُوَسِّدُهَا كَمَا يُوَسَّدُ لِلصَّبِيِّ وَ عَلَّقْتُهَا فِي مِكْتَلٍ أُحَرِّكُهَا فِيهِ لِتَنَامَ ثُمَّ بَلَغَ مِنْ أَمْرِهَا إِلَى أَنْ كَانَتْ تُرِيدُ مِنِّي اَلْحَاجَةَ فَلاَ أَدْرِي أَيُّ شَيْءٍ هُوَ وَ أُرِيدُ مِنْهَا اَلْحَاجَةَ فَلاَ تَدْرِي أَيُّ شَيْءٍ هُوَ فَلَمَّا رَأَيْتُ ذَلِكَ سَأَلْتُ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ…
امام باقر علیه السّلام فرمود:مردی خدمت رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله رسید و عرض کرد:پدر و مادرم پیر شده بودند و عمر زیادی کردند، پدرم از دنیا رفته و مادرم باقی مانده است، به حدّی پیر شده که غذا را برایش می جوم همان طور که برای طفل می جوند، و برایش بالش می گذارم همان طور که برای طفل بالش گذاشته می شود، او را در گهواره ای قرار می دهم و حرکتش می دهم تا بخوابد، سپس کارش به حدی رسیده که از من چیزی می خواهد ولی نمی داند آن چیز چیست، و من از او چیزی می خواهم و او نمی داند آن چیز چیست، چون این حال را دیدم، از خدای عزّ و جل خواستم تا بر سینه ام پستانی برویاند، و در آن شیر جاری شود تا او را شیر دهم، گفت:سپس روی سینه ام پستانی ظاهر شد، سپس آن را فشرد و از آن شیر خارج شد، بعد گفت:این گونه او را شیر می…
