قال الإمام باقر عليه السلام:
يَا جَابِرُ اِغْتَنِمْ مِنْ أَهْلِ زَمَانِكَ خَمْساً إِنْ حَضَرْتَ لَمْ تُعْرَفْ وَ إِنْ غِبْتَ لَمْ تُفْتَقَدْ وَ إِنْ شَهِدْتَ لَمْ تُشَاوَرْ وَ إِنْ قُلْتَ لَمْ يُقْبَلْ قَوْلُكَ وَ إِنْ خَطَبْتَ لَمْ تُزَوَّجْ وَ أُوصِيكَ بِخَمْسٍ إِنْ ظُلِمْتَ فَلاَ تَظْلِمْ وَ إِنْ خَانُوكَ فَلاَ تَخُنْ وَ إِنْ كُذِّبْتَ فَلاَ تَغْضَبْ وَ إِنْ مُدِحْتَ فَلاَ تَفْرَحْ وَ إِنْ ذُمِمْتَ فَلاَ تَجْزَعْ وَ فَكِّرْ فِيمَا قِيلَ فِيكَ فَإِنْ عَرَفْتَ مِنْ نَفْسِكَ مَا قِيلَ فِيكَ فَسُقُوطُكَ مِنْ عَيْنِ اَللَّهِ جَلَّ وَ عَزَّ عِنْدَ غَضَبِكَ مِنَ اَلْحَقِّ أَعْظَمُ عَلَيْكَ مُصِيبَةً مِمَّا خِفْتَ مِنْ سُقُوطِكَ مِنْ أَعْيُنِ اَلنَّاسِ وَ إِنْ كُنْتَ عَلَى خِلاَفِ مَا قِيلَ فِيكَ فَثَوَابٌ اِكْتَسَبْتَهُ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَتْعَبَ بَدَنُكَ وَ اِعْلَمْ بِأَنَّكَ لاَ تَكُونُ لَنَا وَلِيّاً حَتَّى لَوِ اِجْتَمَعَ عَلَيْكَ أَهْلُ مِصْرِكَ وَ قَالُوا إِنَّكَ رَجُلُ سَوْءٍ لَمْ يَحْزُنْكَ ذَلِكَ وَ لَوْ قَالُوا إِنَّكَ رَجُلٌ صَالِحٌ لَمْ يَسُرَّكَ ذَلِكَ وَ لَكِنِ اِعْرِضْ نَفْسَكَ عَلَى كِتَابِ اَللَّهِ فَإِنْ كُنْتَ سَالِكاً سَبِيلَهُ زَاهِداً فِي تَزْهِيدِهِ رَاغِباً فِي تَرْغِيبِهِ خَائِفاً مِنْ تَخْوِيفِهِ فَاثْبُتْ وَ أَبْشِرْ فَإِنَّهُ لاَ يَضُرُّكَ مَا قِيلَ فِيكَ وَ إِنْ كُنْتَ مُبَايِناً لِلْقُرْآنِ فَمَا ذَا اَلَّذِي يَغُرُّكَ مِنْ نَفْسِكَ إِنَّ اَلْمُؤْمِنَ مَعْنِيٌّ بِمُجَاهَدَةِ نَفْسِهِ لِيَغْلِبَهَا عَلَى هَوَاهَا فَمَرَّةً يُقِيمُ أَوَدَهَا وَ يُخَالِفُ هَوَاهَا فِي مَحَبَّةِ اَللَّهِ وَ مَرَّةً تَصْرَعُهُ نَفْسُهُ فَيَتَّبِعُ هَوَاهَا فَيَنْعَشُهُ اَللَّهُ فَيَنْتَعِشُ وَ يُقِيلُ اَللَّهُ عَثْرَتَهُ فَيَتَذَكَّرُ وَ يَفْزَعُ إِلَى اَلتَّوْبَةِ وَ اَلْمَخَافَةِ فَيَزْدَادُ بَصِيرَةً وَ مَعْرِفَةً لِمَا زِيدَ فِيهِ مِنَ اَلْخَوْفِ وَ ذَلِكَ بِأَنَّ اَللَّهَ يَقُولُ إِنَّ اَلَّذِينَ اِتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ اَلشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا هُمْ مُبْصِرُونَ يَا جَابِرُ اِسْتَكْثِرْ لِنَفْسِكَ مِنَ اَللَّهِ قَلِيلَ اَلرِّزْقِ تَخَلُّصاً إِلَى اَلشُّكْرِ وَ اِسْتَقْلِلْ مِنْ نَفْسِكَ كَثِيرَ اَلطَّاعَةِ لِلَّهِ إِزْرَاءً عَلَى اَلنَّفْسِ وَ تَعَرُّضاً لِلْعَفْوِ وَ اِدْفَعْ عَنْ نَفْسِكَ حَاضِرَ اَلشَّرِّ بِحَاضِرِ اَلْعِلْمِ وَ اِسْتَعْمِلْ حَاضِرَ اَلْعِلْمِ بِخَالِصِ اَلْعَمَلِ وَ تَحَرَّزْ فِي خَالِصِ اَلْعَمَلِ مِنْ عَظِيمِ اَلْغَفْلَةِ بِشِدَّةِ اَلتَّيَقُّظِ وَ اِسْتَجْلِبْ شِدَّةَ اَلتَّيَقُّظِ بِصِدْقِ اَلْخَوْفِ وَ اِحْذَرْ خَفِيَّ اَلتَّزَيُّنِ بِحَاضِرِ اَلْحَيَاةِ وَ تَوَقَّ مُجَازَفَةَ اَلْهَوَى بِدَلاَلَةِ اَلْعَقْلِ وَ قِفْ عِنْدَ غَلَبَةِ اَلْهَوَى بِاسْتِرْشَادِ اَلْعِلْمِ وَ اِسْتَبْقِ خَالِصَ اَلْأَعْمَالِ لِيَوْمِ اَلْجَزَاءِ وَ اِنْزِلْ سَاحَةَ اَلْقَنَاعَةِ بِاتِّقَاءِ اَلْحِرْصِ وَ اِدْفَعْ عَظِيمَ اَلْحِرْصِ بِإِيثَارِ اَلْقَنَاعَةِ وَ اِسْتَجْلِبْ حَلاَوَةَ اَلزَّهَادَةِ بِقَصْرِ اَلْأَمَلِ وَ اِقْطَعْ أَسْبَابَ اَلطَّمَعِ بِبَرْدِ اَلْيَأْسِ وَ سُدَّ سَبِيلَ اَلْعُجْبِ بِمَعْرِفَةِ اَلنَّفْسِ وَ تَخَلَّصْ إِلَى رَاحَةِ اَلنَّفْسِ بِصِحَّةِ اَلتَّفْوِيضِ وَ اُطْلُبْ رَاحَةَ اَلْبَدَنِ بِإِجْمَامِ اَلْقَلْبِ وَ تَخَلَّصْ إِلَى إِجْمَامِ اَلْقَلْبِ بِقِلَّةِ اَلْخَطَإِ وَ تَعَرَّضْ لِرِقَّةِ اَلْقَلْبِ بِكَثْرَةِ اَلذِّكْرِ فِي اَلْخَلَوَاتِ وَ اِسْتَجْلِبْ نُورَ اَلْقَلْبِ بِدَوَامِ اَلْحُزْنِ وَ تَحَرَّزْ مِنْ إِبْلِيسَ بِالْخَوْفِ اَلصَّادِقِ وَ إِيَّاكَ وَ اَلرَّجَاءَ اَلْكَاذِبَ فَإِنَّهُ يُوقِعُكَ فِي اَلْخَوْفِ اَلصَّادِقِ وَ تَزَيَّنْ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بِالصِّدْقِ فِي اَلْأَعْمَالِ وَ تَحَبَّبْ إِلَيْهِ بِتَعْجِيلِ اَلاِنْتِقَالِ وَ إِيَّاكَ وَ اَلتَّسْوِيفَ فَإِنَّهُ بَحْرٌ يَغْرَقُ فِيهِ اَلْهَلْكَى وَ إِيَّاكَ وَ اَلْغَفْلَةَ فَفِيهَا تَكُونُ قَسَاوَةُ اَلْقَلْبِ وَ إِيَّاكَ وَ اَلتَّوَانِيَ فِيمَا لاَ عُذْرَ لَكَ فِيهِ فَإِلَيْهِ يَلْجَأُ اَلنَّادِمُونَ وَ اِسْتَرْجِعْ سَالِفَ اَلذُّنُوبِ بِشِدَّةِ اَلنَّدَمِ وَ كَثْرَةِ اَلاِسْتِغْفَارِ وَ تَعَرَّضْ لِلرَّحْمَةِ وَ عَفْوِ اَللَّهِ بِحُسْنِ اَلْمُرَاجَعَةِ وَ اِسْتَعِنْ عَلَى حُسْنِ اَلْمُرَاجَعَةِ بِخَالِصِ اَلدُّعَاءِ وَ اَلْمُنَاجَاةِ فِي اَلظُّلَمِ وَ تَخَلَّصْ إِلَى عَظِيمِ اَلشُّكْرِ بِاسْتِكْثَارِ قَلِيلِ اَلرِّزْقِ وَ اِسْتِقْلاَلِ كَثِيرِ اَلطَّاعَةِ وَ اِسْتَجْلِبْ زِيَادَةَ اَلنِّعَمِ بِعَظِيمِ اَلشُّكْرِ وَ اَلتَّوَسُّلِ إِلَى عَظِيمِ اَلشُّكْرِ بِخَوْفِ زَوَالِ اَلنِّعَمِ وَ اُطْلُبْ بَقَاءَ اَلْعِزِّ بِإِمَاتَةِ اَلطَّمَعِ وَ اِدْفَعْ ذُلَّ اَلطَّمَعِ بِعِزِّ اَلْيَأْسِ وَ اِسْتَجْلِبْ عِزَّ اَلْيَأْسِ بِبُعْدِ اَلْهِمَّةِ وَ تَزَوَّدْ مِنَ اَلدُّنْيَا بِقَصْرِ اَلْأَمَلِ وَ بَادِرْ بِانْتِهَازِ اَلْبُغْيَةِ عِنْدَ إِمْكَانِ اَلْفُرْصَةِ وَ لاَ إِمْكَانَ كَالْأَيَّامِ اَلْخَالِيَةِ مَعَ صِحَّةِ اَلْأَبْدَانِ وَ إِيَّاكَ وَ اَلثِّقَةَ بِغَيْرِ اَلْمَأْمُونِ فَإِنَّ لِلشَّرِّ ضَرَاوَةً كَضَرَاوَةِ اَلْغِذَاءِ . وَ اِعْلَمْ أَنَّهُ لاَ عِلْمَ كَطَلَبِ اَلسَّلاَمَةِ وَ لاَ سَلاَمَةَ كَسَلاَمَةِ اَلْقَلْبِ وَ لاَ عَقَلَ كَمُخَالَفَةِ اَلْهَوَى وَ لاَ خَوْفَ كَخَوْفٍ حَاجِزٍ وَ لاَ رَجَاءَ كَرَجَاءٍ مُعِينٍ وَ لاَ فَقْرَ كَفَقْرِ اَلْقَلْبِ وَ لاَ غِنَى كَغِنَى اَلنَّفْسِ وَ لاَ قُوَّةَ كَغَلَبَةِ اَلْهَوَى وَ لاَ نُورَ كَنُورِ اَلْيَقِينِ وَ لاَ يَقِينَ كَاسْتِصْغَارِكَ اَلدُّنْيَا وَ لاَ مَعْرِفَةَ كَمَعْرِفَتِكَ بِنَفْسِكَ وَ لاَ نِعْمَةَ كَالْعَافِيَةِ وَ لاَ عَافِيَةَ كَمُسَاعَدَةِ اَلتَّوْفِيقِ وَ لاَ شَرَفَ كَبُعْدِ اَلْهِمَّةِ وَ لاَ زُهْدَ كَقَصْرِ اَلْأَمَلِ وَ لاَ حِرْصَ كَالْمُنَافَسَةِ فِي اَلدَّرَجَاتِ وَ لاَ عَدْلَ كَالْإِنْصَافِ وَ لاَ تَعَدِّيَ كَالْجَوْرِ وَ لاَ جَوْرَ كَمُوَافَقَةِ اَلْهَوَى وَ لاَ طَاعَةَ كَأَدَاءِ اَلْفَرَائِضِ وَ لاَ خَوْفَ كَالْحُزْنِ وَ لاَ مُصِيبَةَ كَعَدَمِ اَلْعَقْلِ وَ لاَ عَدَمَ عَقْلٍ كَقِلَّةِ اَلْيَقِينِ وَ لاَ قِلَّةَ يَقِينٍ كَفَقْدِ اَلْخَوْفِ وَ لاَ فَقْدَ خَوْفٍ كَقِلَّةِ اَلْحُزْنِ عَلَى فَقْدِ اَلْخَوْفِ وَ لاَ مُصِيبَةَ كَاسْتِهَانَتِكَ بِالذَّنْبِ وَ رِضَاكَ بِالْحَالَةِ اَلَّتِي أَنْتَ عَلَيْهَا وَ لاَ فَضِيلَةَ كَالْجِهَادِ وَ لاَ جِهَادَ كَمُجَاهَدَةِ اَلْهَوَى وَ لاَ قُوَّةَ كَرَدِّ اَلْغَضَبِ وَ لاَ مَعْصِيَةَ كَحُبِّ اَلْبَقَاءِ وَ لاَ ذُلَّ كَذُلِّ اَلطَّمَعِ وَ إِيَّاكَ وَ اَلتَّفْرِيطَ عِنْدَ إِمْكَانِ اَلْفُرْصَةِ فَإِنَّهُ مَيْدَانٌ يَجْرِي لِأَهْلِهِ بِالْخُسْرَانِ.
سخنان امام باقر علیه السلام که در همین زمینه ها(اخلاق و حکمت و غیره)نقل شده است - نقل شده است که آن حضرت به جابر -، فرمود: ای جابر از مردم عصر خویش پنج کردار را غنیمت شمار: 1-اگر حضور یافتی شناخته نشوی. 2-و آنگاه که از میانشان رفتی، از تو نپرسند. 3-و چون در میانشان باشی، جویای نظرت نشوند. 4-و اگر پیشنهادی دهی نپذیرند. 5-و اگر دختری از آنان خواهی، ندهند. و تو را به پنج سخن، پند می دهم: 1-اگر ستم دیدی، ستم مکن. 2-و چون به تو خیانت کردند، جوابشان را با خیانت مده. 3-اگر تو دروغ پنداشته شوی، برافروخته مشو. 4-و اگر به نکویی یاد شدی، خوشحال مشو. 5-و چون به بدی یاد شدی بی صبری مکن، و در گفتار مردم نسبت به خودت، تامل کن. اگر آن را در خود مشاهده کردی، پس مصیبت افتادن تو از نظر خدای بزرگ و توانا، به سبب برافروختگی تو از حقیقت، مصیبتی گران تر است از ترس اینکه از چشم مردم بیفتی. و اگر بر خلاف گفتار مردم بودی، پس پاداشی است که بدون زحمت صاحب شده ای. و آگاه باش که تو دوستدار ما محسوب نخواهی شد تا آن گونه باشی که اگر تمام مردم شهرت یک صدا بگویند که تو مرد بدی هستی، این گفته دلت را نفشارد و چون گفتند تو مرد نیکویی هستی، مسرورت نکند. ولی خویش را در منظر کتاب خدا عرضه بدار اگر رهرو راه قرآنی، از آنچه نمی خواهدت می پرهیزی، به آنچه نیکو می دارد، مشتاقی و از تهدیدش بیمناکی؛ پس ثابت قدم باش و بشارت باد تو را که به راستی آن سخنان که به بدی در مورد تو گفته اند ضرری به تو نزند. و اگر به دور از قرآنی پس به کدامین چیز، افتخار می کنی؟ به درستی که مومن به پیکار با نفس خویش عنایت بسیار دارد تا بر خواسته نفسش تسلط یابد. زمانی، کجی نفس را راست کند و به سبب دلبستگی به خدا با خواسته نفسانی به مخالفت برخیزد و زمانی دیگر، نفس او را بر زمین افکند. پس مطیع خواسته نفسش شود، آنگاه خدا، او را بر پای دارد پس به پا خیزد و خدا از او درگذرد و او از خواب غفلت بیدار شود -و به توبه و بیم از خدا روی آرد تا روشن بینی و آگاهی را افزون کند، چرا که ترسش افزون شده است. و این بدان سبب است که خداوند می فرماید: «در حقیقت کسانی که از خدا پروا دارند چون وسوسه ای از جانب شیطان به ایشان رسد خدا را به یاد آورند و به ناگاه بینا شوند» اعراف ، آیه 201 . ای جابر روزی اندک خدا را برای خویش بسیار بدان تا از عهده شکرش به درآیی، طاعت بسیارت را برای خدا، ناچیز شمار تا نفس را خوار بداری و خویش را شایسته گذشت گردانی، بلای رسیده را با دانش حاضر خویش دور ساز. دانش حاضر را همراه کردار خالصانه به کار گیر. با هوشیاری بسیار، کردار خالصت را از خود فراموشی بزرگ حفظ کن. هوشیاری بسیار را با بیمی راستین به دست آور، از زرق و برق برق آسای این دنیا کناره گیر. با چراغ اندیشه از زیاده خواهی امیالت، بپرهیز، هنگام هجوم خواسته های دلت، با رهپویی دانش، باز ایست. کردار خالص را برای روز پاداش به جای بگذار. با دوری از طمع در پیشگاه قناعت، سکنی گزین، با برگزیدن کم خواهی، زیاده خواهی بزرگ را دور ساز، لذت پارسایی را با کوتاه کردن آرزو، به دست آور، با نومیدی از مردم، راههای طمع را مسدود ساز راه خودبزرگ بینی را با خودشناسی ببند. با نیک سپاری امور به خدای، به راحتی خویشتن دست یاب، راحتی تن را در آسایش دل بجوی، با کاهش اشتباه به آسوده دلی دست یاب، با یاد بسیار خدای در تنهایی خویش، نرم دلی را به دست آر، با اندوه پایدار، روشن دلی را صاحب شو، با هراسی راستین، از ابلیس دوری گزین. مباد تو را که امیدی نابجا داشته باشی که به درستی تو را در هراسی راستین واگذارد، با کرداری صادقانه، خویش را برای خدای جلیل و عزیز، آراسته نما. با شتاب در رهسپاری به سرای دیگر ، دوستی خدا را بجوی. مباد تو را که طاعت را به تاخیر اندازی. پس به راستی که هلاک شدگان در این دریا غرقه شوند. مبادا غفلت ورزی که در آن سنگدلی باشد. مبادا آنجا که عذری نداری سستی نمایی که پشیمانان بدان جا پناه برند. -با پشیمانی سخت و بخشش طلبی بسیار، از گناهان پیشین، بازگرد. با بازگشتی نیکو، خویش را در مسیر نسیم رحمت و بخشش خدای قرار ده. برای بازگشت نیکو از دعای خالص و زمزمه های نیمه شب ها، مددخواه، با زیاد انگاری روزی اندک و اندک شمردن فرمانبرداری بسیار، به شکرگزاری بزرگ دست یاب، فزونی نعمت را با سپاس بسیار به کف آر. با هراس از کف رفتن نعمت، به سپاس بزرگ نایل شو، با کشتن زیاده خواهی، سرافرازی پیوسته را بجوی، ذلت زیاده خواهی را با عزت نومیدی از مردم دور ساز. عزت نومیدی از مردم را در سایه همت بلند فراهم ساز، با کوتاهی آرزو، از این سرا، توشه بردار، در هر فرصتی برای نزدیک شدن به هدف تلاش نما، هیچ فرصتی نیکوتر از روزهای فراغت همراه با تندرستی نیست. مبادا بدان چه اطمینان نداری اعتماد کنی، به درستی که برای بدی اعتیادی است چون عادت انسان به غذا. آگاه شو که به تحقیق هیچ دانشی چون سلامت جویی نیست، نه سلامتی همچون سلامت دل، نه خردی همچون مخالفت با خواسته نفس، نه بیمی چون بیم بازدارنده از عصیان ، نه امیدی همچون امید یاری رساننده، نه فقری همچون فقر دل، نه بی نیازی ای همچون بی نیازی دل، نه نیرویی همچون پیروزی بر خواسته های نفس، نه نوری همچون نور یقین، نه یقینی همچون خرد انگاشتن دنیا، نه شناختی همچون خودشناسی، نه نعمتی همچون سلامتی، نه سلامتی ای همچون یاری رسانی توفیق، نه شرافتی همچون بلند همتی، نه دوری گزیدن از دنیا همچون کوتاهی آرزو، و نه حرصی مانند همنفسی(مسابقه)در درجات اخروی ، نه عدلی همچون انصاف، نه تجاوزی همچون ستم، نه ستمی همچون موافقت با خواسته های نفس، نه طاعتی همچون برپاداشتن واجبات، نه هراسی همچون اندوه، نه مصیبتی همچون نادانی، نه نادانی ای همچون کم باوری، نه کم باوری ای همچون ناترسی، نه ناترسی ای همچون کم اندوهی بر بی هراسی، نه بلایی همچون ناچیز انگاشتن عصیان و رضایت به آن گونه که هستی، نه نیکویی همچون جهاد، نه جهادی همچون پیکار با نفس، نه نیرویی همچون فرو بردن خشم، نه عصیانی همچون دلبستگی به زندگی پایدار، و نه ذلتی همچون خواری زیاده خواهی نیست. زنهارا کم کاری هنگام فرصت؛ به راستی که فرصت عرصه ای است که برای اهلش زیان بار خواهد بود.