امیر المؤمنین علی بن ابیطالب (علیه السلام)
خَمْسٌ يُسْتَقْبَحْنَ مِنْ خَمْسٍ كَثْرَةُ اَلْفُجُورِ مِنَ اَلْعُلَمَاءِ وَ اَلْحِرْصُ فِي اَلْحُكَمَاءِ وَ اَلْبُخْلُ فِي اَلْأَغْنِيَاءِ وَ اَلْقِحَةُ فِي اَلنِّسَاءِ وَ مِنَ اَلْمَشَايِخِ اَلزِّنَا
پنج چیز از پنج کس، زشتی بسیار دارد: گناه بسیار از دانشمندان، آزمندی از حکیمان، خسیسی از توانگران، بی شرمی از زنان، و زنا از پیران.
قِوَامُ اَلدُّنْيَا بِأَرْبَعٍ عَالِمٌ يَعْمَلُ بِعِلْمِهِ وَ جَاهِلٌ لاَ يَسْتَنْكِفُ أَنْ يَتَعَلَّمَ وَ غَنِيٌّ يَجُودُ بِمَالِهِ عَلَى اَلْفُقَرَاءِ وَ فَقِيرٌ لاَ يَبِيعُ آخِرَتَهُ بِدُنْيَاهُ فَإِذَا لَمْ يَعْمَلِ اَلْعَالِمُ بِعِلْمِهِ اِسْتَنْكَفَ اَلْجَاهِلُ أَنْ يَتَعَلَّمَ وَ إِذَا بَخِلَ اَلْغَنِيُّ بِمَالِهِ بَاعَ اَلْفَقِيرُ آخِرَتَهُ بِدُنْيَاه
نظام دنیا به چهار چیز است: دانشمندی که به دانش خود عمل می کند. نادانی که از آموختن شانه خالی نمی کند. توانگری که با دارایی خود به تهیدستان بخشش می کند. تهیدستی که آخرت خود را به دنیا نمی فروشد.پس هر گاه دانشمند به دانش خود عمل نکند، نادان از آموختن باز ایستد.و هرگاه توانگر در مال خود خسیسی کند، تهیدست آخرت خود را به دنیا فروشد.
إِنْ أَحْبَبْتَ أَنْ تَكُونَ أَسْعَدَ اَلنَّاسِ بِمَا عَلِمْتَ فَاعْمَل
اگر دوست داری نیکبخت ترین مردم باشی، به آنچه می دانی عمل کن.
إِنَّ اَلْغَايَةَ اَلْقِيَامَةُ وَ كَفَى بِذَلِكَ وَاعِظا لِمَنْ عَقَلَ وَ مُعْتَبِرا لِمَنْ جَهِلَ وَ بَعْدَ ذَلِكَ مَا تَعْلَمُونَ مِنْ هَوْلِ اَلْمُطَّلَعِ وَ رَوْعَاتِ اَلْفَزَعِ وَ اِسْتِكَاكِ اَلْأَسْمَاعِ وَ اِخْتِلاَفِ اَلْأَضْلاَعِ وَ ضِيقِ اَلْأَرْمَاسِ وَ شِدَّةِ اَلْإِبْلاَس
همانا سرانجام، قیامت است، و همین برای پند خردمند، و عبرتگاه نادان، کافی است.و بعد از آن چه می دانید از هول مطّلع، و از لرزش دلها از ترس و از کر شدن گوشها، و جابجایی پهلوها، و تنگی قبرها، و سختی نومیدیها؟
أَغْلَبُ اَلنَّاسِ مَنْ غَلَبَ هَوَاهُ بِعِلْمِه
پیروزمندترین مردم کسی است که با دانش خود بر هوای نفس خود پیروز شود.
جِهَادُ اَلنَّفْسِ بِالْعِلْمِ عُنْوَانُ اَلْعَقْل
جهاد با نفس به وسیلۀ دانش، نشانۀ خرد است.
رَأْسُ اَلْعِلْمِ اَلرِّفْق
سر دانش، نرمی است.
هَبْ مَا أَنْكَرْتَ لِمَا عَرَفْتَ وَ مَا جَهِلْتَ لِمَا عَلِمْت
ببخش آنچه را نشناخته ای، برای آنچه شناخته ای، و آنچه را ندانسته ای، برای آنچه دانسته ای.
عَنْ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ لاِبْنِهِ اَلْحَسَنِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ حِينَ دَخَلَ مُؤَدِّبُهُ قُمْ لِمَوْلاَكَ .
علی علیه السّلام هنگامی که معلّم فرزندش حسن علیه السّلام وارد می شد می فرمود:جلوی مولایت بایست.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ صَدْرُ اَلْعَاقِلِ صُنْدُوقُ سِرِّهِ وَ لاَ غِنَى كَالْعَقْلِ وَ لاَ فَقْرَ كَالْجَهْلِ وَ لاَ مِيرَاثَ كَالْأَدَبِ اِعْقِلُوا اَلْخَيْرَ إِذَا سَمِعْتُمُوهُ عَقْلَ رِعَايَةٍ لاَ عَقْلَ رِوَايَةٍ فَإِنَّ رُوَاةَ اَلْعِلْمِ كَثِيرٌ وَ رُعَاتَهُ قَلِيلٌ لاَ مَالَ أَعْوَدُ مِنَ اَلْعَقْلِ وَ لاَ عَقْلَ كَالتَّدْبِيرِ وَ لَيْسَ لِلْعَاقِلِ أَنْ يَكُونَ شَاخِصا إِلاَّ فِي ثَلاَثٍ مَرَمَّةٍ لِمَعَاشٍ أَوْ خُطْوَةٍ فِي مَعَادٍ أَوْ لَذَّةٍ فِي غَيْرِ مُحَرَّمٍ مَا اِسْتَوْدَعَ اَللَّهُ اِمْرَأ عَقْلا إِلاَّ اِسْتَنْقَذَهُ بِهِ يَوْما مَا.
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:سینۀ عاقل صندوق راز اوست، بی نیازی همچون عقل، و فقری همانند جهل، و میراثی مثل ادب نیست، اگر خبری شنیدید روی آن تعقّل کنید، آن را بسنجید نه اینکه نقلش کنید، زیرا راویان علم زیادند و متفکّرین اندک. هیچ ثروتی استوارتر از عقل نیست، و عقلی مانند تدبیر نیست، عاقل باید در سه چیز الگو باشد:اصلاح معاشش، تفکّر در معادش، کسب لذّت غیر حرام، خداوند به هیچ انسانی عقل را ودیعه نداد، مگر اینکه یک روز آن را بگیرد.
ذُكِرَ بَيْنَ يَدَيْ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ ثَرْوَةُ أَهْلِ اَلشَّامِ وَ فَقْرُ أَهْلِ اَلْعِرَاقِ فَقَالَ أَ مَا عَلِمْتُمْ أَنَّ عَقْلَ اَلرَّجُلِ مَحْسُوبٌ عَلَيْهِ مِنْ رِزْقِهِ .
در حضور امیر مؤمنان علیه السّلام از ثروت شامیان و فقر عراقیها صحبت شد، فرمود:آیا نمی دانید که عقل مرد هم جزء روزیش به حساب می آید؟
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فِي بَعْضِ خُطَبِه أَيُّهَا اَلنَّاسُ إِنَّ اَلدُّنْيَا دَارُ فَنَاءٍ وَ اَلْآخِرَةَ دَارُ بَقَاءٍ فَخُذُوا مِنْ مَمَرِّكُمْ لِمَقَرِّكُمْ وَ لاَ تَهْتِكُوا أَسْتَارَكُمْ عِنْدَ مَنْ يَعْلَمُ أَسْرَارَكُمْ وَ أَخْرِجُوا مِنَ اَلدُّنْيَا قُلُوبَكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَخْرُجَ مِنْهَا أَبْدَانُكُمْ فَفِي اَلدُّنْيَا حَيِيتُمْ وَ لِلْآخِرَةِ خُلِقْتُمْ إِنَّمَا اَلدُّنْيَا كَالسَّمِّ يَأْكُلُهُ مَنْ لاَ يَعْرِفُهُ إِنَّ اَلْعَبْدَ إِذَا مَاتَ قَالَتِ اَلْمَلاَئِكَةُ مَا قَدَّمَ وَ قَالَ اَلنَّاسُ مَا أَخَّرَ فَقَدِّمُوا فَضْلا يَكُنْ لَكُمْ وَ لاَ…
امیر مؤمنان علیه السّلام در یکی از خطبه هایش فرمود:ای مردم دنیا خانه ای از بین رفتنی و آخرت خانه ای جاودان است، اینک از این خانه که گذرگاه شماست برای خانۀ همیشگی خود توشه بر گیرید، نزد کسانی که اسرارتان را می دانند پرده دری نکنید، و دلهای خود را از این دنیا بیرون برید قبل از اینکه بدنهایتان از آن بیرون رود، در دنیا زندگی می کنید اما برای آخرت آفریده شده اید، دنیا همچون سمّی است که کسی که نمی شناسدش و آن را می خورد، هر گاه بنده ای بمیرد فرشتگان گویند:چه فرستاده؟ و مردم گویند:چه چیز جمع کرده؟اکنون فضیلتی پیش فرستید که برای شما بماند، و در دنیا چیزی باقی نگذارید که برایتان وزر و وبال باشد، زیرا محروم آن است که از صرف بهترین مالش در راه خدا محروم شود، و غبطه خورنده آن است که میزانش در خیرات و…
