امیر المؤمنین علی بن ابیطالب (علیه السلام)
إِيَّاكَ أَنْ تَغْلِبَكَ نَفْسُكَ عَلَى مَا تَظُنُّ وَ لاَ تَغْلِبُهَا عَلَى مَا تَسْتَيْقِنُ فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ أَعْظَمِ اَلشَّر
بپرهیز از این که به آنچه گمان داری، نفس بر تو چیره شود، و به آنچه یقین داری، نتوانی بر نفس خود چیره شوی، پس بدرستی که این از بزرگترین بدیهاست.
رُبَّمَا أَدْرَكَ اَلظَّنُّ بِالصَّوَاب
گاهی گمان، بدرستی دریافت می کند.
ظَنُّ اَلرَّجُلِ عَلَى قَدْرِ عَقْلِه
گمان مرد، به اندازۀ خرد اوست.
ظَنُّ اَلْإِنْسَانِ مِيزَانُ عَقْلِهِ وَ فِعْلُهُ أَصْدَقُ شَاهِدٍ عَلَى أَصْلِه
گمان بشر، ترازوی خرد اوست و عملش، راست ترین گواه بر ریشۀ او.
لَيْسَ مِنَ اَلْعَدْلِ اَلْقَضَاءُ عَلَى اَلثِّقَةِ بِالظَّن
قضاوت کردن به گمان عادلانه نیست.
يَسِيرُ اَلظَّنِّ شَك
گمان اندک، شک است.
إِيَّاكَ وَ اَلْوُقُوعَ فِي اَلشُّبُهَاتِ وَ اَلْوُلُوعَ بِالشَّهَوَاتِ فَإِنَّهُمَا يَقْتَادَانِكَ إِلَى اَلْوُقُوعِ فِي اَلْحَرَامِ وَ رُكُوبِ كَثِيرٍ مِنَ اَلْآثَام
بپرهیز از فرو افتادن در شبهه ها و همچنین از شیفتگی بسیار به خواهشهای نفسانی، چون آنها تو را به فرو افتادن در حرام و ارتکاب گناه بسیار می کشاند.
إِنَّمَا سُمِّيَتِ اَلشُّبْهَةُ شُبْهَة لِأَنَّهَا تُشْبِهُ اَلْحَقَّ فَأَمَّا أَوْلِيَاءُ اَللَّهِ فَضِيَاؤُهُمْ فِيهَا اَلْيَقِينُ وَ دَلِيلُهُمْ سَمْتُ اَلْهُدَى وَ أَمَّا أَعْدَاءُ اَللَّهِ فَدَعَاهُمْ إِلَيْهَا اَلضَّلاَلُ وَ دَلِيلُهُمُ اَلْعَمَى
شبهه را بدین دلیل شبهه نامیدند که مانند حق است.پس دوستان خداوند در این موارد از روشنایی یقین بهره برند و راهبر آنها راه راست است، و دشمنان خداوند را گمراهی به شبهه ها می خواند و راهبر آنها کوری است.
طُوبَى لِمَنْ لَمْ تَغُمَّ عَلَيْهِ مُشْتَبِهَاتُ اَلْأُمُور
خوشا بر کسی که امور مشتبه بر او پوشیده نماند.
نَزِّهُوا أَدْيَانَكُمْ عَنِ اَلشُّبُهَاتِ وَ صُونُوا أَنْفُسَكُمْ عَنْ مَوَاقِعِ اَلرِّيَبِ اَلْمُوبِقَات
دین خود را از شبهه ها پاکیزه گردانید و نفسهای خود را از جایگاه شک هلاک کننده نگاه دارید.
اَلْجَاهِلُ مَنْ جَهِلَ قَدْرَه
نادان کسی است که ارزش خود را نداند.
اَلْجَاهِلُ مَنْ جَهِلَ أَمْرَه
نادان کسی است که به کار خود نادان باشد.
