لاَ يَصْلُحُ مَنْ لاَ يَعْقِلُ وَ لاَ يَعْقِلُ مَنْ لاَ يَعْلَمُ وَ سَوْفَ يَنْجُبُ مَنْ يَفْهَمُ وَ يَظْفَرُ مَنْ يَحْلُمُ وَ اَلْعِلْمُ جُنَّةٌ وَ اَلصِّدْقُ عِزٌّ وَ اَلْجَهْلُ ذُلٌّ وَ اَلْفَهْمُ مَجْدٌ وَ اَلْجُودُ نُجْحٌ وَ حُسْنُ اَلْخُلُقِ مَجْلَبَةٌ لِلْمَوَدَّةِ وَ اَلْعَالِمُ بِزَمَانِهِ لاَ تَهْجُمُ عَلَيْهِ اَللَّوَابِسُ وَ اَلْحَزْمُ مِشْكَاةُ اَلظَّنِّ وَ اَللَّهُ وَلِيُّ مَنْ عَرَفَهُ وَ عَدُوُّ مَنْ تَكَلَّفَهُ وَ اَلْعَاقِلُ غَفُورٌ وَ اَلْجَاهِلُ خَتُورٌ وَ إِنْ شِئْتَ أَنْ تُكْرَمَ فَلِنْ وَ إِنْ شِئْتَ أَنْ تُهَانَ فَاخْشُنْ وَ مَنْ كَرُمَ أَصْلُهُ لاَنَ قَلْبُهُ وَ مَنْ…
از فرمایشات حکمت بار امام صادق علیه السلام -کسی که اندیشه ننماید اصلاح نگردد و کسی که نداند اهل اندیشه نباشد. کسی که بفهمد نجیب می شود. کسی که بردباری پیشه نماید پیروز گردد. دانش سپر است. راستی عزت است و نادانی ذلت. فهمیدن بزرگواری است. سخاوت کامیابی است. خوش اخلاقی وسیله دوستیابی است. کسی که به زمانه آگاه باشد اشتباهات بر او هجوم نیارد. دور اندیشی چراغدان گمان است. خداوند دوستدار کسی است که او را بشناسد و دشمن آن کس است که خودسرانه خویش را در زحمت شناسایی اش اندازد. خردمند اهل گذشت است و نادان اهل فریب. اگر خواهی بزرگوار شوی نرمخو باش و اگر خواهی خوارت دارند خشن باش. هر کس اصلش کریم باشد نرم دل است و هر کس عنصرش سخت باشد سخت دل است. هر کس کوتاهی کند به پرتگاه افتد و هر کس از عاقبت کار بترسد…
إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَعْلَمَ صِحَّةَ مَا عِنْدَ أَخِيكَ فَأَغْضِبْهُ فَإِنْ ثَبَتَ لَكَ عَلَى اَلْمَوَدَّةِ فَهُوَ أَخُوكَ وَ إِلاَّ فَلاَ.
چنانچه خواهی اندازه راستی دوستت را بدانی او را خشمگین نما؛ پس اگر بر دوستی با تو پایدار ماند برادر دوست توست و گر نه برادرت نیست.
إِنَّمَا يُؤْمَرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ يُنْهَى عَنِ اَلْمُنْكَرِ مُؤْمِنٌ فَيَتَّعِظُ أَوْ جَاهِلٌ فَيَتَعَلَّمُ فَأَمَّا صَاحِبُ سَوْطٍ وَ سَيْفٍ فَلاَ .
به راستی مومن چون امر به معروف شود یا نهی از منکر گردد پند پذیرد یا نادان یاد گیرد ولی آن که تازیانه و شمشیر دارد پند یا آموزش قبول نکند.
وَ سَأَلَهُ رَجُلٌ أَنْ يُعَلِّمَهُ مَا يَنَالُ بِهِ خَيْرَ اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةِ وَ لاَ يُطَوِّلَ عَلَيْهِ فَقَالَ ع لاَ تَكْذِبْ .
مردی از امام صادق علیه السلام خواهش کرد که سخنی کوتاه که نکویی دنیا و آخرت را داراست به او بیاموزد. امام علیه السلام فرمود: دروغ مگوی.
وَ قَالَ ع لِحُمْرَانَ بْنِ أَعْيَنَ يَا حُمْرَانُ اُنْظُرْ مَنْ هُوَ دُونَكَ فِي اَلْمَقْدُرَةِ وَ لاَ تَنْظُرْ إِلَى مَنْ هُوَ فَوْقَكَ فَإِنَّ ذَلِكَ أَقْنَعُ لَكَ بِمَا قَسَمَ اَللَّهُ لَكَ وَ أَحْرَى أَنْ تَسْتَوْجِبَ اَلزِّيَادَةَ مِنْهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ اِعْلَمْ أَنَّ اَلْعَمَلَ اَلدَّائِمَ اَلْقَلِيلَ عَلَى اَلْيَقِينِ أَفْضَلُ عِنْدَ اَللَّهِ مِنَ اَلْعَمَلِ اَلْكَثِيرِ عَلَى غَيْرِ يَقِينٍ وَ اِعْلَمْ أَنَّهُ لاَ وَرَعَ أَنْفَعُ مِنْ تَجَنُّبِ مَحَارِمِ اَللَّهِ وَ اَلْكَفِّ عَنْ أَذَى اَلْمُؤْمِنِينَ وَ اِغْتِيَابِهِمْ وَ لاَ عَيْشَ أَهْنَأُ مِنْ حُسْنِ اَلْخُلُقِ وَ لاَ مَالَ…
امام صادق علیه السلام به حمران بن اعین فرمودند: ای حمران هنگام توانمندی به زیر دستت بنگر نه به بالادستت؛ زیرا این کار تو را به سهمت از خداوند قانع تر و برای استحقاق فزونی نعمتت از خدای عزیز و جلیل شایسته تر می سازد و بدان که در پیشگاه خداوند کردار پیوسته اندک همراه یقین برتر از کردار بسیار بدون یقین است و آگاه باش که هیچ پرهیزگاری پرسودتر از دوری از گناهان و بازداری خویشتن از آزار رسانی به مومنین و غیبت نمودن از آنان نیست و هیچ خوشی دلپذیرتر از خوش اخلاقی و نه هیچ دارایی سودمندتر از قناعت به اندک کافی و نه هیچ نادانی خسرانگرتر از خود بزرگ بینی نیست.
إِنَّ اَلْعِلْمَ خَلِيلُ اَلْمُؤْمِنِ وَ اَلْحِلْمَ وَزِيرُهُ وَ اَلصَّبْرَ أَمِيرُ جُنُودِهِ وَ اَلرِّفْقَ أَخُوهُ وَ اَللِّينَ وَالِدُهُ.
به راستی دانش دوست مومن و شکیب ورزی وزیرش و صبر فرمانده سپاهش و مهرورزی برادرش و نرم رفتاری پدرش باشد.
مَنْ أَعْلَمَ اَللَّهَ مَا لَمْ يَعْلَمْ اِهْتَزَّ لَهُ عَرْشُهُ .
هر که چیزی را که در هر علم خداوند نیست به او نسبت دهد عرش خداوند بلرزد.
إِنَّ اَللَّهَ عَلِمَ أَنَّ اَلذَّنْبَ خَيْرٌ لِلْمُؤْمِنِ مِنَ اَلْعُجْبِ وَ لَوْ لاَ ذَلِكَ مَا اِبْتَلَى اَللَّهُ مُؤْمِناً بِذَنْبٍ أَبَداً.
همانا خداوند می داند که برای مومن گناه بهتر از خود بزرگ بینی است و اگر این گونه نبود هرگز خداوند مومنی را به گناه نمی آلود.
إِذَا رَأَيْتُمُ اَلْعَبْدَ يَتَفَقَّدُ اَلذُّنُوبَ مِنَ اَلنَّاسِ نَاسِياً لِذَنْبِهِ فَاعْلَمُوا أَنَّهُ قَدْ مُكِرَ بِهِ.
هر گاه بنده ای را دیدید که در جستجوی گناهان مردم است و گناه خویش را از یاد برده بدانید که او فریفته شیطان گردیده است.
لاَ يَنْبَغِي لِمَنْ لَمْ يَكُنْ عَالِماً أَنْ يُعَدَّ سَعِيداً وَ لاَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ وَدُوداً أَنْ يُعَدَّ حَمِيداً وَ لاَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ صَبُوراً أَنْ يُعَدَّ كَامِلاً وَ لاَ لِمَنْ لاَ يَتَّقِي مَلاَمَةَ اَلْعُلَمَاءِ وَ ذَمَّهُمْ أَنْ يُرْجَى لَهُ خَيْرُ اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةِ وَ يَنْبَغِي لِلْعَاقِلِ أَنْ يَكُونَ صَدُوقاً لِيُؤْمَنَ عَلَى حَدِيثِهِ وَ شَكُوراً لِيَسْتَوْجِبَ اَلزِّيَادَةَ.
آن کس که دانا نباشد نشاید که خوشبخت شمرده شود و آن کس که مهرورز نباشد نشاید که ستایش گردد و آن کس که شکیبا نباشد نشاید که کامل شمرده شود و آن کس که از سرزنش و نکوهش دانشمندان دوری نگزیند در او امید خیر دنیا و آخرت نرود و خردورز را سزاست که راست گفتار باشد تا سخنش پذیرفته آید و سپاسگزار باشد تا مستوجب فزونی گردد.
عَنِ اَلْبَاقِرِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : عَلَيْكَ بِتَقْوَى اَللَّهِ وَ اَلاِجْتِهَادِ فِي دِينِكَ وَ اِعْلَمْ أَنَّهُ لاَ يُغْنِي عَنْكَ اِجْتِهَادٌ لَيْسَ مَعَهُ وَرَعٌ.
امام باقر علیه السّلام فرمود:همیشه متقی باش و نسبت به دین خود کوشا، و آگاه باش، سعی و کوشش بدون پرهیز از گناه تو را بی نیاز نمی سازد.
عَنْ خَيْثَمَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : دَخَلْتُ عَلَيْهِ لِأُوَدِّعَهُ فَقَالَ أَبْلِغْ مَوَالِيَنَا اَلسَّلاَمَ عَنَّا وَ أَوْصِهِمْ بِتَقْوَى اَللَّهِ اَلْعَظِيمِ وَ أَعْلِمْهُمْ يَا خَيْثَمَةُ أَنَّا لاَ نُغْنِي عَنْهُمْ مِنَ اَللَّهِ شَيْئا إِلاَّ بِعَمَلٍ وَ لَنْ يَنَالُوا وَلاَيَتَنَا إِلاَّ بِوَرَعٍ وَ أَنَّ أَشَدَّ اَلنَّاسِ حَسْرَة يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ مَنْ وَصَفَ عَدْلا ثُمَّ خَالَفَهُ إِلَى غَيْرِهِ .
خیثمه گوید:به نزد امام رفتم تا با او خداحافظی کنم، فرمود:به دوستان ما سلام ما را برسان و آنها را به تقوای خداوند بزرگ سفارش بنما، و به آنها اعلام کن که نزد خداوند به مقامی نرسند مگر به واسطۀ عملشان، و به ولایت ما نخواهند رسید مگر به وسیلۀ تقوی و خویشتن داری، و پر حسرت ترین مردم در روز قیامت کسی است که از شخص عادلی تعریف کند، سپس در مقام عمل تخلف کند و به دیگری رجوع کند.
