احادیث درباره علم

مُعَلِّمُ اَلْخَيْرِ يَسْتَغْفِرُ لَهُ دَوَابُّ اَلْأَرْضِ وَ حِيتَانُ اَلْبُحُورِ وَ كُلُّ صَغِيرَةٍ وَ كَبِيرَةٍ فِي أَرْضِ اَللَّهِ وَ سَمَائِهِ.

جنبندگان زمین، ماهیان دریاها و هر کوچک و بزرگی در زمین و آسمان خداوند، بر آموزگار نیکی، آمرزش جویند.

عَالِمٌ أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ عَابِدٍ وَ أَلْفِ زَاهِدٍ وَ اَلْعَالِمُ يُنْتَفَعُ بِعِلْمِهِ خَيْرٌ وَ أَفْضَلُ مِنْ عِبَادَةِ سَبْعِينَ أَلْفَ عَابِدٍ.

امام صادق علیه السلام فرمود: یک دانشمند برتر از هزار عبادت پیشه و هزار پارسا است و دانشمندی که از دانش او سود برند پاداشی نیکوتر و برتر از عبادت هفتاد هزار عبادت پیشه دارد.

مَنْ سَلَكَ طَرِيقاً يَطْلُبُ فِيهِ عِلْماً سَلَكَ اَللَّهُ بِهِ طَرِيقاً إِلَى اَلْجَنَّةِ وَ إِنَّ اَلْمَلاَئِكَةَ لَتَضَعُ أَجْنِحَتَهَا لِطَالِبِ اَلْعِلْمِ رِضًى بِهِ وَ إِنَّهُ يَسْتَغْفِرُ لِطَالِبِ اَلْعِلْمِ مَنْ فِي اَلسَّمَاوَاتِ وَ مَنْ فِي اَلْأَرْضِ حَتَّى اَلْحُوتُ فِي اَلْبَحْرِ وَ فَضْلُ اَلْعَالِمِ عَلَى اَلْعَابِدِ كَفَضْلِ اَلْقَمَرِ عَلَى سَائِرِ اَلنُّجُومِ لَيْلَةَ اَلْبَدْرِ وَ إِنَّ اَلْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ اَلْأَنْبِيَاءِ وَ إِنَّ اَلْأَنْبِيَاءَ لَمْ يُوَرِّثُوا دِينَاراً وَ لاَ دِرْهَماً وَ لَكِنْ وَرَّثُوا اَلْعِلْمَ فَمَنْ أَخَذَ مِنْهُمْ أَخَذَ بِحَظٍّ وَافِرٍ.

امام صادق علیه السلام از پدرانش علیهم السلام روایت نموده که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هر که راهی را پوید که در آن دانشی جوید خداوند راهی به بهشت برای او گشاید که در آن گام نهد و به راستی، فرشتگان به سبب خرسندی از جوینده دانش بال های خویش را برای او فرو نهند و همانا هر آن کس که در آسمان و زمین است بر جوینده دانش آمرزش جوید، حتی ماهی در دریا. و برتری دانشمند بر عبادت پیشه همچون برتری ماه در شب چهارده بر دیگر ستارگان است. و به راستی، دانشمندان میراث داران پیامبرانند و پیامبران دینار و درهمی به ارث ننهند ولی دانش را به ارث گذارند؛ پس هر که دانشی از آنان برگیرد ثمری فراوان برگرفته است.

مَا مِنْ عَبْدٍ يَغْدُو فِي طَلَبِ اَلْعِلْمِ أَوْ يَرُوحُ إِلاَّ خَاضَ اَلرَّحْمَةَ وَ هَتَفَتْ بِهِ اَلْمَلاَئِكَةُ مَرْحَباً بِزَائِرِ اَللَّهِ وَ سَلَكَ مِنَ اَلْجَنَّةِ مِثْلَ ذَلِكَ اَلْمَسْلَكِ.

امام باقر علیه السلام فرمود: هیچ بنده ای در جستجوی دانش شام را به صبح و صبح را به شام نرساند جز آنکه در مهر و رحمت خدا غوطه خورد و فرشتگان بر او ندا برآورند: آفرین بر زیارتگر خدا و از همان راهی که در جستجوی دانش پیموده به بهشت رود

مَنْ عَمِلَ بِمَا عَلِمَ كُفِيَ مَا لَمْ يَعْلَمْ.

هر که بر آنچه می داند عمل کند از آنچه نمی داند بی نیاز باشد

أَلْفُ دِرْهَمٍ أُقْرِضُهَا مَرَّتَيْنِ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أَتَصَدَّقَ بِهَا مَرَّةً وَ كَمَا لاَ يَحِلُّ لِغَرِيمِكَ أَنْ يَمْطُلَكَ وَ هُوَ مُوسِرٌ فَكَذَلِكَ لاَ يَحِلُّ أَنْ تُعْسِرَهُ إِذَا عَلِمْتَ أَنَّهُ مُعْسِرٌ.

امام صادق علیه السلام روایت نموده که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: خوشتر دارم که هزار درهم را دو بار قرض دهم تا اینکه آن را یک بار صدقه دهم و همان گونه که بر بدهکارت جایز نباشد که در حال گشاده روزی بدهی تو را به تاخیر اندازد همچنین بر تو جایز نیست که اگر می دانی او تنگدست است او را در فشار قرار دهی

تَصَدَّقْتُ يَوْماً بِدِينَارٍ قَالَ لِي رَسُولُ اَللَّهِ ص أَ مَا عَلِمْتَ يَا عَلِيُّ إِنَّ صَدَقَةَ اَلْمُؤْمِنِ لاَ تَخْرُجُ مِنْ يَدَيْهِ حَتَّى يُفَكَّ عَنْهَا عن لُحِيُّ سَبْعِينَ شَيْطَاناً كُلُّهُمْ يأمروه يَأْمُرُهُ بِأَنْ لاَ تَفْعَلْ وَ مَا يَقَعُ فِي يَدِ اَلسَّائِلِ حَتَّى يَقَعَ فِي يَدِ اَلرَّبِّ جَلَّ جَلاَلُهُ ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ اَلْآيَةَ أَ لَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اَللّهَ هُوَ يَقْبَلُ اَلتَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ يَأْخُذُ اَلصَّدَقاتِ وَ أَنَّ اَللّهَ هُوَ اَلتَّوّابُ اَلرَّحِيمُ

امام باقر علیه السلام روایت نموده که امام علی علیه السلام فرمود: روزی دیناری صدقه دادم؛ پس پیامبر صلی الله علیه و آله مرا فرمود: ای علی آیا نمی دانی که صدقه مومن از دستش برون نیاید جز آنکه پیش از او از دهان هفتاد شیطان در آید که همگی گویند که این کار را مکن، و صدقه در دست گدا نهاده نشود جز آنکه پیش از او در دست خدا-که شکوهش بزرگ باد-نهاده شود، پس آنگاه این آیه را تلاوت نمود: «آیا ندانسته اند که تنها خداست که از بندگانش توبه را می پذیرد و صدقات را می گیرد و خداست که خود توبه پذیر مهربان است» توبه ، آیه 104

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ ع إِنَّ لِعَبْدِ اَلرَّحْمَنِ بْنِ سَيَابَةَ دَيْناً عَلَى رَجُلٍ قَدْ مَاتَ كَلَّمْنَاهُ أَنْ يُحَلِّلَهُ فَأَبَى فَقَالَ وَيْحَهُ أَ مَا يَعْلَمُ أَنَّ لَهُ بِكُلِّ دِرْهَمٍ عَشْراً إِذَا حَلَّلَهُ وَ إِنْ لَمْ يُحَلِّلْهُ إِنَّمَا هُوَ دِرْهَمٌ بَدَلَ دِرْهَمٍ .

ابراهیم بن عبد الحمید گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: بدهکار عبد الرحمن بن سیابه درگذشت. ما با او صحبت کردیم که بدهی آن بدهکار را ببخشد و او نپذیرفت. امام علیه السلام فرمود: وای بر او آیا نمی داند که اگر بدهی او را ببخشد در روز رستاخیز به ازای هر درهمی ده درهم از آن اوست و چون نبخشد تنها یک درهم طلب خواهد داشت؟

كُنْتُ بِالْكُوفَةِ فَيَأْتِينِي إِخْوَانٌ كَثِيرَةٌ وَ كَرِهْتُ اَلشُّهْرَةَ فَتَخَوَّفْتُ أَنْ أَشْتَهِرَ بِدِينِي فَأَمَرْتُ غُلاَمِي كُلَّمَا جَاءَنِي رَجُلٌ مِنْهُمْ يَطْلُبُنِي قَالَ لَيْسَ هُوَهَاهُنَا قَالَ فَحَجَجْتُ تِلْكَ اَلسَّنَةَ فَلَقِيتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ ع فَرَأَيْتُ مِنْهُ ثِقْلاً وَ تَغَيُّراً فِيمَا بَيْنِي وَ بَيْنَهُ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا اَلَّذِي غَيَّرَنِي عِنْدَكَ قَالَ اَلَّذِي غَيَّرَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّمَا تَخَوَّفْتُ اَلشُّهْرَةَ وَ قَدْ عَلِمَ اَللَّهُ شِدَّةَ حُبِّي لَهُمْ فَقَالَ يَا إِسْحَاقُ لاَ تَمَلَّ زِيَارَةَ…

اسحاق بن عمار صیرفی گوید: من در کوفه بودم و برادران مومن بسیاری به دیدن من می آمدند و من خوش نداشتم که شهرت یابم و می ترسیدم که مشهور شوم که شیعه هستم؛ به همین سبب به خدمتکارم دستور دادم که اگر کسی مرا خواست بگوید: اینجا نیست. آن سال به حج رفتم و امام صادق علیه السلام را دیدار کردم. امام علیه السلام با من سنگین برخورد کرد و رفتارش با من تغییر کرده بود. عرض کردم: فدایت شوم چه چیزی موجب تغییر رفتار شما با من شده است؟ فرمود: همان چیزی که موجب تغییر رفتار تو با مومنان شده است. عرض کردم: فدایت شوم من فقط از شهرت یافتن می ترسیدم و همانا خدا از شدت علاقه من به مومنان آگاه است؛ پس امام علیه السلام فرمود: ای اسحاق از دیدار برادرانت دلخسته مشو؛ زیرا به راستی چون مومن برادر مومن خویش را دیدار کند…

مَنْ سَأَلَنِي وَ هُوَ يَعْلَمُ أَنِّي أَضُرُّ وَ أَنْفَعُ اِسْتَجَبْتُ لَهُ.

امام صادق علیه السلام روایت نموده که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: خدای گرامی و بزرگ فرمود: هر که از من درخواست کند و بداند که به راستی، من ضرر رسان و سودبخش هستم خواسته اش را برآورم.

إِنَّ عَبْداً مَكَثَ فِي اَلنَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفاً وَ اَلْخَرِيفُ سَبْعُونَ سَنَةً قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ سَأَلَ اَللَّهَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَيْتِهِ لَمَّا رَحِمْتَنِي فَأَوْحَى اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى جَبْرَئِيلَ أَنِ اِهْبِطْ إِلَى عَبْدِي وَ أَخْرِجْهُ قَالَ يَا رَبِّ كَيْفَ لِي بِالْهُبُوطِ فِي اَلنَّارِ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ إِنِّي أَمَرْتُهَا أَنْ تَكُونَ عَلَيْكَ بَرْداً وَ سَلاَماً قَالَ يَا رَبِّ فَأَعْلِمْنِي بِمَوْضِعِهِ قَالَ إِنَّهُ فِي جُبٍّ فِي سِجِّيلٍ قَالَ فَهَبَطَ جَبْرَئِيلُ عَلَى اَلنَّارِ عَلَى وَجْهِهِ فَأَخْرَجَهُ فَقَالَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ يَا…

به راستی، بنده هفتاد خریف در دوزخ بماند-که هر خریف هفتاد سال است-، سپس از خداوند به حق محمد و خاندانش علیهم السلام خواهد که بر او رحم آورد؛ پس خدای گرامی و بزرگ بر جبرییل وحی کند که به سوی بنده ام فرود آی و او را از دوزخ درآور. جبرییل عرض کند: پروردگارا چگونه در آتش دوزخ فرود آیم؟ خدای گرامی و بزرگ فرماید: همانا من بر آتش دستور داده ام که بر تو سرد و بی آسیب باشد. جبرییل عرض کند: مرا از جایگاه آن بنده در دوزخ آگاه نما. خداوند فرماید: او در چاهی در«سجیل»است؛ پس جبرییل به آتش فرود آید و او را در آورد؛ پس خدای گرامی و بزرگ فرماید: ای بنده ام چقدر در آتش فرو ماندی؟ عرض کند: پروردگارا نتوانم که به شماره آورم؛ پس خداوند او را فرماید: هان به عزتم سوگند که اگر به آنچه که مرا خواندی نمی خواندی بی…

أَ لاَ أُعَلِّمُكَ شَيْئاً يَقِي اَللَّهُ بِهِ وَجْهَكَ مِنْ حَرِّ جَهَنَّمَ قَالَ قُلْتُ بَلَى قَالَ قُلْ بَعْدَ اَلْفَجْرِ ;اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ ; مِائَةَ مَرَّةٍ يَقِي اَللَّهُ بِهِ وَجْهَكَ مِنْ حَرِّ جَهَنَّمَ .

صباح بن سیابه گوید: امام صادق علیه السلام مرا فرمود: آیا نمی خواهی که تو را چیزی بیاموزم که خداوند رخسار تو را با آن از حرارت آتش دوزخ نگاه دارد؟ عرض کردم: آری. فرمود: پس از سپیده دم صد بار بگو«اللهم صل علی محمد و آل محمد»تا خداوند رخسار تو را با آن از حرارت آتش دوزخ نگاه دارد.