احادیث درباره علم

سِيَاسَةُ اَلنَّفْسِ أَفْضَلُ سِيَاسَةٍ وَ رِيَاسَةُ اَلْعِلْمِ أَشْرَفُ رِيَاسَة

تربیت نفس، برترین تربیت و ریاست دانش، بزرگترین ریاست است.

خَيْرُ مَنْ شَاوَرْتَ ذَوُو اَلنُّهَى وَ اَلْعِلْمِ وَ أُولُوا اَلتَّجَارِبِ وَ اَلْحَزْم

بهترین کس برای مشورت تو، خردمندان، دانشمندان، و با تجربه ها و دور اندیشان اند.

لاَ يَنْفَعُ عِلْمٌ عَمَلٌ بِغَيْرِ تَوْفِيق

دانش عمل بدون توفیق، بهره ندهد.

إِيَّاكَ وَ اَلْكَلاَمَ فِيمَا لاَ تَعْرِفُ طَرِيقَتَهُ وَ لاَ تَعْلَمُ حَقِيقَتَهُ فَإِنَّ قَوْلَكَ يَدُلُّ عَلَى عَقْلِكَ وَ عِبَارَتَكَ تُنْبِىءُ عَنْ مَعْرِفَتِكَ فَتَوَقَّ مِنْ طُولِ لِسَانِكَ مَا أَمِنْتَهُ وَ اِخْتَصِرْ مِنْ كَلاَمِكَ مَا اِسْتَحْسَنْتَهُ فَإِنَّهُ بِكَ أَجْمَلُ وَ عَلَى فَضْلِكَ أَدَل

از آنچه راه آن را نشناسی و حقیقت آن را ندانی سخن نگو؛ زیرا گفتار تو نمودار خرد توست و سخت از شناخت تو خبر می دهد.پس خود را از زبان درازی دور نگه دار تا از زیان آن ایمن باشی.در سخن به آنچه آن را به نیکی می دانی اکتفا کن؛ پس همانا این کار برای تو زیباتر است و بر بلندی مرتبه ات بهترین گواه.

لاَ تَقُلْ مَا لاَ تَعْلَمُ فَإِنَّ اَللَّهَ سُبْحَانَهُ قَدْ فَرَضَ عَلَى كُلِّ جَوَارِحِكَ فَرَائِضَ يَحْتَجُّ بِهَا عَلَيْكَ يَوْمَ اَلْقِيَامَة

نگو آنچه را نمی دانی؛ پس همانا خداوند بر تمام اعضای تو اعمالی را واجب کرده است که به وسیلۀ آنها در قیامت علیه تو احتجاج خواهد کرد.

مَنْ عَلِمَ أَنَّهُ مُؤَاخَذٌ بِقَوْلِهِ فَلْيُقَصِّرْ فِي اَلْمَقَال

کسی که می داند در قبال سخن خود بازخواست می شود، گفتار خود را کوتاه می کند.

مِنْ عَقْلِ اَلرَّجُلِ أَنْ لاَ يَتَكَلَّمَ بِجَمِيعِ بِكُلِّ مَا أَحَاطَ بِهِ عِلْمُه

از نشانۀ خرد مرد است که به هر آنچه در دایرۀ دانش اوست سخن نگوید.

لاَ تَتَكَلَّمْ بِكُلِّ مَا تَعْلَمُ فَكَفَى بِذَلِكَ جَهْلا

هر آنچه می دانی، مگو، که این خود نادانی است.

شَيْنُ اَلْعِلْمِ اَلصَّلَف

زشتی دانش، لاف زنی است.

دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ ع وَ هُوَ فِي مُصَلاَّهُ فَجَلَسْتُ حَتَّى قَضَى صَلاَتَهُ فَسَمِعْتُهُ وَ هُوَ يُنَاجِي رَبَّهُ فَيَقُولُ يَا مَنْ خَصَّنَا بِالْكَرَامَةِ وَ وَعَدَنَا اَلشَّفَاعَةَ وَ حَمَّلَنَا اَلرِّسَالَةَ وَ جَعَلَنَا وَرَثَةَ اَلْأَنْبِيَاءِ وَ خَتَمَ بِنَا اَلْأُمَمَ اَلسَّالِفَةَ وَ خَصَّنَا بِالْوَصِيَّةِ وَ أَعْطَانَا عِلْمَ مَا مَضَى وَ عِلْمَ مَا بَقِيَ وَ جَعَلَ أَفْئِدَةً مِنَ اَلنّاسِ تَهْوِي ِلَيْنَا اِغْفِرْ لِي وَ لِإِخْوَانِي وَ زُوَّارِ قَبْرِ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ اَلْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ ع اَلَّذِينَ أَنْفَقُوا أَمْوَالَهُمْ وَ أَشْخَصُوا…

معاویه بن وهب گوید: به نزد امام صادق علیه السلام در آمدم و او در نمازگاهش بود؛ پس نشستم تا نمازش را به جا آورد و شنیدم که در نمازش با پروردگار نجواکنان می گفت: ای آنکه ما را به ارجمندی ویژه داشتی، به ما وعده شفاعت دادی؛ پیام رسالت را بر عهده ما نهادی، ما را میراث داران پیامبران قرار دادی، پیامبری امت های پیشین را با ما به پایان بردی، ما را برای جانشینی و وصایت پیامبر ویژه داشتی، دانش پیشین و دانش باقیمانده و پسین را به ما ارزانی فرمودی؛ دل های مردمان را شیفته ما ساختی، من و برادرانم و زیارتگران مزار امام حسین علیه السلام را ببخشای، آنان که به سبب اشتیاق در نیکی به ما و امید به پاداش هایی که در دوستی و پیوند با ما نزد توست و برای شادمان نمودن پیامبر تو محمد صلی الله علیه و آله و پذیرفتن فرمان…

سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ ع يَقُولُ لِلرَّجُلِ أَ تُحِبُّ اَلْبَقَاءَ فِي اَلدُّنْيَا قَالَ نَعَمْ قَالَ وَ لِمَ قَالَ لِقِرَاءَةِ قُلْ هُوَ اَللّهُ فَسَكَتَ عَنْهُ ثُمَّ قَالَ مِنْ بَعْدِ سَاعَةٍ يَا حَفْصُ مَنْ مَاتَ مِنْ أَوْلِيَائِنَا وَ شِيعَتِنَا وَ لَمْ يُحْسِنِ اَلْقُرْآنَ عُلِّمَ فِي قَبْرِهِ لِيَرْفَعَ اَللَّهُ بِهِ دَرَجَتَهُ فَإِنَّ دَرَجَاتِ اَلْجَنَّةِ عَلَى قَدْرِ عَدَدِ آيَاتِ اَلْقُرْآنِ فَيُقَالُ لِقَارِئِ اَلْقُرْآنِ اِقْرَأْ وَ اِرْقَ.

حفص بن غیاث گوید: شنیدم که امام صادق علیه السلام مردی را فرمود: آیا ماندگاری در دنیا را دوست داری؟ آن مرد پاسخ داد: آری. امام علیه السلام دیگر بار پرسید: چرا؟ عرض کرد: برای تلاوت سوره توحید. پس امام علیه السلام اندکی درنگ نمود و فرمود: ای حفص هر که از دوستان و شیعیان ما بمیرد و نتواند قرآن را به درستی بخواند، در گورش قرآن را به او آموزند تا خداوند به سبب آن، درجه او را در بهشت بالا برد؛ پس به راستی، درجه های بهشت به اندازه شماره آیات قرآن است و به تلاوتگر قرآن گفته می شود: بخوان و بالا برو

مَنْ قَدَّمَ غَرِيماً إِلَى اَلسُّلْطَانِ يَسْتَحْلِفُهُ وَ هُوَ يَعْلَمُ أَنَّهُ يَحْلِفُ ثُمَّ تَرَكَهُ تَعْظِيماً لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ يَرْضَ اَللَّهُ لَهُ بِمَنْزِلَةٍ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ إِلاَّ مَنْزِلَةَ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلِ اَلرَّحْمَنِ .

امام کاظم علیه السلام روایت نموده که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: هر که بدهکارش را نزد حاکم برد تا او را سوگند دهد و بداند که آن بدهکار سوگند خواهد خورد، پس آنگاه برای بزرگداشت خدای گرامی و بزرگ او را وارهاند خداوند برای او در روز رستاخیز به مقامی جز مقام ابراهیم خلیل الرحمن علیه السلام راضی نباشد