جستجوی «عقل»

رَأسُ العَقلِ بَعدَ الإیمانِ بِاللّهِ التَّوَدُّدُ إلَی النّاسِ، وَ اِصطِناعُ الخَیرِ إلی کلِّ بَرٍّ وَ فاجِرٍ.

اوج خِرد، پس از ایمان به خدا، دوستی با مردم و خوبی کردن به هر آدم نیک و بدی است.

اَلا وَ اِنَّ اَعْقَلَ النّاسِ عَبْدٌ عَرَفَ رَبَّهُ فَاَطاعَهُ، وَ عَرَفَ عَدُوَّهُ فَعَصاهُ، وَ عَرَفَ دارَ اِقامَتِهِ فَاَصْلَحَها، وَ عَرَفَ سُرْعَةَ رَحیلِهِ فَتَزَوَّدَ لَها

بدانید و (آگاه باشید) که عاقل ترین مردم کسی است که (این سه ویژگی را داشته باشد): ۱- پروردگارش را به درستی بشناسد و از او اطاعت و پیروی نماید. ۲- دشمنان خدا را بشناسد و از آنان نافرمانی کند. ۳- جایگاه ابدی خود را بشناسد و برای آبادی آن تلاش نموده و بداند به زودی به آنجا سفر خواهد کرد و لازم است برای آن توشه بردارد. (توشه جایگاه ابدی عبارت است از: انجام واجبات، ترک محرمات و اخلاق خوب).

عَنْ عَبْدِاللهِ ابْنِ سَنانِ قالَ: سَألتُ اباعَبدِاللهِ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ الصّادِقَ عَلَیهِ السَّلامُ: فَقُلْتُ الْمَلائِکَةُ اَفْضَلُ اَمْ بَنُوآدَمَ فَقالَ عَلَیهِ السَّلامُ قالَ اَمیرُالْمُؤْمِنینَ عَلِی بْنُ اَبیطالِبٍ عَلَیهِ السَّلامُ اِنَّ اللهَ عَزَّوَجَلَّ رَکَّبَ فِی الْمَلائِکَةِ عَقْلاً بِلا شَهْوَةِ وَ رَکَّبَ فِی الْبَهائِمِ شَهْوَةً بِلا عَقْلٍ وَ رَکَّبَ فی بَنی آدَمَ کِلْتَیهِما فَمَنْ غَلَبَ عَقْلُهُ شَهْوَتَهُ فَهُوَ خَیرٌمِنَ المَلائِکَةِ وَ مَنْ غَلَبَ شَهْوَتُهُ عَقْلَهُ فَهُوَ شَرٌّمِنَ البَهائِمِ

عبدالله بن سنان [از اصحاب امام صادق علیه السلام] نقل می کند: من از حضرت سؤال کردم که ملائکه افضل و بالاترند یا بنی آدم؟ پس حضرت علیه السلام فرمودند: امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیه السلام فرمودند به راستی که خداوند عزّوجلّ در وجود ملائکه عقل را آمیخت، بدون آن که شهوت برایشان قرار دهد و در وجود حیوانات شهوت را در آمیخت بدون آن که عقل برایشان قراردهد. ولی دربنی­آدم هر دو آنها را درهم آمیخت. پس هر انسانی که عقل او برشهوتش غلبه کند او بهتراز ملائکه است. و هر انسانی که شهوت او بر عقل او غلبه نماید او از حیوان پست­تر و شرّتر است.

1. بحارالانوار، جلد60، باب 39 روایت 5، صفحه 299

یا مُیسِّرُ أَلَا اخْبِرُک بِشِیعَتِنَا؟ قُلْتُ: بَلی جُعِلْتُ فِداک قَالَ: إِنَّهُمْ حُصُونٌ حَصِینَةٌ و صُدُورٌ أمِینَةٌ وَ أَحْلَامٌ وَزِینَةٌ لَیسُوا بالمَذِیعِ البَذِرِ وَلَا بِالجُفَاتِ المُرَاعِینَ رُهْبَانٌ بِالْلَیلِ اسُدٌ بِالْنَهارِ

ای میسّر [i]، آیا شیعیانمان را به تو معرّفی کنم؟ عرض کردم: فدایت شوم بفرمایید. حضرت فرمود: آنها دژهای محکم و سینه های امانتدار و صاحبان عقل های وزین و متین هستند، شایعه پراکنی نمی کنند و اسرار را فاش نمی کنند و آدم های خشک و خشن و ریاکار هم نیستند، راهبان شب و شب زنده داران و شیران روزند. [ii]

1. [i] «میسّر بن عبدالعزیز» از معاریف اصحاب امام باقر علیه السلام بوده که در کتب رجال هم توصیف شده است. امام باقر علیه السلام جمله ای درباره او دارد که در حالات میسّر آمده است. حضرت می فرماید: ای میسّر چند بار مرگ تو فرارسیده و خداوند اجل تو را به تأخیر انداخت برای این که صله رحم بجا آوردی و مشکلات آنان را حل کردی. [ii] بحار الأنوار، ج 65، ص 180.

أَفْضَلُ اَلْعَقْلِ مَعْرِفَةُ اَلْإِنْسَانِ نَفْسَهُ فَمَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ عَقَلَ وَ مَنْ جَهِلَهَا ضَل

برترین خرد، خودشناسی است.هر کس خویشتن را شناخت، خردمند شد و هر کس بدان نادان باشد، گمراه گردید.

أَفْضَلُ اَلْعَقْلِ اَلاِعْتِبَارُ وَ أَفْضَلُ اَلْحَزْمِ اَلاِسْتِظْهَارُ وَ أَكْبَرُ اَلْحُمْقِ اَلاِغْتِرَار

برترین خرد، پند گرفتن و برترین دوراندیشی، پشت قوی کردن و بزرگترین کودنی، فریب خوردن است.

إِذَا كَمُلَ اَلْعَقْلُ نَقَصَتِ اَلشَّهْوَة

هنگامی که خرد کامل گردد، شهوت کاستی یابد.

حُسْنُ اَلْعَقْلِ جَمَالُ اَلظَّوَاهِرِ وَ اَلْبَوَاطِن

خرد نیکو، آرایش بیرونها و درونهاست.

مَنْ كَمُلَ عَقْلُهُ اِسْتَهَانَ بِالشَّهَوَات

کسی که خردش کامل باشد، شهوتها را خوار شمارد.

كَمَالُ اَلْمَرْءِ عَقْلُهُ وَ قِيمَتُهُ فَضْلُه

رشد انسان به خرد و ارزشش به آگاهی اوست.

مِنْ كَمَالِ عَقْلِكَ اِسْتِظْهَارُكَ عَلَى عَقْلِك

تکیه بر خرد خود، از آراستگی خرد توست.

أَعْقَلُكُمْ أَطْوَعُكُم

خردمندترین شما فرمانبردارترین شماست.