فَكُلُّ مَا يَتَعَلَّمُ اَلْعِبَادُ أَوْ يُعَلِّمُونَ غَيْرَهُمْ مِنْ صُنُوفِ اَلصِّنَاعَاتِ مِثْلِ اَلْكِتَابَةِ وَ اَلْحِسَابِ وَ اَلتِّجَارَةِ وَ اَلصِّيَاغَةِ وَ اَلسِّرَاجَةِ وَ اَلْبِنَاءِ وَ اَلْحِيَاكَةِ وَ اَلْقِصَارَةِ وَ اَلْخِيَاطَةِ وَ صَنْعَةِ صُنُوفِ اَلتَّصَاوِيرِ مَا لَمْ يَكُنْ مُثُلَ اَلرُّوحَانِيِّ وَ أَنْوَاعِ صُنُوفِ اَلْآلاَتِ اَلَّتِي يَحْتَاجُ إِلَيْهَا اَلْعِبَادُ اَلَّتِي مِنْهَا مَنَافِعُهُمْ وَ بِهَا قِوَامُهُمْ وَ فِيهَا بُلْغَةُ جَمِيعِ حَوَائِجِهِمْ فَحَلاَلٌ فِعْلُهُ وَ تَعْلِيمُهُ وَ اَلْعَمَلُ بِهِ وَ فِيهِ لِنَفْسِهِ أَوْ لِغَيْرِهِ وَ إِنْ كَانَتْ تِلْكَ…
اما تفسیر صنعت ها -هر گونه صنعتی که بندگان فراگیرند یا به دیگران آموزش دهند از قبیل: نویسندگی، حسابداری، بازرگانی، زرگری، زین سازی، ساختمان سازی ، بافندگی، لباسشویی، دوزندگی، ساختن انواع صورتها و جز صورتگری از جانداران، ساختن انواع ابزار و آلات که مورد نیاز بندگان است و برای آنان سودآور و مایه ماندگاری و راحتی زندگانی است. ساختن و آموختن و به اجرا درآورده همه اینها برای خود یا دیگری، حلال است و گرچه از این صنعتها و این ابزار و آلات در جهت فسادگستری و گناهان گوناگون استفاده شود و مورد استفاده حق و باطل-هر دو-قرار گیرد ولی ساخت و آموزش آن هیچ اشکالی ندارد. مانند نویسندگی که امکان دارد در جهت فسادگستری و فتنه انگیزی به کار گرفته شود از قبیل: تقویت در جهت یاری رساندن به کارگزاران حکمرانان ستمگر…
فَهِمْتُ مَا ذَكَرْتَ أَنَّكَ اِهْتَمَمْتَ بِهِ مِنَ اَلْعِلْمِ بِوُجُوهِ مَوَاضِعِ مَا لِلَّهِ فِيهِ رِضًا وَ كَيْفَ أُمْسِكُ سَهْمَ ذِي اَلْقُرْبَى مِنْهُ وَ مَا سَأَلْتَنِي مِنْ إِعْلاَمِكَ ذَلِكَ كُلَّهُ فَاسْمَعْ بِقَلْبِكَ وَ اُنْظُرْ بِعَقْلِكَ ثُمَّ أَعْطِ فِي جَنْبِكَ اَلنَّصَفَ مِنْ نَفْسِكَ فَإِنَّهُ أَسْلَمُ لَكَ غَداً عِنْدَ رَبِّكَ اَلْمُتَقَدِّمِ أَمْرُهُ وَ نَهْيُهُ إِلَيْكَ وَفَّقَنَا اَللَّهُ وَ إِيَّاكَ اِعْلَمْ أَنَّ اَللَّهَ رَبِّي وَ رَبَّكَ مَا غَابَ عَنْ شَيْ ءٍ وَ ما كانَ رَبُّكَ نَسِيًّا وَ مَا فَرَّطَ فِي اَلْكِتَابِ مِنْ شَيْ ءٍ وَ كُلَّ شَيْ ءٍ فَصَّلَهُ تَفْصِيلاً…
نامه امام صادق علیه السلام در باره غنایم و وجوب خمس -از آنچه که ذکر نموده بودی دریافتم که اهتمام داری مواردی را که خدا به آنها خرسند است دریابی و بدانی چگونه من سهم ذی القربی خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله را از آن موارد برداشت می کنم. و همچنین از اینکه درخواست کرده بودی تو را در جریان همه این موارد قرار دهم، منظورت را دریافتم و اینک خوب دل بسپار -و چشم خرد خود را نیک گشا و آنگاه از جانب خود انصاف ده که فردای قیامت در پیشگاه پروردگارت که تو را امر و نهی فرموده چگونه باید باشی که برایت سلامت بارتر باشد. خداوند به ما و تو، توفیق ارزانی فرماید. بدان که خداوند، پروردگار من و پروردگار تو، چیزی را نادیده نگرفته «پروردگارت هرگز فراموشکار نیست» سوره مریم ، آیه 64 و چیزی را در قرآن فروگذار نکرده و…
دَخَلَ سُفْيَانُ اَلثَّوْرِيُّ عَلَى أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ ع فَرَأَى عَلَيْهِ ثِيَاباً بَيْضَاءَ كَأَنَّهَا غِرْقِئُ اَلْبَيَاضِ فَقَالَ لَهُ إِنَّ هَذَا لَيْسَ مِنْ لِبَاسِكَ فَقَالَ ع لَهُ اِسْمَعْ مِنِّي وَ عِ مَا أَقُولُ لَكَ فَإِنَّهُ خَيْرٌ لَكَ عَاجِلاً وَ آجِلاً إِنْ كُنْتَ أَنْتَ مِتَّ عَلَى اَلسُّنَّةِ وَ اَلْحَقِّ وَ لَمْ تَمُتْ عَلَى بِدْعَةٍ أُخْبِرُكَ أَنَّ رَسُولَ اَللَّهِ ص كَانَ فِي زَمَانٍ مُقْفِرٍ جَشِبٍ فَإِذَا أَقْبَلَتِ اَلدُّنْيَا فَأَحَقُّ أَهْلِهَا بِهَا أَبْرَارُهَا لاَ فُجَّارُهَا وَ مُؤْمِنُوهَا لاَ مُنَافِقُوهَا وَ مُسْلِمُوهَا لاَ كُفَّارُهَا فَمَا أَنْكَرْتَ يَا…
ارایه دلیل روشنگر امام صادق علیه السلام بر صوفیان -هنگامی که بر او وارد شدند و او را از دنبال روزی رفتن نهی کردند. سفیان ثوری نزد امام صادق علیه السلام آمد و بر تن آن حضرت جامه هایی سپید دید که در لطافت و تمییزی گویا پرده روی سپیده تخم مرغ هستند، به عنوان اعتراض به آن حضرت، گفت: این جامه سزاوار تو نیست و نباید خود را به زیورهای دنیا آلوده سازی. امام صادق فرمود: می خواهم سخنی به تو بگویم، خوب گوش کن و به دل بسپار که از برای دنیا و آخرت تو مفید است به شرط آن که بر سنت و حق بمیری نه بر بدعت. اگر زندگی و خوراک و پوشاک پیامبر صلی الله علیه و آله را ملاک قرار می دهی و بر اساس آن بر من اعتراض می کنی باید تو را از مطلبی آگاه سازم و آن این است که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در روزگاری به سر می برد…
وَ قَالَ ع لِحُمْرَانَ بْنِ أَعْيَنَ يَا حُمْرَانُ اُنْظُرْ مَنْ هُوَ دُونَكَ فِي اَلْمَقْدُرَةِ وَ لاَ تَنْظُرْ إِلَى مَنْ هُوَ فَوْقَكَ فَإِنَّ ذَلِكَ أَقْنَعُ لَكَ بِمَا قَسَمَ اَللَّهُ لَكَ وَ أَحْرَى أَنْ تَسْتَوْجِبَ اَلزِّيَادَةَ مِنْهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ اِعْلَمْ أَنَّ اَلْعَمَلَ اَلدَّائِمَ اَلْقَلِيلَ عَلَى اَلْيَقِينِ أَفْضَلُ عِنْدَ اَللَّهِ مِنَ اَلْعَمَلِ اَلْكَثِيرِ عَلَى غَيْرِ يَقِينٍ وَ اِعْلَمْ أَنَّهُ لاَ وَرَعَ أَنْفَعُ مِنْ تَجَنُّبِ مَحَارِمِ اَللَّهِ وَ اَلْكَفِّ عَنْ أَذَى اَلْمُؤْمِنِينَ وَ اِغْتِيَابِهِمْ وَ لاَ عَيْشَ أَهْنَأُ مِنْ حُسْنِ اَلْخُلُقِ وَ لاَ مَالَ…
امام صادق علیه السلام به حمران بن اعین فرمودند: ای حمران هنگام توانمندی به زیر دستت بنگر نه به بالادستت؛ زیرا این کار تو را به سهمت از خداوند قانع تر و برای استحقاق فزونی نعمتت از خدای عزیز و جلیل شایسته تر می سازد و بدان که در پیشگاه خداوند کردار پیوسته اندک همراه یقین برتر از کردار بسیار بدون یقین است و آگاه باش که هیچ پرهیزگاری پرسودتر از دوری از گناهان و بازداری خویشتن از آزار رسانی به مومنین و غیبت نمودن از آنان نیست و هیچ خوشی دلپذیرتر از خوش اخلاقی و نه هیچ دارایی سودمندتر از قناعت به اندک کافی و نه هیچ نادانی خسرانگرتر از خود بزرگ بینی نیست.
عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : اِشْتَدَّتْ حَالُ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ اَلنَّبِيِّ فَقَالَتْ لَهُ اِمْرَأَتُهُ لَوْ أَتَيْتَ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَسَأَلْتَهُ فَجَاءَ إِلَى اَلنَّبِيِّ فَلَمَّا رَآهُ اَلنَّبِيُّ قَالَ مَنْ سَأَلَنَا أَعْطَيْنَاهُ وَ مَنِ اِسْتَغْنَى أَغْنَاهُ اَللَّهُ فَقَالَ اَلرَّجُلُ مَا يَعْنِي غَيْرِي فَرَجَعَ إِلَى اِمْرَأَتِهِ فَأَعْلَمَهَا فَقَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اَللَّهِ بَشَرٌ فَأَعْلِمْهُ فَأَتَاهُ فَلَمَّا رَآهُ رَسُولُ اَللَّهِ قَالَ مَنْ سَأَلَنَا أَعْطَيْنَاهُ وَ مَنِ اِسْتَغْنَى أَغْنَاهُ اَللَّهُ حَتَّى…
امام صادق علیه السّلام فرمود:زندگانی یکی از اصحاب حضرت رسول صلّی اللّٰه علیه و آله بسیار سخت شد، همسرش گفت:ای کاش نزد رسول خدا می رفتی و از او درخواست کمک می نمودی، آن مرد خدمت رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله آمد، و چون پیامبر او را دید فرمود:هر که از ما طلب کند ما به او عطا می کنیم، و هر که بی نیازی جوید خدایش بی نیاز کند.مرد با خود گفت: مقصودش غیر از من نیست، به سوی همسرش آمد و جریان را برایش گفت، زن گفت: رسول خدا هم بشر است، باید وضع خود را به او می گفتی، مرد نزد رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله آمد و چون حضرت او را دید فرمود:هر که از ما طلب نماید به او عطا کنیم و هر که بی نیازی بجوید خداوند بی نیازش کند، تا سه مرتبه آن مرد این کار را تکرار کرد. سپس رفت و کلنگی را عاریه گرفت و به بالای کوه…
وَ عَنْهُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : اُذْكُرْ أَخَاكَ إِذَا تَوَارَى عَنْكَ بِمَا تُحِبُّ أَنْ يَذْكُرَكَ بِهِ إِذَا تَوَارَيْتَ عَنْهُ وَ دَعْهُ مِنْ كُلِّ مَا تُحِبُّ أَنْ يَدَعَكَ مِنْهُ فَإِنَّ ذَلِكَ هُوَ اَلْعَمَلُ وَ اِعْمَلْ عَمَلَ مَنْ يَعْلَمُ أَنَّهُ مَجْزِيٌّ بِالْإِحْسَانِ مَأْخُوذٌ بِالْإِجْرَامِ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:برادر خود را هنگامی که غایب است طوری یاد کن که دوست می داری او تو را یاد کند، و واگذار او را از آنچه دوست می داری که تو را از آن واگذارد، زیرا این از عمل صالح است، و بمانند کسی کار انجام ده که می داند جزای خیر و شر عمل او دامنگیرش می شود.
عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : قُلْتُ لَهُ مَنْ أَكْرَمُ اَلْخَلْقِ عَلَى اَللَّهِ قَالَ أَكْثَرُهُمْ ذِكْرا لِلَّهِ وَ أَعْلَمُهُمْ أَعْمَلُهُمْ بِطَاعَتِهِ .
یکی از اصحاب امام صادق علیه السّلام گوید، به امام عرض کردم:چه کسی محترمترین مخلوقات نزد خداوند است؟فرمود:کسی که بیشتر به یاد خدا باشد و عالمترین مردم به بندگی خدا باشد.
عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ يَقُولُ لِحُمْرَانَ اُنْظُرْ إِلَى مَنْ هُوَ دُونَكَ وَ لاَ تَنْظُرْ إِلَى مَنْ هُوَ فَوْقَكَ فَإِنَّ ذَلِكَ أَقْنَعُ بِمَا قُسِمَ لَكَ وَ أَحْرَى أَنْ تَسْتَوْجِبَ اَلزِّيَادَةَ مِنَ اَللَّهِ وَ اِعْلَمْ أَنَّ اَلْعَمَلَ اَلدَّائِمَ اَلْقَلِيلَ عَلَى اَلْيَقِينِ أَفْضَلُ عِنْدَ اَللَّهِ مِنَ اَلْعَمَلِ اَلدَّائِمِ اَلْكَثِيرِ عَلَى غَيْرِ يَقِينٍ وَ اِعْلَمْ أَنَّهُ لاَ وَرَعَ أَنْفَعُ مِنِ اِجْتِنَابِ مَحَارِمِ اَللَّهِ وَ اَلْكَفِّ عَنْ أَذَى اَلْمُسْلِمِينَ وَ اِغْتِيَابِهِمْ وَ لاَ عَيْشَ أَهْنَأُ مِنْ…
امام صادق علیه السّلام به حمران می فرمود:همیشه به زیر دست خویش نگاه کن، و به کسی که از تو برتر است نگاه مکن، زیرا این کار موجب زیادی قناعت و رضا نسبت به آنچه روزیت شده می گردد، و سزاوار است از اینکه مستوجب زیادی در روزی گردی.و بدان که کار دایم کم همراه یقین نزد خداوند برتر است از عمل دایم زیادی که بدون یقین باشد، و نیز آگاه باش که هیچ پرهیزی سودمندتر از ترک محرمات الهی و اجتناب از اذیّت و غیبت مسلمانان نیست، و هیچ معاشرتی گواراتر از خوش خلقی نیست، و هیچ مالی سودمندتر از قناعت به اندکی که کافی برای زندگانی باشد نیست، و هیچ نادانی ضرر رساننده تر از خود پسندی نیست.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : خَرَجْتُ أَنَا وَ أَبِي ذَاتَ يَوْمٍ فَإِذَا هُوَ بِأُنَاسٍ مِنْ أَصْحَابِنَا بَيْنَ اَلْقَبْرِ وَ اَلْمِنْبَرِ فَدَنَا مِنْهُمْ وَ سَلَّمَ عَلَيْهِمْ ثُمَّ قَالَ وَ اَللَّهِ إِنِّي لَأُحِبُّ رِيحَكُمْ وَ أَرْوَاحَكُمْ فَأَعِينُونَا عَلَى ذَلِكَ بِوَرَعٍ وَ اِجْتِهَادٍ وَ اِعْلَمُوا أَنَّ وَلاَيَتَنَا لاَ تُنَالُ إِلاَّ بِالْوَرَعِ وَ اَلاِجْتِهَادِ إِذَا اِئْتَمَّ أَحَدُكُمْ بِعَبْدٍ فَلْيَعْمَلْ بِعَمَلِهِ أَنْتُمْ شِيعَةُ اَللَّهِ وَ أَنْتُمْ شُرْطَةُ اَللَّهِ وَ أَنْتُمْ أَنْصَارُ اَللَّهِ وَ…
امام صادق علیه السّلام فرمود:روزی من و پدرم از خانه خارج شدیم، آنجا پدرم با عدّه ای از اصحاب ما بین قبر و منبر روبرو شد، نزدیک آنها شد و بر آنها سلام کرد، سپس فرمود: بخدا قسم من بوی شما و نفس شما را دوست دارم، ما را بر این محبت به وسیلۀ پرهیزگاری و سعی و تلاش خود یاری کنید، و بدانید جز به پرهیزگاری و تلاش و کوشش کسی به ولایت و دوستی ما نرسد، هر گاه یکی از شماها اقتدای به بنده ای از بندگان خدا نمود باید مثل او عمل کند، شما شیعیان خدایید، شما سربازان خدائید، شما یاوران خدایید، و شما پیشی گیرندگان اوّلین و آخرین هستید، و در دنیا اولین پیشی گیرندگان به ولایت مائید و در آخرت پیشی گیرندگان به سوی بهشت هستید، ما به ضمانت خدا و رسولش بهشت را برای شما ضمان کرده ایم، شما پاکانید و زنان شما پاکانند، هر…
عَنْهُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : لاَ يَقْبَلُ اَللَّهُ عَمَلا إِلاَّ بِمَعْرِفَةٍ وَ لاَ يَقْبَلُ اَلْمَعْرِفَةَ إِلاَّ بِعَمَلٍ فَمَنْ عَرَفَ دَلَّتْهُ اَلْمَعْرِفَةُ عَلَى اَلْعَمَلِ وَ مَنْ لَمْ يَعْمَلْ فَلاَ مَعْرِفَةَ لَهُ إِنَّ اَلْإِيمَانَ بَعْضُهُ مِنْ بَعْضٍ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:خداوند عملی را جز با شناخت نپذیرد، و هیچ شناختی را جز با عمل نپذیرد، کسی که شناخت دارد آن شناخت او را بر عمل راهنمایی کند، و کسی که عمل نکند شناخت ندارد، به حقیقت برخی از ایمان برخی دیگرش را بوجود آورد.
عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ قَالَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ مَنْ يُصَدِّقْ فِعْلُهُ قَوْلَهُ فَهُوَ اَلرَّجُلُ اَلتَّامُّ وَ مَنْ لَمْ يُصَدِّقْ قَوْلَهُ فِعْلُهُ فَإِنَّمَا يُوَبِّخُ نَفْسَهُ.
امام صادق علیه السّلام از قول امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:کسی که گفتار و عملش یکی باشد او مردی کامل است، و کسی که قول و عملش یکسان نباشد فقط خود را ملامت کند.
عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ جَابِرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : اَلْعِلْمُ مَقْرُونٌ إِلَى اَلْعَمَلِ فَمَنْ عَلِمَ عَمِلَ وَ مَنْ عَمِلَ عَلِمَ وَ اَلْعِلْمُ يَهْتِفُ بِالْعَمَلِ فَمَنْ أَجَابَهُ وَ إِلاَّ اِرْتَحَلَ عَنْهُ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:علم با عمل همدوش است، هر که بداند عمل می کند و هر که عمل کند می داند، علم عمل را صدا می زند، اگر پاسخش گوید بماند و گر نه کوچ کند.
