امام حسن مجتبی (علیه السلام)
سُئِلَ اَلْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ عَنِ اَلْمُرُوءَةِ فَقَالَ حِفْظُ اَلرَّجُلِ دِينَهُ وَ قِيَامُهُ فِي إِصْلاَحِ ضَيْعَتِهِ وَ حُسْنُ مُنَازَعَتِهِ وَ إِفْشَاءُ اَلسَّلاَمِ وَ لِينُ اَلْكَلاَمِ وَ اَلتَّحَبُّبُ إِلَى اَلنَّاسِ .
از امام حسن مجتبی علیه السّلام در بارۀ مردانگی سؤال شد، ایشان فرمود:مواظبت مرد از دینش، و اداره نمودن امور زندگیش، و رفع نمودن اختلاف به وسیلۀ اخلاق خوبش، و بلند سلام کردن، و به نرمی سخن گفتن، و دوستی و محبت با مردم.
قِيلَ لَهُ ع مَا اَلزُّهْدُ قَالَ اَلرَّغْبَةُ فِي اَلتَّقْوَى وَ اَلزَّهَادَةُ فِي اَلدُّنْيَا قِيلَ فَمَا اَلْحِلْمُ قَالَ كَظْمُ اَلْغَيْظِ وَ مِلْكُ اَلنَّفْسِ قِيلَ مَا اَلسَّدَادُ قَالَ دَفْعُ اَلْمُنْكَرِ بِالْمَعْرُوفِ قِيلَ فَمَا اَلشَّرَفُ قَالَ اِصْطِنَاعُ اَلْعَشِيرَةِ وَ حَمْلُ اَلْجَرِيرَةِ قِيلَ فَمَا اَلنَّجْدَةُ قَالَ اَلذَّبُّ عَنِ اَلْجَارِ وَ اَلصَّبْرُ فِي اَلْمَوَاطِنِ وَ اَلْإِقْدَامُ عِنْدَ اَلْكَرِيهَةِ قِيلَ فَمَا اَلْمَجْدُ قَالَ أَنْ تُعْطِيَ فِي اَلْغُرْمِ وَ أَنْ تَعْفُوَ عَنِ اَلْجُرْمِ قِيلَ فَمَا اَلْمُرُوَّةُ قَالَ حِفْظُ اَلدِّينِ وَ إِعْزَازُ اَلنَّفْسِ وَ…
روایاتی است که به صورت پاسخ به پرسشهایی که امیر المومنین علیه السلام از ایشان کرده یا دیگری از آن حضرت سوال کرده، در موضوعهای مختلف آمده است. -از امام حسن علیه السلام سوال شد: زهد چیست؟ فرمود: دلدادگی به تقوی و دل برگرفتن از دنیا. سوال شد: حلم چیست؟ فرمود: فرو خوردن خشم و خویشتن داری. سوال شد: سداد چیست؟ فرمود: پس زدن بدی با خوبی. سوال شد: شرف چیست؟ فرمود: احسان به طایفه و نزدیکان و به عهده گرفتن خسارت و جرم آنان. سوال شد: نیرومندی چیست؟ فرمود: حمایت از پناهنده و پایمردی در نبردها و پیشگام بودن به هنگام پیشامدهای ناگوار. سوال شد: بزرگواری چیست؟ فرمود: در غرامت عطابخشی و از جرم چشم پوشی. سوال شد: مردانگی چیست؟ فرمود: حفظ دین، حفظ عزت نفس، نرم رفتاری، تداوم نیکی، پرداخت حقوق و اظهار دوستی نسبت…
أَيُّهَا اَلنَّاسُ إِنَّهُ مَنْ نَصَحَ لِلَّهِ وَ أَخَذَ قَوْلَهُ دَلِيلاً هُدِيَ لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَ وَفَّقَهُ اَللَّهُ لِلرَّشَادِ وَ سَدَّدَهُ لِلْحُسْنَى فَإِنَّ جَارَ اَللَّهِ آمِنٌ مَحْفُوظٌ وَ عَدُوَّهُ خَائِفٌ مَخْذُولٌ فَاحْتَرِسُوا مِنَ اَللَّهِ بِكَثْرَةِ اَلذِّكْرِ وَ اِخْشَوُا اَللَّهَ بِالتَّقْوَى وَ تَقَرَّبُوا إِلَى اَللَّهِ بِالطَّاعَةِ فَإِنَّهُ قَرِيبٌ مُجِيبٌ قَالَ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ اَلدّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَ لْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ فَاسْتَجِيبُوا لِلَّهِ…
از سخنان حکیمانه امام حسن علیه السلام -ای مردم، به راستی، هر که برای خدا اخلاص ورزد و فرمایش او را راهنمای خود گیرد، خداوند او را به استوارترین راه هدایت نماید و توفیق موفقیت در این راه را نصیبش سازد و برای عاقبت بخیرشدنش یاری رساند؛ زیرا پناهنده به خدا آسوده و محفوظ است و دشمنش ترسان و نگونسار؛ پس با گفتن ذکر بسیار، خود را تحت حراست الهی قرار دهید و با تقوی از خدا پروا کنید و در سایه اطاعت، به خدا نزدیک شوید که همانا خداوند به شما نزدیک است و برای شما پاسخگوست. خدای تبارک و تعالی فرمود: «و هر گاه بندگان من، از تو در باره من بپرسند، بگو من نزدیکم و دعای دعاکننده را-به هنگامی که مرا بخواند-اجابت می کنم؛ پس آنان باید فرمان مرا گردن نهند و به من ایمان آورند، باشد که راه یابند». سوره بقره ، آیه…
يَا بُنَيَّ لاَ تُؤَاخِ أَحَداً حَتَّى تَعْرِفَ مَوَارِدَهُ وَ مَصَادِرَهُ فَإِذَا اِسْتَنْبَطْتَ اَلْخِبْرَةَ وَ رَضِيتَ اَلْعِشْرَةَ فَآخِهِ عَلَى إِقَالَةِ اَلْعَثْرَةِ وَ اَلْمُوَاسَاةِ فِي اَلْعُسْرَةِ.
امام حسن علیه السلام به یکی از فرزندان خود فرمود: ای پسر جانم با هیچ کس برادری مکن مگر آن که بدانی کجاها رفت و آمد دارد و چون خوب به این مساله پی بردی و معاشرت او را پسندیدی به این شرط با او صمیمانه دوستی کن که در لغزش، گذشت داشته باشید و در سختی، یاری کردن با مال و جان.
وَ رُزِقَ غُلاَماً فَأَتَتْهُ قُرَيْشٌ تُهَنِّيهِ فَقَالُوا يُهَنِّيكَ اَلْفَارِسُ فَقَالَ ع أَيُّ شَيْ ءٍ هَذَا اَلْقَوْلُ وَ لَعَلَّهُ يَكُونُ رَاجِلاً فَقَالَ لَهُ جَابِرٌ كَيْفَ نَقُولُ يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ فَقَالَ ع إِذَا وُلِدَ لِأَحَدِكُمْ غُلاَمٌ فَأَتَيْتُمُوهُ فَقُولُوا لَهُ ;شَكَرْتَ اَلْوَاهِبَ وَ بُورِكَ لَكَ فِي اَلْمَوْهُوبِ بَلَغَ اَللَّهُ بِهِ أَشُدَّهُ وَ رَزَقَكَ بِرَّهُ; .
خداوند پسری به او ارزانی داشت و قریش برای تبریک گفتن خدمتش آمده و عرض کردند: این پهلوان بر تو مبارک باد امام حسن علیه السلام فرمود: این چه سخنی است شاید پهلوان نباشد. جابر عرض کرد: پس یا ابن رسول الله چه بگوییم؟ حضرت فرمود: هر گاه خداوند به شما پسری ارزانی داشت و برای عرض مبارک باد رفتید، بگویید: سپاسگزار بخشنده این نوزاده باش و خدا این بخشیده را بر تو مبارک نماید و او را به جوانی رساند و از نیکی او تو را برخوردار فرماید.
وَ مَرَّ ع فِي يَوْمِ فِطْرٍ بِقَوْمٍ يَلْعَبُونَ وَ يَضْحَكُونَ فَوَقَفَ عَلَى رُءُوسِهِمْ فَقَالَ إِنَّ اَللَّهَ جَعَلَ شَهْرَ رَمَضَانَ مِضْمَاراً لِخَلْقِهِ فَيَسْتَبِقُونَ فِيهِ بِطَاعَتِهِ إِلَى مَرْضَاتِهِ فَسَبَقَ قَوْمٌ فَفَازُوا وَ قَصَّرَ آخَرُونَ فَخَابُوا فَالْعَجَبُ كُلُّ اَلْعَجَبِ مِنْ ضَاحِكٍ لاَعِبٍ فِي اَلْيَوْمِ اَلَّذِي يُثَابُ فِيهِ اَلْمُحْسِنُونَ وَ يَخْسَرُ فِيهِ اَلْمُبْطِلُونَ وَ اَيْمُ اَللَّهِ لَوْ كُشِفَ اَلْغِطَاءُ لَعَلِمُوا أَنَّ اَلْمُحْسِنَ مَشْغُولٌ بِإِحْسَانِهِ وَ اَلْمُسِي ءَ مَشْغُولٌ بِإِسَاءَتِهِ ثُمَّ مَضَى .
امام حسن علیه السلام روز عید فطر بر گروهی از مردم گذر کرد که مشغول بازی و خنده بودند، بالای سر آنان ایستاد و فرمود: به راستی، خداوند ماه رمضان را میدان مسابقه برای خلق خود ساخته تا به وسیله طاعت او برای جلب رضای او بر یک دیگر سبقت گیرند. مردمی سبقت گرفتند و کامیاب گشتند و دیگران کوتاهی کردند و ناکام ماندند؛ پس بسیار بسیار شگفت است حال شخص خندان اهل بازی در روز قیامت که در آن روز نیکوکاران پاداش یابند و بیهوده پیشه گان، زیان. به خدا سوگند چون پرده برداری شود، حتما بدانند که نیکوکار مشغول به نیکوکاری خویش است و بدکار مشغول به بدکرداری خویش. سپس امام حسن علیه السلام راه خویش را گرفتند و رفتند.
فِي اَلْمَائِدَةِ اِثْنَتَا عَشْرَةَ خَصْلَةً يَجِبُ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ أَنْ يَعْرِفَهَا أَرْبَعٌ مِنْهَا فَرْضٌ وَ أَرْبَعٌ مِنْهَا سُنَّةٌ وَ أَرْبَعٌ مِنْهَا تَأْدِيبٌ فَأَمَّا اَلْفَرْضُ فَالْمَعْرِفَةُ وَ اَلرِّضَا وَ اَلتَّسْمِيَةُ وَ اَلشُّكْرُ وَ أَمَّا اَلسُّنَّةُ فَالْوُضُوءُ قَبْلَ اَلطَّعَامِ وَ اَلْجُلُوسُ عَلَى اَلْجَانِبِ اَلْأَيْسَرِ وَ اَلْأَكْلُ بِثَلاَثِ أَصَابِعَ وَ لَعْقُ اَلْأَصَابِعِ وَ أَمَّا اَلتَّأْدِيبُ فَالْأَكْلُ مِمَّا يَلِيكَ وَ تَصْغِيرُ اَللُّقْمَةِ وَ اَلْمَضْغُ اَلشَّدِيدُ وَ قِلَّةُ اَلنَّظَرِ فِي وُجُوهِ اَلنَّاسِ.
امام حسن علیه السلام فرمود: در سفره دوازده خاصیت است که بر هر فرد مسلمان لازم است که آنها را بشناسد شناسایی چهار خاصیت واجب است و چهار خاصیت مستحب و چهار دیگر از ادب اما واجب معرفت است(که نعمت دهنده را بشناسد)و راضی بودن به نعمتی که عطا فرموده است و بنام خدا شروع کردن و سپاسگزاری نمودن و اما مستحب پیش از خوراک دست شستن و بران چپ نشستن و با سه انگشت غذا خوردن و انگشتان را لیسیدن است و اما ادب سفره، خوردن از آنچه در جلو تو است (و بجای دیگر سفره دست درازی نکردن)و لقمه را کوچک برداشتن و لقمه را کاملا جویدن و بروی دیگران کمتر نگاه کردن.
قال الإمام الحسن علیه السلام: أرْسَلَ رَسُولُ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ إلَی الأنْصارِ فَأتَوْهُ، فَقالَ لَهُمْ: یا مَعْشَرَ الأنْصارِ، ألا أدُلُّکمْ عَلی ما إنْ تَمَسَّکتُمْ بِهِ لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ؟ قالُوا: بَلی یا رَسُولَ اللهِ. قالَ: هذا عَلِی، فَأحِبُّوهُ بِحُبّی وَ کرِّمُوهُ لِکرامَتی، فَإنَّ جِبْرَئیلَ عَلَیهِ السَّلامُ أمَرَنِی بِالَّذی قُلْتُ لَکمْ عَنِ اللهِ عَزَّوَجَلَّ.
امام حسن علیه السلام فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله پیکی به سوی انصار فرستاد و آنان را فرا خواند، انصار اجابت کردند. حضرت به آنان فرمود: ای گروه انصار! آیا می خواهید شما را به چیزی راهنمایی کنم که اگر به آنان چنگ زنید، هرگز گمراه نشوید؟ گفتند: یا رسول الله بفرمایید. فرمود: این شخص علی (بن ابی طالب) است، او را به سبب محبت و دوستی با من، دوست بدارید و او را به گرامیداشت من، گرامی بدارید؛ زیرا این گفته را خدای عزّوجل به من فرمان داد تا به شما بگویم.
