حدیث امام علی (ع) درباره آزمایش مدعیان امامت

قال الإمام عليّ عليه السلام:

بَعَثَ طَلْحَةُ وَ اَلزُّبَيْرُ رَجُلاً مِنْ عَبْدِ اَلْقَيْسِ يُقَالُ لَهُ خِدَاشٌ إِلَى أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ ص وَ قَالاَ لَهُ إِنَّا نَبْعَثُكَ إِلَى رَجُلٍ طَالَ مَا كُنَّا نَعْرِفُهُ وَ أَهْلَ بَيْتِهِ بِالسِّحْرِ وَ اَلْكِهَانَةِ وَ أَنْتَ أَوْثَقُ مَنْ بِحَضْرَتِنَا مِنْ أَنْفُسِنَا مِنْ أَنْ تَمْتَنِعَ مِنْ ذَلِكَ وَ أَنْ تُحَاجَّهُ لَنَا حَتَّى تَقِفَهُ عَلَى أَمْرٍ مَعْلُومٍ وَ اِعْلَمْ أَنَّهُ أَعْظَمُ اَلنَّاسِ دَعْوَى فَلاَ يَكْسِرَنَّكَ ذَلِكَ عَنْهُ وَ مِنَ اَلْأَبْوَابِ اَلَّتِي يَخْدَعُ اَلنَّاسَ بِهَا اَلطَّعَامُ وَ اَلشَّرَابُ وَ اَلْعَسَلُ وَ اَلدُّهْنُ وَ أَنْ يُخَالِيَ اَلرَّجُلَ فَلاَ تَأْكُلْ لَهُ طَعَاماً وَ لاَ تَشْرَبْ لَهُ شَرَاباً وَ لاَ تَمَسَّ لَهُ عَسَلاً وَ لاَ دُهْناً وَ لاَ تَخْلُ مَعَهُ وَ اِحْذَرْ هَذَا كُلَّهُ مِنْهُ وَ اِنْطَلِقْ عَلَى بَرَكَةِ اَللَّهِ فَإِذَا رَأَيْتَهُ فَاقْرَأْ آيَةَ اَلسُّخْرَةِ وَ تَعَوَّذْ بِاللَّهِ مِنْ كَيْدِهِ وَ كَيْدِ اَلشَّيْطَانِ فَإِذَا جَلَسْتَ إِلَيْهِ فَلاَ تُمَكِّنْهُ مِنْ بَصَرِكَ كُلِّهِ وَ لاَ تَسْتَأْنِسْ بِهِ ثُمَّ قُلْ لَهُ إِنَّ أَخَوَيْكَ فِي اَلدِّينِ وَ اِبْنَيْ عَمِّكَ فِي اَلْقَرَابَةِ يُنَاشِدَانِكَ اَلْقَطِيعَةَ وَ يَقُولاَنِ لَكَ أَ مَا تَعْلَمُ أَنَّا تَرَكْنَا اَلنَّاسَ لَكَ وَ خَالَفْنَا عَشَائِرَنَا فِيكَ مُنْذُ قَبَضَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مُحَمَّداً ص فَلَمَّا نِلْتَ أَدْنَى مَنَالٍ ضَيَّعْتَ حُرْمَتَنَا وَ قَطَعْتَ رَجَاءَنَا ثُمَّ قَدْ رَأَيْتَ أَفْعَالَنَا فِيكَ وَ قُدْرَتَنَا عَلَى اَلنَّأْيِ عَنْكَ وَ سَعَةَ اَلْبِلاَدِ دُونَكَ وَ أَنَّ مَنْ كَانَ يَصْرِفُكَ عَنَّا وَ عَنْ صِلَتِنَا كَانَ أَقَلَّ لَكَ نَفْعاً وَ أَضْعَفَ عَنْكَ دَفْعاً مِنَّا وَ قَدْ وَضَحَ اَلصُّبْحُ لِذِي عَيْنَيْنِ وَ قَدْ بَلَغَنَا عَنْكَ اِنْتِهَاكٌ لَنَا وَ دُعَاءٌ عَلَيْنَا فَمَا اَلَّذِي يَحْمِلُكَ عَلَى ذَلِكَ فَقَدْ كُنَّا نَرَى أَنَّكَ أَشْجَعُ فُرْسَانِ اَلْعَرَبِ أَ تَتَّخِذُ اَللَّعْنَ لَنَا دِيناً وَ تَرَى أَنَّ ذَلِكَ يَكْسِرُنَا عَنْكَ فَلَمَّا أَتَى خِدَاشٌ أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ ع صَنَعَ مَا أَمَرَاهُ فَلَمَّا نَظَرَ إِلَيْهِ عَلِيٌّ ع وَ هُوَ يُنَاجِي نَفْسَهُ ضَحِكَ وَ قَالَ هَاهُنَا يَا أَخَا عَبْدِ قَيْسٍ وَ أَشَارَ لَهُ إِلَى مَجْلِسٍ قَرِيبٍ مِنْهُ فَقَالَ مَا أَوْسَعَ اَلْمَكَانَ أُرِيدُ أَنْ أُؤَدِّيَ إِلَيْكَ رِسَالَةً قَالَ بَلْ تَطْعَمُ وَ تَشْرَبُ وَ تَحُلُّ ثِيَابَكَ وَ تَدَّهِنُ ثُمَّ تُؤَدِّي رِسَالَتَكَ قُمْ يَا قَنْبَرُ فَأَنْزِلْهُ قَالَ مَا بِي إِلَى شَيْ ءٍ مِمَّا ذَكَرْتَ حَاجَةٌ قَالَ فَأَخْلُو بِكَ قَالَ كُلُّ سِرٍّ لِي عَلاَنِيَةٌ قَالَ فَأَنْشُدُكَ بِاللَّهِ اَلَّذِي هُوَ أَقْرَبُ إِلَيْكَ مِنْ نَفْسِكَ اَلْحَائِلِ بَيْنَكَ وَ بَيْنَ قَلْبِكَ اَلَّذِي يَعْلَمُ خائِنَةَ اَلْأَعْيُنِ وَ ما تُخْفِي اَلصُّدُورُ أَ تَقَدَّمَ إِلَيْكَ اَلزُّبَيْرُ بِمَا عَرَضْتُ عَلَيْكَ قَالَ اَللَّهُمَّ نَعَمْ قَالَ لَوْ كَتَمْتَ بَعْدَ مَا سَأَلْتُكَ مَا اِرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَأَنْشُدُكَ اَللَّهَ هَلْ عَلَّمَكَ كَلاَماً تَقُولُهُ إِذَا أَتَيْتَنِي قَالَ اَللَّهُمَّ نَعَمْ قَالَ عَلِيٌّ ع آيَةَ اَلسُّخْرَةِ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَاقْرَأْهَا فَقَرَأَهَا وَ جَعَلَ عَلِيٌّ ع يُكَرِّرُهَا وَ يُرَدِّدُهَا وَ يَفْتَحُ عَلَيْهِ إِذَا أَخْطَأَ حَتَّى إِذَا قَرَأَهَا سَبْعِينَ مَرَّةً قَالَ اَلرَّجُلُ مَا يَرَى أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ ع أَمْرَهُ بِتَرَدُّدِهَا سَبْعِينَ مَرَّةً ثُمَّ قَالَ لَهُ أَ تَجِدُ قَلْبَكَ اِطْمَأَنَّ قَالَ إِي وَ اَلَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ قَالَ فَمَا قَالاَ لَكَ فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ قُلْ لَهُمَا كَفَى بِمَنْطِقِكُمَا حُجَّةً عَلَيْكُمَا وَ لَكِنَّ اَللّهَ لا يَهْدِي اَلْقَوْمَ اَلظّالِمِين زَعَمْتُمَا أَنَّكُمَا أَخَوَايَ فِي اَلدِّينِ وَ اِبْنَا عَمِّي فِي اَلنَّسَبِ فَأَمَّا اَلنَّسَبُ فَلاَ أُنْكِرُهُ وَ إِنْ كَانَ اَلنَّسَبُ مَقْطُوعاً إِلاَّ مَا وَصَلَهُ اَللَّهُ بِالْإِسْلاَمِ وَ أَمَّا قَوْلُكُمَا إِنَّكُمَا أَخَوَايَ فِي اَلدِّينِ فَإِنْ كُنْتُمَا صَادِقَيْنِ فَقَدْ فَارَقْتُمَا كِتَابَ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ عَصَيْتُمَا أَمْرَهُ بِأَفْعَالِكُمَا فِي أَخِيكُمَا فِي اَلدِّينِ وَ إِلاَّ فَقَدْ كَذَبْتُمَا وَ اِفْتَرَيْتُمَا بِادِّعَائِكُمَا أَنَّكُمَا أَخَوَايَ فِي اَلدِّينِ وَ أَمَّا مُفَارَقَتُكُمَا اَلنَّاسَ مُنْذُ قَبَضَ اَللَّهُ مُحَمَّداً ص فَإِنْ كُنْتُمَا فَارَقْتُمَاهُمْ بِحَقٍّ فَقَدْ نَقَضْتُمَا ذَلِكَ اَلْحَقَّ بِفِرَاقِكُمَا إِيَّايَ أَخِيراً وَ إِنْ فَارَقْتُمَاهُمْ بِبَاطِلٍ فَقَدْ وَقَعَ إِثْمُ ذَلِكَ اَلْبَاطِلِ عَلَيْكُمَا مَعَ اَلْحَدَثِ اَلَّذِي أَحْدَثْتُمَا مَعَ أَنَّ صَفْقَتَكُمَا بِمُفَارَقَتِكُمَا اَلنَّاسَ لَمْ تَكُنْ إِلاَّ لِطَمَعِ اَلدُّنْيَا زَعَمْتُمَا وَ ذَلِكَ قَوْلُكُمَا فَقَطَعْتَ رَجَاءَنَا لاَ تَعِيبَانِ بِحَمْدِ اَللَّهِ مِنْ دِينِي شَيْئاً وَ أَمَّا اَلَّذِي صَرَفَنِي عَنْ صِلَتِكُمَا فَالَّذِي صَرَفَكُمَا عَنِ اَلْحَقِّ وَ حَمَلَكُمَا عَلَى خَلْعِهِ مِنْ رِقَابِكُمَا كَمَا يَخْلَعُ اَلْحَرُونُ لِجَامَهُ وَ هُوَ اَللّهُ رَبِّي أُشْرِكُ بِهِ شَيْئاً فَلاَ تَقُولاَ أَقَلَّ نَفْعاً وَ أَضْعَفَ دَفْعاً فَتَسْتَحِقَّا اِسْمَ اَلشِّرْكِ مَعَ اَلنِّفَاقِ وَ أَمَّا قَوْلُكُمَا إِنِّي أَشْجَعُ فُرْسَانِ اَلْعَرَبِ وَ هَرْبُكُمَا مِنْ لَعْنِي وَ دُعَائِي فَإِنَّ لِكُلِّ مَوْقِفٍ عَمَلاً إِذَا اِخْتَلَفَتِ اَلْأَسِنَّةُ وَ مَاجَتْ لُبُودُ اَلْخَيْلِ وَ مَلَأَ سَحْرَاكُمَا أَجْوَافَكُمَا فَثَمَّ يَكْفِينِيَ اَللَّهُ بِكَمَالِ اَلْقَلْبِ وَ أَمَّا إِذَا أَبَيْتُمَا بِأَنِّي أَدْعُو اَللَّهَ فَلاَ تَجْزَعَا مِنْ أَنْ يَدْعُوَ عَلَيْكُمَا رَجُلٌ سَاحِرٌ مِنْ قَوْمٍ سَحَرَةٍ زَعَمْتُمَا اَللَّهُمَّ أَقْعِصِ اَلزُّبَيْرَ بِشَرِّ قِتْلَةٍ وَ اِسْفِكْ دَمَهُ عَلَى ضَلاَلَةٍ وَ عَرِّفْ طَلْحَةَ اَلْمَذَلَّةَ وَ اِدَّخِرْ لَهُمَا فِي اَلْآخِرَةِ شَرّاً مِنْ ذَلِكَ إِنْ كَانَا ظَلَمَانِي وَ اِفْتَرَيَا عَلَيَّ وَ كَتَمَا شَهَادَتَهُمَا وَ عَصَيَاكَ وَ عَصَيَا رَسُولَكَ فِيَّ قُلْ آمِينَ قَالَ خِدَاشٌ آمِينَ ثُمَّ قَالَ خِدَاشٌ لِنَفْسِهِ وَ اَللَّهِ مَا رَأَيْتُ لِحْيَةً قَطُّ أَبْيَنَ خَطَأً مِنْكَ حَامِلَ حُجَّةٍ يَنْقُضُ بَعْضُهَا بَعْضاً لَمْ يَجْعَلِ اَللَّهُ لَهَا مِسَاكاً أَنَا أَبْرَأُ إِلَى اَللَّهِ مِنْهُمَا قَالَ عَلِيٌّ ع اِرْجِعْ إِلَيْهِمَا وَ أَعْلِمْهُمَا مَا قُلْتُ قَالَ لاَ وَ اَللَّهِ حَتَّى تَسْأَلَ اَللَّهَ أَنْ يَرُدَّنِي إِلَيْكَ عَاجِلاً وَ أَنْ يُوَفِّقَنِي لِرِضَاهُ فِيكَ فَفَعَلَ فَلَمْ يَلْبَثْ أَنِ اِنْصَرَفَ وَ قُتِلَ مَعَهُ يَوْمَ اَلْجَمَلِ رَحِمَهُ اَللَّهُ .

امام صادق علیه السلام فرمود: طلحه و زبیر مردی از طایفه عبد القیس را که خداش(بر وزن کتاب)نام داشت خدمت امیر المومنین صلوات الله علیه فرستادند و باو گفتند: ما ترا بسوی مردی میفرستیم که خود او و خاندانش را از دیر زمان بجادوگری و غیب گویی میشناسیم و در میان اطرافیان ما، تو از خود ما هم بیشتر مورد اعتمادی که آن را از او نپذیری و با او مخاصمه کنی تا حقیقت امر بر تو معلوم گردد تا حق را باو بفهمانی و بدان که ادعای او از همه مردم بیشتر است، مبادا ادعای او بتو شکستی وارد کند. و از جمله راههایی که مردم را با آن گول میزند، آوردن خوردنی و نوشیدنی و عسل و روغن و خلوت کردن با مردمست، پس طعامش را نخور و شرابش را میاشام و بعسل و روغنش دست نزن و با او در خلوت منشین، از همه اینها برحذر باش و بیاری خدا حرکت کن و چون چشمت باو افتاد آیه سخره(54 سوره 7)را بخوان و از نیرنگ او و نیرنگ شیطان بخدا پناه بر، و چون حضورش نشستی، تمام نگاهت را باو متوجه مکن و با او انس مگیر. آنگاه باو بگو: همانا دو برادر دینی و دو پسر عموی نسبیت ترا سوگند میدهند که قطع رحم نکنی ترا بقطع رحم سوگند میدهند و بتو میگویند: مگر تو نمیدانی که ما از روزی که خدا محمد صلی الله علیه و آله را قبض روح کرد، بخاطر تو مردم را رها کردیم و با فامیل خود مخالفت نمودیم(یعنی بخاطر تو با آن سه خلیفه بیعت نکردیم) -اکنون که تو بکمترین مقامی رسیدی، احترام ما را تباه کردی و امید ما را بریدی، سپس با وجود دوری ما از تو و وسعت شهرهای نزد تو، کردار و قدرت ما را نسبت بخود مشاهده کردی. کسی که ترا از ما و پیوند با ما منصرف می کند سودش برای تو از ما کمتر و دفاعش از تو نسبت بدفاع ما سست تر است(ما برای تو از عمار و مانند او مفیدتریم)صبح روشن برای صاحب دو چشم بینا آشکار شده است(مطلب مانند آفتاب روشن است)بما خبر رسیده که تو هتک احترام ما کرده و ما را نفرین کرده ای، چه ترا بر این واداشت؟ ما ترا شجاعترین پهلوانان عرب میدانستیم(و نفرین کار مردم ترسو است)تو نفرین بر ما را کیش و عادت خود قرار داده یی و گمان میکنی این کار ما را در برابر تو شکست میدهد. چون خداش نزد امیر المومنین علیه السلام آمد، آنچه دستورش داده بودند بکار بست، چون علی علیه السلام او را دید که با خود سخنی آهسته میگوید، (آیه سخره را میخواند)او را خنده گرفت و فرمود: بیا اینجا ای برادر عبد قیس -و اشاره بمکانی نزدیک خود کرد-. خداش گفت: جا وسیع است(همین جا مینشینم)میخواهم پیغامی بشما برسانم. علی علیه السلام فرمود: چیزی بخورید و بیاشامید و لباسها را بکنید و روغنی بمالید، سپس پیغام خود را برسانید، قنبر برخیز و او را منزل بده. خداش گفت: مرا بآنچه گفتی نیازی نیست. علی علیه السلام فرمود: میخواهی با تو در خلوت رویم؟ (تا اگر سخنی محرمانه داری خجالت نکشی). خداش گفت: هر رازی نزد من آشکار است(سخن محرمانه یی ندارم): علی علیه السلام فرمود: ترا سوگند میدهم بآن خدایی که از خودت بتو نزدیکتر است و میان تو و دلت حایل می شود، همان خدایی که خیانت چشمها و راز سینه ها را میداند: آیا زبیر آنچه را من بتو پیشنهاد کردم(از خوردن و آشامیدن و روغن مالیدن و خلوت)بتو سفارش نکرد؟ . -خداش گفت: بار خدایا، آری، چنین است. علی علیه السلام فرمود: اگر بعد از آنچه از تو خواستم(و ترا بآن خدای عالم سوگند دادم) کتمان میکردی چشم بر هم نمیگذاشتی(هلاک میشدی)ترا بخدا سوگند میدهم آیا او بتو سخنی آموخت که چون نزد من آمدی آن را بخوانی؟ خداش گفت: بخدا، آری. علی علیه السلام فرمود آیه سخره بود؟ خداش-آری. علی علیه السلام، آن را بخوان سپس او خواند و علی علیه السلام تکرار و تقریرش میکرد و هر جا غلط میخواند، تصحیحش میفرمود تا هفتاد بار آن را خواند. خداش(با خود)گفت: شگفتا: چرا امیر المومنین دستور میدهد این آیه هفتاد بار تکرار شود؟ علی علیه السلام-احساس میکنی که دلت مطمین شد؟ . خداش آری-بخدایی که جانم بدست اوست(پس هفتاد بار خواندن آیه سخره موجب دفع شیاطین جن و انس و اطمینان دل بر اسلام و ایمان میگردد)علی علیه السلام-آن دو نفر بتو چه گفتند؟ . خداش-گزارش خبر را نقل کرد. علی علیه السلام-بآنها بگو: سخن خود شما برای استدلال علیه شما کافیست، ولی خدا گروه ستمکاران را هدایت نمیکند. شما گمان میکنید که برادر دینی و پسر عموی نسبی من هستید، نسب را منکر نیستم(زیرا مره جد اعلای هر سه نفر ماست)اگر چه غیر نسبی را که خدا بوسیله اسلام پیوست داد قطع شده است(و نسبت شما با من از زمان جاهلیت میپیوندد)و اما اینکه گفتید: برادر دینی من هستید، اگر راست گویید، شما با کارهایی که نسبت ببرادر دینی خود کردید، با کتاب خدای عز و جل مخالفت نموده و نافرمانیش کردید و اگر راستگو نیستید، با ادعای برادر دینی من بودن افترایی بسته و دروغی گفته اید. و اما مخالفت شما با مردم از روزی که خدا محمد صلی الله علیه و آله را قبض روح نمود، اگر از روی حق با مردم مخالفت کردید(و با من بیعت نمودید)سپس با مخالفت با من آن حق را شکستید و باطل کردید - و اگر از روی باطل با مردم مخالفت کردید، گناه آن باطل با گناه کار تازه یی که کردید(و با من هم مخالفت ورزیدید)بگردن شماست، علاوه بر اینکه بیعت شما با من در مخالفت با مردم اینکه خود را مخالف مردم وصف کردید جز برای طمع دنیا نبوده است، شما میگویید: من امیدتان را قطع کردم و چنین عقیده دارید، خدا را شکر که عیب دینی بر من نگرفتید. و اما آنچه مرا از پیوند با شما بازداشت همان(سو عقیده و خبث باطنی شما)است که شما را از حق برگردانید و وادار کرد که طوق بیعت را از گردن خود بیفکنید چنان که چار پای سرکش افسار خود را پاره میکند، تنها خداست پروردگار من که چیزی را با او انباز نسازم، شما نگویید او سودش کمتر و دفاعش سست تر است که سزاوار نام شرک و نفاق میگردید. و اما اینکه گفتید: من شجاعترین پهلوانان عربم و شما از لعنت و نفرینم گریزانید، بدانید که هر مقامی مناسب کاری است، آنگاه که نیزه ها از هر سو بجنبش آید و یالهای اسبان پریشان شود، و ششهای شما (از ترس)در درونتان باد کند، آنجاست که خدا مرا با دلی قوی کارگزاری کند، و اما اگر همین را ناخوش دارید که من شما را نفرین کرده ام، نباید بیتابی کنید از اینکه بعقیده شما مردی جادوگر و از طایفه جادوگران بر شما نفرین کند. بار خدایا، اگر طلحه و زبیر بمن ستم کرده اند و افترا بسته اند(و نسبت جادوگری و قتل عثمان بمن داده اند)و شهادت خود را(نسبت بآنچه از پیغمبر صلی الله علیه و آله در باره من شنیدند)کتمان کردند و نسبت بمن از تو و پیغمبرت نافرمانی کردند، زبیر را ببدترین وضعی بکش و خونش را در گمراهیش بریز و طلحه را خوار گردان و در آخرت بدتر از این را برای آنها ذخیره کن، آمین بگو. -خداش گفت: آمین(خدایا مستجاب کن)سپس خداش با خود میگفت: بخدا من هرگز صاحب ریشی ندیدم که خطایش از تو(خودش)روشنتر باشد، حامل پیام و دلیلی باشد که بعضی بعض دیگرش را نقض کند و خدا جای درستی برای آن نگذاشته باشد، من بسوی خدا می گرایم و از آن دو نفر بیزارم. علی علیه السلام فرمود: نزد آنها باز گرد و گفتار مرا بآنها برسان، خداش گفت: نه بخدا سوگند، نخواهم رفت، جز اینکه از خدا بخواهی که مرا هر چه زودتر بسوی شما برگرداند و مرا برضایت خود نسبت بشما موفق دارد، آن حضرت دعا کرد. دیری نگذشت که خداش برگشت و در جنگ جمل در رکاب آن حضرت کشته شد، خدایش رحمت کند(و هم چنین نفرین آن حضرت در باره آن دو نفر مستجاب شد، زیرا زبیر در آغاز جنگ از معرکه بیرون رفت، مردی تمیمی خود را باو رسانید و مقتولش ساخت و طلحه هم در همان آغاز جنگ کشته شد. )