جستجوی «عقل»

اللّسان معيار أرحجه العقل و أطاشه الجهل

زبان، وسیلۀ سنجش است که خرد آن را سنگین و نادانی آن را سبک گرداند.

مَغْرَسُ اَلْكَلاَمِ اَلْقَلْبُ وَ مُسْتَوْدَعُهُ اَلْفِكْرُ وَ مُقَوِّيهِ اَلْعَقْلُ وَ مُبْدِيهِ اَللِّسَانُ وَ جِسْمُهُ اَلْحُرُوفُ وَ رُوحُهُ اَلْمَعْنَى وَ حِلْيَتُهُ اَلْإِعْرَابُ وَ نِظَامُهُ اَلصَّوَاب

دل، جایگاه کشت سخن است و اندیشه، جایگاه سپردن آن و خرد، استوار سازنده و زبان، آشکار کنندۀ آن است و تن آن، حرفها و جان آن، معانی و زیور آن، حرکات و آراستگی آن، درستی است.

إِذَا تَمَّ اَلْعَقْلُ نَقَصَ اَلْكَلاَم

آنگاه که خرد کامل شود، سخن کوتاه گردد.

مَنْ أَمْسَكَ عَنْ فُضُولِ اَلْمَقَالِ شَهِدَتْ بِعَقْلِهِ اَلرِّجَال

کسی که از زیاده گویی بپرهیزد، مردان به خرد او گواهی دهند.

مِنْ عَقْلِ اَلرَّجُلِ أَنْ لاَ يَتَكَلَّمَ بِجَمِيعِ بِكُلِّ مَا أَحَاطَ بِهِ عِلْمُه

از نشانۀ خرد مرد است که به هر آنچه در دایرۀ دانش اوست سخن نگوید.

اِحْفَظْ رَأْسَكَ مِنْ عَنْ عَثْرَةِ لِسَانِكَ وَ اُزْمُمْهُ بِالنَّهْيِ وَ اَلْحَزْمِ وَ اَلتُّقَى وَ اَلْعَقْل

سر خود را از لغزش زبانت نگاهدار و آن را با باز داشتن و دور اندیشی و پرهیزگاری و خرد مهار کن.

العاقل من عقل لسانه

خردمند کسی است که زبان خویش را نگاه دارد.

اَلصَّمْتُ آيَةُ اَلنُّبْلِ وَ ثَمَرَةُ ثَمَرُ اَلْعَقْل

سکوت، نشانۀ زیرکی و نتیجۀ خرد است.

قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَنْ لَمْ يُحْسِنْ وَصِيَّتَهُ عِنْدَ اَلْمَوْتِ كَانَ نَقْصا فِي مُرُوَّتِهِ وَ عَقْلِهِ.

رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:هر کس هنگام مرگ نیکو وصیت نکند، در مردانگی و عقلش نقصان است.

وَ رُوِيَ أَنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ اِشْتَرَى وَلِيدَة بِمِائَةِ دِينَارٍ إِلَى شَهْرٍ فَسَمِعَ رَسُولُ اَللَّهِ فَقَالَ أَ لاَ تَعْجَبُونَ مِنْ أُسَامَةَ اَلْمُشْتَرِيَ إِلَى شَهْرٍ إِنَّ أُسَامَةَ لَطَوِيلُ اَلْأَمَلِ وَ اَلَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا طَرَفَتْ عَيْنَايَ إِلاَّ ظَنَنْتُ أَنَّ شُفْرَيَّ لاَ يَلْتَقِيَانِ حَتَّى يَقْبِضَ اَللَّهُ رُوحِي وَ لاَ رَفَعْتُ طَرْفِي وَ ظَنَنْتُ أَنِّي خَافِضُهُ حَتَّى أُقْبَضَ وَ لاَ لَقَمْتُ لُقْمَة إِلاَّ ظَنَنْتُ أَنِّي لاَ أُسِيغُهَا لِحَصْرَتِهَا مِنَ اَلْمَوْتِ ثُمَّ قَالَ يَا بَنِي آدَمَ إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ فَعُدُّوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ…

نقل شده که اسامة بن زید کنیزی را به صد دینار خرید به این صورت که پول آن را یک ماهه بپردازد، رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله از این مطلب با خبر شد و فرمود:«آیا تعجب نمی کنید از اسامه که معاملۀ یک ماهه نموده؟اسامه بلند آرزوست؛ قسم به آنکه جانم در دست اوست دو چشمم باز نشود مگر اینکه گمان کنم دو پلکم با هم ملاقات نمی کند تا اینکه خداوند جانم را بگیرد، و چشمانم را بالا نمی برم و گمان می کنم که پایین آورنده آن خودم هستم تا اینکه جانم گرفته می شود، و لقمه ای را بر نمی دارم مگر آنکه گمان می کنم آن را نمی جویم چون مرگ مرا فرا گرفته». سپس فرمود:ای فرزندان آدم اگر عقل دارید پس خود را برای مرگ آماده سازید، قسم به آنکه جانم بدست اوست آنچه وعده داده شده می آید و شما بر قدرت خدا غالب نخواهید شد .

لَوْ عَقَلَ أَهْلُ اَلدُّنْيَا لَخَرِبَتِ اَلدُّنْيَا

اگر مردم دنیا خردمند بودند، هر آینه دنیا ویران می گردید.

مِنَ اَلْعَقْلِ اَلتَّزَوُّدُ لِيَوْمِ اَلْمَعَاد

از خردمندی است، توشه گیری برای روز بازگشت.