امیر المؤمنین علی بن ابیطالب (علیه السلام)
إِنَّ اَللَّهَ جَعَلَنِي إِمَاماً لِخَلْقِهِ فَفَرَضَ عَلَيَّ اَلتَّقْدِيرَ فِي نَفْسِي وَ مَطْعَمِي وَ مَشْرَبِي وَ مَلْبَسِي كَضُعَفَاءِ اَلنَّاسِ كَيْ يَقْتَدِيَ اَلْفَقِيرُ بِفَقْرِي وَ لاَ يُطْغِيَ اَلْغَنِيَّ غِنَاهُ .
امیر المومنین علیه السلام فرمود: خدا مرا پیشوای خلقش قرار داد، و بر من واجب ساخت که در باره خود و خوراک و نوشابه و پوشاکم، مانند مردم ضعیف و مستمند، بر خود تنگ گیرم، تا فقیر از فقر من پیروی کند و ثروتمند بوسیله ثروتش سرکشی و طغیان ننماید.
جَهْلُ اَلْغَنِيِّ يَضَعُهُ وَ عِلْمُ اَلْفَقِيرِ يَرْفَعُه
نادانی ثروتمند او را پست، و دانش مستمند او را بلند می سازد.
دِرْهَمُ اَلْفَقِيرِ أَزْكَى عِنْدَ اَللَّهِ مِنْ دِينَارِ اَلْغَنِي
درهم نیازمند پاکیزه ترست در پیشگاه خداوند از دینار بی نیاز.
رُبَّ غَنِيٍّ أَذَلُّ مِنْ نَقَدٍ مِنْ فَقِير
بسا توانگری که خوارتر از حیوان زشتی نادار است.
إِنَّ اَللَّهَ سُبْحَانَهُ فَرَضَ فِي أَمْوَالِ اَلْأَغْنِيَاءِ أَقْوَاتَ اَلْفُقَرَاءِ فَمَا جَاعَ فَقِيرٌ إِلاَّ بِمَا مَنَعَ غَنِيٌّ وَ اَللَّهُ سَائِلُهُمْ عَنْ ذَلِك
همانا خداوند، روزی تهیدستان را در دارایی توانگران قرار داده.پس تهیدستی گرسنه نمی ماند مگر آن که توانگری خسیسی کند و خداوند از این عمل آنها بازخواست می کند.
قِوَامُ اَلدُّنْيَا بِأَرْبَعٍ عَالِمٌ يَعْمَلُ بِعِلْمِهِ وَ جَاهِلٌ لاَ يَسْتَنْكِفُ أَنْ يَتَعَلَّمَ وَ غَنِيٌّ يَجُودُ بِمَالِهِ عَلَى اَلْفُقَرَاءِ وَ فَقِيرٌ لاَ يَبِيعُ آخِرَتَهُ بِدُنْيَاهُ فَإِذَا لَمْ يَعْمَلِ اَلْعَالِمُ بِعِلْمِهِ اِسْتَنْكَفَ اَلْجَاهِلُ أَنْ يَتَعَلَّمَ وَ إِذَا بَخِلَ اَلْغَنِيُّ بِمَالِهِ بَاعَ اَلْفَقِيرُ آخِرَتَهُ بِدُنْيَاه
نظام دنیا به چهار چیز است: دانشمندی که به دانش خود عمل می کند. نادانی که از آموختن شانه خالی نمی کند. توانگری که با دارایی خود به تهیدستان بخشش می کند. تهیدستی که آخرت خود را به دنیا نمی فروشد.پس هر گاه دانشمند به دانش خود عمل نکند، نادان از آموختن باز ایستد.و هرگاه توانگر در مال خود خسیسی کند، تهیدست آخرت خود را به دنیا فروشد.
مِنَ اَلْوَاجِبِ عَلَى اَلْغَنِيِّ أَنْ لاَ يَضُنَّ عَلَى اَلْفَقِيرِ بِمَالِه
بر توانگر واجب است به تهیدستان در مال خود خسیسی نکند.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ اَلْبُخْلُ عَارٌ وَ اَلْجُبْنُ مَنْقَصَةٌ كُنْ سَمْحا وَ لاَ تَكُنْ مُبَذِّرا وَ كُنْ مُقَدِّرا وَ لاَ تَكُنْ مُقَتِّرا وَ لاَ تَسْتَحْيِ مِنْ إِعْطَاءِ اَلْقَلِيلِ فَإِنَّ اَلْحِرْمَانَ أَقَلُّ مِنْهُ عَجِبْتُ لِلْبَخِيلِ يَسْتَعْجِلُ اَلْفَقْرَ اَلَّذِي هَرَبَ مِنْهُ وَ يَفُوتُهُ اَلْغِنَى اَلَّذِي إِيَّاهُ طَلَبَ يَعِيشُ فِي اَلدُّنْيَا عَيْشَ اَلْفُقَرَاءِ وَ يُحَاسَبُ فِي اَلْآخِرَةِ حِسَابَ اَلْأَغْنِيَاءِ اَلْبُخْلُ جَامِعٌ لِمَسَاوِئِ اَلْعُيُوبِ وَ هُوَ زِمَامٌ يُقَادُ بِهِ إِلَى كُلِّ سُوءٍ.
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:بخل موجب عار و ننگ است، و ترس موجب نقص، بخشنده باش ولی تبذیر نکن، به اندازۀ توانائیت ببخش و مال خود را از دیگران دریغ مدار، از کم دادن مال شرم نکن، زیرا محروم کردن فقیر از آنهم کمتر است. از بخیل در شگفتم که به سرعت به سوی فقر می شتابد که از آن فرار کرده، و بی نیازی را از دست داد در حالی که جویای آن بود، و در دنیا همانند فقیران زندگی می کند، ولی در آخرت همچون اغنیا محاسبه می شود، بخل جامع تمام بدیهاست، و مهاری است که آدمی را به سوی هر بدی می کشاند.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ اَلْفَقْرُ يُخْرِسُ اَلْفَطِنَ عَنْ حُجَّتِهِ وَ اَلْمُقِلُّ غَرِيبٌ فِي بَلْدَتِهِ طُوبَى لِمَنْ ذَكَرَ اَلْمَعَادَ وَ عَمِلَ لِلْحِسَابِ وَ قَنِعَ بِالْكَفَافِ اَلْغِنَى فِي اَلْغُرْبَةِ وَطَنٌ وَ اَلْفَقْرُ فِي اَلْوَطَنِ غُرْبَةٌ اَلْقَنَاعَةُ مَالٌ لاَ يَنْفَدُ اَلْفَقْرُ اَلْمَوْتُ اَلْأَكْبَرُ إِنَّ اَللَّهَ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى فَرَضَ فِي أَمْوَالِ اَلْأَغْنِيَاءِ أَقْوَاتَ اَلْفُقَرَاءِ فَمَا جَاءَ فَقِيرٌ إِلاَّ بِمَا مَنَعَ غَنِيٌّ مَا أَحْسَنَ تَوَاضُعَ اَلْأَغْنِيَاءِ لِلْفُقَرَاءِ طَلَبا لِمَا عِنْدَ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ…
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:فقر زبان شخص زیرک را از بیان دلیلش لال می کند، و کسی که تنگدست است در شهر خود غریب است، خوشا بحال کسی که بیاد معاد باشد، و برای حساب کار کند، و به کفاف در زندگی قانع باشد، بی نیازی در غربت وطن است، و تنگدستی در وطن غربت است، قناعت مالی است که از بین نرود، فقر مرگ بزرگ است، خداوند سبحانه و تعالی در اموال ثروتمندان غذاهای فقرا را قرار داده، فقیری گرسنه نمی ماند مگر اینکه ثروتمندی او را از آن محروم گرداند، چقدر زیباست فروتنی ثروتمندان در مقابل فقرا برای خواستن ثوابی که نزد خدای عزّ و جل است، و بهتر از آن تکبر کردن فقیران بر ثروتمندان است در حالی که متّکی به خدا باشند.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قِوَامُ اَلدُّنْيَا بِأَرْبَعَةٍ بِعَالِمٍ نَاطِقٍ مُسْتَعْمِلٍ لَهُ وَ بِغَنِيٍّ لاَ يَبْخَلُ بِفَضْلِهِ عَلَى أَهْلِ دِينِ اَللَّهِ وَ بِفَقِيرٍ لاَ يَبِيعُ آخِرَتَهُ بِدُنْيَاهُ وَ بِجَاهِلٍ لاَ يَتَكَبَّرُ عَنْ طَلَبِ اَلْعِلْمِ فَإِذَا كَتَمَ اَلْعَالِمُ عِلْمَهُ وَ بَخِلَ اَلْغَنِيُّ بِفَضْلِهِ وَ بَاعَ اَلْفَقِيرُ آخِرَتَهُ بِدُنْيَاهُ وَ اِسْتَكْبَرَ اَلْجَاهِلُ عَنْ طَلَبِ اَلْعِلْمِ رَجَعَتِ اَلدُّنْيَا إِلَى وَرَائِهَا قَهْقَرَى وَ لاَ تَغُرَّنَّكُمْ كَثْرَةُ اَلْمَسَاجِدِ وَ أَجْسَادُ قَوْمٍ مُخْتَلِفَةٍ قِيلَ يَا أَمِيرَ…
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:استواری دنیا به وسیلۀ چهار کس است: به وسیلۀ دانشمند گویا که دانش خود را در عمل خود بکار می بندد، به ثروتمندی که از ما زاد ثروتش بر اهل دین خدا دریغ نورزد، به فقیری که آخرتش را به دنیایش نفروشد، و به نادانی که از یادگیری علم و دانش تکبر نکند. اگر عالمی دانش خود را پنهان کند، و ثروتمند به مالش بخل ورزد، و فقیر آخرتش را به دنیایش بفروشد، و نادان از دانش طلبی تکبر نماید؛ دنیا بصورت عقب گرد به عقب باز گردد.بنا بر این زیاد شدن مساجد و مردمی که در آنها رفت و آمد می کنند شما را فریب ندهد، سؤال شد:ای امیر مؤمنان در چنین روزگاری چگونه باید زندگی کرد؟ فرمود:در ظاهر با آنان آمیزش داشته باشید، و در باطن با آنان مخالفت ورزید، که هر کس نتیجۀ کردار خود را خواهد دید، و با هر کس…
رُبَّ فَقِيرٍ أَغْنَى مِنْ كُلِّ غَنِي
بسا ناداری که از هر توانگری، داراتر است.
رُبَّ فَقْرٍ عَادَ بِالْغِنَى اَلْبَاقِي
بسا ناداری که به توانگری همیشگی رسد.
