احادیث درباره گمان از پیامبر اکرم (ص)

إیاکم و الظّنّ فانّ الظّنّ أکذب الحدیث.

بپرهیزید از ظنّ بد بردن که ظنّ بد دروغترین همه دروغهاست، و باید که بر گمان اعتماد نکند که پر گناه باشد و پیشتر دروغ باشد.

لَیسَ مِن عَبدٍ یظُنُّ بِاللّه خَیرا إلاّ کانَ عِندَ ظَنِّهِ بِهِ؛

بنده ای نیست که به خداوند خوش گمان باشد مگر آن که خداوند نیز طبق همان گمان با او رفتار کند.

مِنْ كِتَابِ رَوْضَةِ اَلْوَاعِظِينَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ لاَ يَمُوتَنَّ أَحَدُكُمْ إِلاَّ وَ هُوَ يُحْسِنُ اَلظَّنَّ بِاللَّهِ فَإِنَّ حُسْنَ اَلظَّنِّ بِاللَّهِ ثَمَنُ اَلْجَنَّةِ .

پیامبر صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:از دنیا نروید و نمیرید مگر اینکه حسن ظن به خدا پیدا کنید، زیرا گمان نیکو به خداوند، بهای بهشت است.

رُوِيَ أَنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ اِشْتَرَى وَلِيدَة بِمِائَةِ دِينَارٍ إِلَى شَهْرٍ فَسَمِعَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَقَالَ أَ لاَ تَعْجَبُونَ مِنْ أُسَامَةَ اَلْمُشْتَرِي إِلَى شَهْرٍ إِنَّ أُسَامَةَ لَطَوِيلُ اَلْأَمَلِ وَ اَلَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا طَرَفَتْ عَيْنَايَ إِلاَّ ظَنَنْتُ أَنَّ شُفْرَيَّ لاَ يَلْتَقِيَانِ حَتَّى يَقْبِضَ اَللَّهُ رُوحِي وَ لاَ رَفَعْتُ طَرْفِي وَ ظَنَنْتُ أَنِّي خَافِضُهُ حَتَّى أُقْبَضَ وَ لاَ لَقَمْتُ لُقْمَة إِلاَّ وَ ظَنَنْتُ أَنِّي لاَ أُسِيغُهَا أَنْحَصِرُ بِهَا مِنَ اَلْمَوْتِ ثُمَّ قَالَ يَا بَنِي آدَمَ إِنْ كُنْتُمْ…

روایت شده که اسامة بن زید کنیزی را به صد دینار به صورت نسیه تا یک ماه خرید، خبر به رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله رسید، فرمود:آیا شما از اسامه که آن را به مدت یک ماه خریده تعجب نمی کنید؟اسامه آرزویی دراز دارد، قسم به آنکه جانم در دست اوست حتی به اندازۀ چشم بر هم زدن گمان زنده ماندن ندارم، و هر لحظه منتظرم خداوند جانم را بستاند، و لقمه ای را نخوردم مگر اینکه گمان کردم قبل از فرو بردنش جانم گرفته شود. سپس فرمود:ای فرزندان آدم اگر عاقل هستید خود را برای مرگ آماده سازید، قسم به آنکه جانم در دست اوست آنچه وعده داده شده اید خواهد آمد، و شما نمی توانید نسبت عجز به خدا بدهید .

مِنْ كِتَابِ زُهْدِ اَلنَّبِيِّ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ قَالَ اَللَّهُ تَعَالَى أَنَا أَعْلَمُ بِمَا يَصْلُحُ عَلَيْهِ أَمْرُ دِينِ عِبَادِيَ اَلْمُؤْمِنِينَ لَمَنْ يَجْتَهِدُ فِي عِبَادَتِي فَيَقُومُ مِنْ رُقَادِهِ وَ لَذِيذِ وِسَادِهِ فَيَتَهَجَّدُ لِيَ اَللَّيَالِيَ فَيُتْعِبُ نَفْسَهُ فِي عِبَادَتِي فَأَضْرِبُهُ بِالنُّعَاسِ اَللَّيْلَةَ وَ اَللَّيْلَتَيْنِ نَظَرا مِنِّي لَهُ وَ إِبْقَاء عَلَيْهِ فَيَنَامُ حَتَّى يُصْبِحَ فَيَقُومُ وَ هُوَ مَاقِتٌ لِنَفْسِهِ زَارٍ عَلَيْهَا وَ لَوْ أُخَلِّي بَيْنَهُ وَ بَيْنَ مَا يُرِيدُ مِنْ عِبَادَتِي لَدَخَلَهُ مِنْ ذَلِكَ…

امام باقر علیه السّلام از قول رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:خداوند متعال می فرماید:من به آنچه امر دینم را اصلاح می کند داناترم، بعضی از بندگان مؤمنم کسانیند که در عبادتم کوشش می کنند، شبها از بستر خواب خویش و بالش لطیفش بر می خیزد و برایم شب زنده داری می کند، و خودش را برای عبادتم به زحمت می اندازد، پس یک یا دو شب او را به چرت وامی دارم، به خاطر علاقه ام به او و سلامتیش، او نیز تا صبح به خواب می رود، وقتی برخاست نفس خویش را سرزنش و توبیخ می کند، در حالی که اگر او را واگذارم تا هر چه می خواهد عبادتم کند، در اعمالش خود بین شود، و در این صورت به هلاکت افتد، و این به خاطر عجب و از خود راضی بودنش می باشد به حدّی که گمان می کند از همۀ عبادت کنندگان برتر است، و در عبادتش از حدّ تقصیر گذشته…

إِنَ‏ الْحُسَيْنَ‏ بَابٌ‏ مِنْ‏ أَبْوَابِ‏ الْجَنَّة

بی گمان حسین(ع) دری از درهای بهشت است

اَلْحَمْدُ لِلَّهِ نَحْمَدُهُ وَ نَسْتَعِينُهُ وَ نَسْتَغْفِرُهُ وَ نَتُوبُ إِلَيْهِ وَ نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا وَ مِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا مَنْ يَهْدِ اَللَّهُ فَلاَ مُضِلَّ لَهُ وَ مَنْ يُضْلِلْ فَلا هادِيَ لَهُ وَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ أُوصِيكُمْ عِبَادَ اَللَّهِ بِتَقْوَى اَللَّهِ وَ أَحُثُّكُمْ عَلَى اَلْعَمَلِ بِطَاعَتِهِ وَ أَسْتَفْتِحُ اَللَّهَ بِالَّذِي هُوَ خَيْرٌ أَمَّا بَعْدُ أَيُّهَا اَلنَّاسُ اِسْمَعُوا مِنِّي مَا أُبَيِّنُ لَكُمْ فَإِنِّي لاَ أَدْرِي لَعَلِّي…

سخنرانی پیامبر صلی الله علیه و آله در آخرین سفر حج -حمد و سپاس از آن خداست، او را ستایش می کنیم و از او یاری می جوییم و از او آمرزش می خواهیم و به بارگاه او توبه می کنیم. و از شرهای نفس خود و از بدکرداری های خویشتن به خداوند پناه می بریم. هر آن کس که خداوندش هدایت کند، گمراه کننده ای ندارد و هر آن کس را که بی راه گذارد، هدایتگری ندارد. گواهی می دهم که هیچ معبودی جز خداوند شایسته پرستش نیست که یگانه است و شریکی ندارد و گواهی می دهم که محمد بنده و فرستاده اوست. ای بندگان خدا شما را به پروای الهی سفارش می کنم و بر طاعت او بر می انگیزم و با آنچه که بهتر است، سخن آغاز می کنم؛ اما بعد: ای مردم از من بشنوید تا برایتان روشن سازم؛ زیرا من نمی دانم، شاید پس از امسال دیگر در این جایگاه با شما دیدار…

مَنْ رَدَّ عَنْ عِرْضِ أَخِيهِ اَلْمُسْلِمِ وَجَبَتْ لَهُ اَلْجَنَّةُ اَلْبَتَّةَ.

امام صادق علیه السلام روایت نموده که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هر که آبروی برادر مسلمانش را نگاه دارد بی گمان بهشت بر او واجب شود

إِنَّ اَلْمَلَكَ يَنْزِلُ بِصَحِيفَةٍ أَوَّلَ اَلنَّهَارِ وَ أَوَّلَ اَللَّيْلِ فَيَكْتُبُ فِيهَا عَمَلَ اِبْنِ آدَمَ فَاعْمَلُوا فِي أَوَّلِهَا خَيْراً وَ فِي آخِرِهَا خَيْراً فَإِنَّ اَللَّهَ يَغْفِرُ لَكُمْ فِيمَا بَيْنَ ذَلِكَ إِنْ شَاءَ اَللَّهُ فَإِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَ يَقُولُ وَ لَذِكْرُ اَللّهِ أَكْبَرُ يَقُولُ

امام باقر علیه السلام روایت نموده که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: همانا فرشته مراقب، در آغاز روز و آغاز شب با نامه ای فرود آید و کردار آدمیزاده را در آن نامه نویسد، پس در آغاز و پایان شب و روز کار نیکی انجام دهید؛ زیرا به راستی، خداوند گناهانی را که میان این دو کار نیک انجام دهید خواهد بخشید-اگر خدا خواهد-و همانا خدای گرامی و بزرگ می فرماید: «پس مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم» بقره ، آیه 152 و نیز می فرماید: «بی گمان یاد خدا بالاتر است» عنکبوت ، آیه 45 .

عَنْ أَبِي ذَرٍّ رَحِمَهُ اَللَّهُ قَالَ : خَرَجْتُ لَيْلَة مِنَ اَللَّيَالِي فَإِذَا رَسُولُ اَللَّهِ يَمْشِي وَحْدَهُ وَ لَيْسَ مَعَهُ إِنْسَانٌ فَظَنَنْتُ أَنَّهُ يَكْرَهُ أَنْ يَمْشِيَ مَعَهُ أَحَدٌ قَالَ فَجَعَلْتُ أَمْشِي فِي ظِلِّ اَلْقَمَرِ فَالْتَفَتَ فَرَآنِي قَالَ مَنْ هَذَا قُلْتُ أَبُو ذَرٍّ جَعَلَنِيَ اَللَّهُ فِدَاكَ فَقَالَ يَا أَبَا ذَرٍّ تَعَالَ قَالَ فَمَشَيْتُ مَعَهُ سَاعَة فَقَالَ إِنَّ اَلْمُكْثِرِينَ هُمُ اَلْأَقَلُّونَ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ إِلاَّ مَنْ أَعْطَاهُ اَللَّهُ خَيْرا فَنَفَحَ مِنْهُ بِيَمِينِهِ وَ شِمَالِهِ وَ بَيْنَ يَدَيْهِ وَ وَرَاءَهُ وَ عَمِلَ فِيهِ…

ابو ذر می گوید:شبی از منزل بیرون آمدم، ناگهان دیدم رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله به تنهایی راه می روند و هیچ کس با او همراه نیست، گمان کردم که دوست ندارند کسی با ایشان همراه باشد، لذا آهسته در زیر سایۀ ماه، پشت سرش شروع به راه رفتن کردم، پیامبر متوجه من شد و فرمود:کیستی؟عرض کردم:فدایت شوم، ابو ذر هستم.فرمود:ای ابو ذر همراه من بیا.آنگاه ساعتی با ایشان راه رفتم، سپس فرمود:ثروت اندوزان در روز قیامت در اقلیّت قرار می گیرند ، مگر کسی که خداوند خیر را نصیب او کرد و در دنیا از راست و چپ و از روبرو و پشت سر انفاق می نمود، و با آن عمل خیر انجام می داد.سپس ابو ذر گفت:ساعتی همراه پیامبر راه رفتم، آنگاه فرمود:اینجا بنشین بعد مرا در زمینی که سنگلاخ بود و در اطرافش کوهها و تپه ها قرار داشت نشاند و…

وَ رُوِيَ أَنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ اِشْتَرَى وَلِيدَة بِمِائَةِ دِينَارٍ إِلَى شَهْرٍ فَسَمِعَ رَسُولُ اَللَّهِ فَقَالَ أَ لاَ تَعْجَبُونَ مِنْ أُسَامَةَ اَلْمُشْتَرِيَ إِلَى شَهْرٍ إِنَّ أُسَامَةَ لَطَوِيلُ اَلْأَمَلِ وَ اَلَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا طَرَفَتْ عَيْنَايَ إِلاَّ ظَنَنْتُ أَنَّ شُفْرَيَّ لاَ يَلْتَقِيَانِ حَتَّى يَقْبِضَ اَللَّهُ رُوحِي وَ لاَ رَفَعْتُ طَرْفِي وَ ظَنَنْتُ أَنِّي خَافِضُهُ حَتَّى أُقْبَضَ وَ لاَ لَقَمْتُ لُقْمَة إِلاَّ ظَنَنْتُ أَنِّي لاَ أُسِيغُهَا لِحَصْرَتِهَا مِنَ اَلْمَوْتِ ثُمَّ قَالَ يَا بَنِي آدَمَ إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ فَعُدُّوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ…

نقل شده که اسامة بن زید کنیزی را به صد دینار خرید به این صورت که پول آن را یک ماهه بپردازد، رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله از این مطلب با خبر شد و فرمود:«آیا تعجب نمی کنید از اسامه که معاملۀ یک ماهه نموده؟اسامه بلند آرزوست؛ قسم به آنکه جانم در دست اوست دو چشمم باز نشود مگر اینکه گمان کنم دو پلکم با هم ملاقات نمی کند تا اینکه خداوند جانم را بگیرد، و چشمانم را بالا نمی برم و گمان می کنم که پایین آورنده آن خودم هستم تا اینکه جانم گرفته می شود، و لقمه ای را بر نمی دارم مگر آنکه گمان می کنم آن را نمی جویم چون مرگ مرا فرا گرفته». سپس فرمود:ای فرزندان آدم اگر عقل دارید پس خود را برای مرگ آماده سازید، قسم به آنکه جانم بدست اوست آنچه وعده داده شده می آید و شما بر قدرت خدا غالب نخواهید شد .

قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ قَالَ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى وَيْلٌ لِمَنْ أَهَانَ وَلِيّا مَنْ أَهَانَ وَلِيّا فَقَدْ حَارَبَنِي وَ يَظُنُّ مَنْ حَارَبَنِي أَنْ يَسْبِقَنِي أَوْ يُعْجِزَنِي وَ أَنَا اَلثَّائِرُ لِأَوْلِيَائِي فِي اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةِ.

رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:خداوند متعال می فرماید:وای بر کسی که دوست مؤمنی را اهانت کند، هر کس به مؤمنی اهانت کند با من جنگ نموده است، و گمان می کند کسی که با من بجنگد از من پیشی می گیرد یا مرا ناتوان می سازد در حالی که من انتقام گیرنده برای اولیائم می باشم.