کلام نورانی پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت (ع) با متن عربی، ترجمه فارسی و منبع.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ لاَ حَسَبَ كَالتَّوَاضُعِ وَ لاَ وَحْدَةَ أَوْحَشُ مِنَ اَلْعُجْبِ وَ عَجِبْتُ لِلْمُتَكَبِّرِ اَلَّذِي كَانَ بِالْأَمْسِ نُطْفَة وَ غَدا جِيفَة .
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:هیچ مقامی بالاتر از تواضع و فروتنی نیست، و هیچ تنهایی ترسناکتر از خودپسندی نیست، من از انسان متکبری که تا دیروز نطفه بود و فردا مرداری خواهد بود در شگفتم.
مِنْ نَهْجِ اَلْبَلاَغَةِ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ سَيِّئَةٌ تَسُوؤُكَ خَيْرٌ عِنْدَ اَللَّهِ مِنْ حَسَنَةٍ تُعْجِبُكَ.
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:گناهی که تو را ناراحت کند، نزد خدا از عمل نیکی که خود پسندت نماید، بهتر است.
مِنْ كِتَابِ زُهْدِ اَلنَّبِيِّ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ قَالَ اَللَّهُ تَعَالَى أَنَا أَعْلَمُ بِمَا يَصْلُحُ عَلَيْهِ أَمْرُ دِينِ عِبَادِيَ اَلْمُؤْمِنِينَ لَمَنْ يَجْتَهِدُ فِي عِبَادَتِي فَيَقُومُ مِنْ رُقَادِهِ وَ لَذِيذِ وِسَادِهِ فَيَتَهَجَّدُ لِيَ اَللَّيَالِيَ فَيُتْعِبُ نَفْسَهُ فِي عِبَادَتِي فَأَضْرِبُهُ بِالنُّعَاسِ اَللَّيْلَةَ وَ اَللَّيْلَتَيْنِ نَظَرا مِنِّي لَهُ وَ إِبْقَاء عَلَيْهِ فَيَنَامُ حَتَّى يُصْبِحَ فَيَقُومُ وَ هُوَ مَاقِتٌ لِنَفْسِهِ زَارٍ عَلَيْهَا وَ لَوْ أُخَلِّي بَيْنَهُ وَ بَيْنَ مَا يُرِيدُ مِنْ عِبَادَتِي لَدَخَلَهُ مِنْ ذَلِكَ…
امام باقر علیه السّلام از قول رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:خداوند متعال می فرماید:من به آنچه امر دینم را اصلاح می کند داناترم، بعضی از بندگان مؤمنم کسانیند که در عبادتم کوشش می کنند، شبها از بستر خواب خویش و بالش لطیفش بر می خیزد و برایم شب زنده داری می کند، و خودش را برای عبادتم به زحمت می اندازد، پس یک یا دو شب او را به چرت وامی دارم، به خاطر علاقه ام به او و سلامتیش، او نیز تا صبح به خواب می رود، وقتی برخاست نفس خویش را سرزنش و توبیخ می کند، در حالی که اگر او را واگذارم تا هر چه می خواهد عبادتم کند، در اعمالش خود بین شود، و در این صورت به هلاکت افتد، و این به خاطر عجب و از خود راضی بودنش می باشد به حدّی که گمان می کند از همۀ عبادت کنندگان برتر است، و در عبادتش از حدّ تقصیر گذشته…
مِنْ كِتَابِ اَلشِّهَابِ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ ثَلاَثٌ مُهْلِكَاتٌ وَ ثَلاَثٌ مُنْجِيَاتٌ فَالثَّلاَثُ اَلْمُهْلِكَاتُ شُحٌّ مُطَاعٌ وَ هَو ى مُتَّبَعٌ وَ إِعْجَابُ اَلْمَرْءِ بِنَفْسِهِ وَ اَلثَّلاَثُ اَلْمُنْجِيَاتُ خَشْيَةُ اَللَّهِ فِي اَلسِّرِّ وَ اَلْعَلاَنِيَةِ وَ اَلْقَصْدُ فِي اَلْفَقْرِ وَ اَلْغِنَى وَ اَلْعَدْلُ فِي اَلْغَضَبِ وَ اَلرِّضَا.
رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:سه چیز هلاک کنندۀ انسان، و سه چیز نجات دهندۀ اوست:اما سه خصلتی که هلاک کننده است:اطاعت از بخل و هوای نفس مسلط و خود بینی است. و آن سه که نجات دهنده است:ترس از خدا در آشکار و نهان، میانه روی در حالت فقر و توانمندی، و عدالت در هنگام خشم و خوشنودی.
فِي رِوَايَةٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : قَالَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ مِنْ عِبَادِيَ اَلْمُؤْمِنِينَ لَمَنْ يَسْأَلُنِي اَلشَّيْءَ مِنَ اَلْعِبَادَةِ فَأَصْرِفُهُ عَنْهُ مَخَافَةَ اَلْإِعْجَابِ بِنَفْسِهِ وَ إِنَّ مِنْ عِبَادِيَ اَلْمُؤْمِنِينَ لَمَنْ لاَ يُصْلِحُهُ إِلاَّ اَلْفَقْرُ وَ لَوْ صَرَفْتُهُ إِلَى اَلْغِنَى لَهَلَكَ.
امام باقر علیه السّلام فرمود:خداوند عزّ و جلّ می فرماید:بعضی از بندگان مؤمنم از من طلب توفیق در عبادت را می کنند، من این توفیق را نصیبشان نمی کنم چون می ترسم موجب خود بزرگ بینی او شود، و بعضی از بندگان مؤمنم کسانیند که فقط در حال فقر ساخته می شوند، و اگر او را توانگر سازم هلاک شود.
عَنْهُ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ قَالَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ مِنْ عِبَادِي لَعِبَادا لاَ يَصْلُحُ لَهُمْ أَمْرُ دِينِهِمْ إِلاَّ بِالْغِنَى وَ اَلسَّعَةِ وَ اَلصِّحَّةِ فِي اَلْبَدَنِ فَأَبْلُوهُمْ بِالْغِنَى وَ اَلسَّعَةِ وَ صِحَّةِ اَلْبَدَنِ فَيَصْلُحُ عَلَيْهِمْ أَمْرُ دِينِهِمْ وَ إِنَّ مِنْ عِبَادِيَ اَلْمُؤْمِنِينَ عِبَادا لاَ يَصْلُحُ لَهُمْ أَمْرُ دِينِهِمْ إِلاَّ بِالْفَاقَةِ وَ اَلْمَسْكَنَةِ وَ اَلسُّقْمِ فِي أَبْدَانِهِمْ فَأَبْلُوهُمْ بِالْفَاقَةِ وَ اَلْمَسْكَنَةِ وَ اَلسُّقْمِ فَيَصْلُحُ عَلَيْهِمْ أَمْرُ دِينِهِمْ وَ أَنَا أَعْلَمُ بِمَا يَصْلُحُ عَلَيْهِ أَمْرُ دِينِ…
امام صادق علیه السّلام فرمود:خداوند عزّ و جلّ می فرماید:بعضی از بندگانم کسانیند که امر دینشان جز با توانگری و گشایش در زندگی و تندرستی اصلاح نشود، آنان را با توانگری و گشایش و سلامتی بدن می آزمایم تا امر دینشان اصلاح گردد، و بعضی از بندگان مؤمنم کسانیند که امر دینشان فقط با فقر و تهیدستی و بیماری در بدنهایشان اصلاح می شود، و من آنان را با تنگدستی و فقر و بیماری می آزمایم، و امر دینشان را اصلاح می کنم، و من به آنچه امر دین بندگان مؤمنم را اصلاح می کند آگاه ترم، و بعضی از بندگان مؤمنم کسانیند که در عبادتم کوشا هستند، از بستر خواب و بالش نرم بر می خیزند و برای من شب زنده داری می کنند و خود را در عبادتم به مشقّت می اندازند، من او را یک شب یا دو شب به چرت می اندازم به خاطر لطفی که نسبت به او دارم…
عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمَّا بَشَّرَ إِبْرَاهِيمَ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَيْهِ بِالْخُلَّةِ أَوْحَى إِلَى جَبْرَئِيلَ يَا جَبْرَئِيلُ أَدْرِكْ إِبْرَاهِيمَ لاَ يَهْلِكْ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:هنگامی که خدای عزّ و جلّ به ابراهیم علیه السّلام مژده دوستی با خودش را داد، به جبرئیل وحی فرمود:ای جبرئیل، مواظب ابراهیم باش که به واسطۀ عجب هلاک نشود.
وَ مِنْ كِتَابٍ قَالَ اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ بَيْنَا مُوسَى بْنُ عِمْرَانَ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَيْهِ جَالِسٌ إِذْ أَقْبَلَ إِبْلِيسُ وَ عَلَيْهِ بُرْنُسٌ ذُو أَلْوَانٍ فَلَمَّا دَنَا مِنْ مُوسَى خَلَعَ اَلْبُرْنُسَ وَ أَقْبَلَ إِلَى مُوسَى فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَقَالَ لَهُ مُوسَى مَنْ أَنْتَ فَقَالَ أَنَا إِبْلِيسُ قَالَ أَنْتَ فَلاَ قَرَّبَكَ اَللَّهُ قَالَ جِئْتُ لِأُسَلِّمَ عَلَيْكَ لِمَكَانِكَ مِنَ اَللَّهِ قَالَ مُوسَى فَمَا هَذَا اَلْبُرْنُسُ قَالَ بِهِ أَخْتَطِفُ قُلُوبَ بَنِي آدَمَ قَالَ مُوسَى فَأَخْبِرْنِي بِالذَّنْبِ…
امام صادق علیه السّلام از قول رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:روزی موسی بن عمران صلوات اللّٰه علیه در جایی نشسته بود، در این هنگام شیطان در حالی که کلاهی رنگین بر سر داشت نزد او آمد، چون نزدیک موسی شد کلاه را برداشت، و به طرف موسی رفت و سلام کرد، موسی گفت:کیستی؟گفت:شیطان، گفت:تویی خدا تو را به خود نزدیک نکند، گفت: آمده ام به جهت مقامی که نزد خداوند داری به تو سلام کنم، موسی گفت:این کلاه چیست؟گفت:به وسیلۀ آن دلهای مردم را جلب می کنم، موسی گفت:به من بگو آن چه گناهی است که اگر انسان مرتکب شود بر او مسلط می شوی؟گفت:هنگامی که گرفتار خودپسندی شود، و اعمالش را بسیار و گناهانش را در نظرش کوچک می شمارد.
عَنِ اَلصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ لَوْ لاَ أَنَّ اَلذَّنْبَ خَيْرٌ لِلْمُؤْمِنِ مِنَ اَلْعُجْبِ مَا خَلَّى اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بَيْنَ عَبْدِهِ اَلْمُؤْمِنِ وَ بَيْنَ ذَنْبٍ أَبَدا .
امام صادق علیه السّلام از قول پدران بزرگوارش از قول رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:اگر گناه برای مؤمن بهتر از عجب نبود، خداوند هرگز نمی گذاشت که بندۀ مؤمنش گناه کند.
وَ قَالَ : عُجْبُ اَلْمَرْءِ بِنَفْسِهِ أَحَدُ حُسَّادِ عَقْلِهِ.
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:عجب و خودبینی انسان یکی از چیزهایی است که بر عقل او حسد می برد.
وَ قَالَ : أَوْحَشُ اَلْوَحْشَةِ اَلْعُجْبُ.
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:بالاترین وحشت عجب و خودبینی است.
مِنْ كِتَابِ اَلْمَحَاسِنِ قَالَ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى إِنَّ مِنْ عِبَادِيَ اَلْمُؤْمِنِينَ لَمَنْ يَسْأَلُنِي اَلشَّيْءَ مِنْ طَاعَتِي فَأُحِبُّهُ فَأَصْرِفُ ذَلِكَ عَنْهُ لِكَيْ لاَ يُعْجِبَهُ عَمَلُهُ.
خداوند متعال می فرماید:بعضی از بندگان مؤمنم از من طلب توفیق در طاعتم را می کنند، من هم چون او را دوست دارم این توفیق را از او سلب می کنم تا بر اثر آن عمل گرفتار خود پسندی نگردد.
