مَنْهُومَانِ لاَ يَشْبَعَانِ طَالِبُ دُنْيَا وَ طَالِبُ عِلْمٍ فَمَنِ اِقْتَصَرَ مِنَ اَلدُّنْيَا عَلَى مَا أَحَلَّ اَللَّهُ لَهُ سَلِمَ وَ مَنْ تَنَاوَلَهَا مِنْ غَيْرِ حِلِّهَا هَلَكَ إِلاَّ أَنْ يَتُوبَ أَوْ يُرَاجِعَ وَ مَنْ أَخَذَ اَلْعِلْمَ مِنْ أَهْلِهِ وَ عَمِلَ بِعِلْمِهِ نَجَا وَ مَنْ أَرَادَ بِهِ اَلدُّنْيَا فَهِيَ حَظُّهُ .
امیر المومنین علیه السلام گوید رسول خدا(ص)فرمود: دو پرخورند که سیر نشوند: دنیا طلب و دانشجو، کسی که از دنیا بآنچه خدا برایش حلال کرده قناعت کند سالم ماند و کسی که دنیا را از راه غیر حلالش بدست آورد هلاک گردد مگر اینکه توبه کند و بازگشت نماید، (مال حرام را بصاحبش برگرداند) و کسی که علم را از اهلش گرفته و بآن عمل کند نجات یابد و کسی که منظورش از طلب علم مال دنیا باشد بهره اش همانست(و در آخرت بهره ندارد).
نِعْمَ وَزِيرُ اَلْإِيمَانِ اَلْعِلْمُ وَ نِعْمَ وَزِيرُ اَلْعِلْمِ اَلْحِلْمُ وَ نِعْمَ وَزِيرُ اَلْحِلْمِ اَلرِّفْقُ وَ نِعْمَ وَزِيرُ اَلرِّفْقِ اَلصَّبْرُ .
رسول خدا(ص)فرمود: چه خوب وزیریست علم برای ایمان، چه خوب وزیریست خویشتن داری برای علم، چه خوب وزیریست ملایمت برای خویشتن داری، چه خوب وزیریست بردباری برای ملایمت.
جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اَللَّهِ ص فَقَالَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ مَا اَلْعِلْمُ قَالَ اَلْإِنْصَاتُ قَالَ ثُمَّ مَهْ قَالَ اَلاِسْتِمَاعُ قَالَ ثُمَّ مَهْ قَالَ اَلْحِفْظُ قَالَ ثُمَّ مَهْ قَالَ اَلْعَمَلُ بِهِ قَالَ ثُمَّ مَهْ يَا رَسُولَ اَللَّهِ قَالَ نَشْرُهُ .
مردی خدمت رسول خدا آمد و گفت: یا رسول الله علم چیست؟ فرمود: سکوت کردن، گفت سپس چه؟ فرمود: گوش فرادادن، گفت سپس چه؟ فرمود: حفظ کردن، گفت سپس چه؟ فرمود بآن عمل کردن، گفت سپس چه ای رسول خدا: فرمود: انتشارش دادن.
إِذَا ظَهَرَتِ اَلْبِدَعُ فِي أُمَّتِي فَلْيُظْهِرِ اَلْعَالِمُ عِلْمَهُ فَمَنْ لَمْ يَفْعَلْ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اَللَّهِ .
رسول خدا(ص)فرمود: زمانی که در امتم بدعتها هویدا گشت بر عالم است که علم خویش را آشکار کند، هر که نکند لعنت خدا بر او باد.
إِنَّ يَهُودِيّاً يُقَالُ لَهُ سُبَّخْتُ جَاءَ إِلَى رَسُولِ اَللَّهِ ص فَقَالَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ جِئْتُ أَسْأَلُكَ عَنْ رَبِّكَ فَإِنْ أَنْتَ أَجَبْتَنِي عَمَّا أَسْأَلُكَ عَنْهُ وَ إِلاَّ رَجَعْتُ قَالَ سَلْ عَمَّا شِئْتَ قَالَ أَيْنَ رَبُّكَ قَالَ هُوَ فِي كُلِّ مَكَانٍ وَ لَيْسَ فِي شَيْ ءٍ مِنَ اَلْمَكَانِ اَلْمَحْدُودِ قَالَ وَ كَيْفَ هُوَ قَالَ وَ كَيْفَ أَصِفُ رَبِّي بِالْكَيْفِ وَ اَلْكَيْفُ مَخْلُوقٌ وَ اَللَّهُ لاَ يُوصَفُ بِخَلْقِهِ قَالَ فَمِنْ أَيْنَ يُعْلَمُ أَنَّكَ نَبِيُّ اَللَّهِ قَالَ فَمَا بَقِيَ حَوْلَهُ حَجَرٌ وَ لاَ غَيْرُ ذَلِكَ إِلاَّ تَكَلَّمَ بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ…
و فرمود: یک یهودی که نامش«سبحت»بود خدمت رسول خدا(ص)آمد و عرض کرد: ای رسول خدا: آمده ام تا در باره پروردگارت از تو سوال کنم. اگر پاسخ سوال مرا دادی میپذیرم و گر نه برمیگردم. فرمود: از آنچه خواهی بپرس گفت: پروردگارت در کجاست؟ فرمود: او در همه جاست و در جای محدودی نیست، گفت: خدا چگونه است؟ فرمود: چگونه توانم پروردگار مرا بچگونگی توصیف کنم در صورتی که چگونگی مخلوقست و خدا بمخلوقش توصیف نشود(زیرا وصف هر چیزی مختص خود او است و دیگری که آن وصف را ندارد نتوان بدان توصیفش کرد)گفت: از کجا بدانیم تو پیغمبر خدایی؟ چون این بگفت هر سنگ و چیز دیگری که در اطرافش بود بلغت عربی واضح گویا شدند که: ای«سبحت»او فرستاده خداست. سبحت گفت: تا امروز مطلبی واضحتر از این ندیده ام سپس گفت: گواهم که معبودی جز خدا نیست و…
مَنْ قَدَّمَ غَرِيماً إِلَى اَلسُّلْطَانِ يَسْتَحْلِفُهُ وَ هُوَ يَعْلَمُ أَنَّهُ يَحْلِفُ ثُمَّ تَرَكَهُ تَعْظِيماً لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ يَرْضَ اَللَّهُ لَهُ بِمَنْزِلَةٍ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ إِلاَّ مَنْزِلَةَ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلِ اَلرَّحْمَنِ .
امام کاظم علیه السلام روایت نموده که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: هر که بدهکارش را نزد حاکم برد تا او را سوگند دهد و بداند که آن بدهکار سوگند خواهد خورد، پس آنگاه برای بزرگداشت خدای گرامی و بزرگ او را وارهاند خداوند برای او در روز رستاخیز به مقامی جز مقام ابراهیم خلیل الرحمن علیه السلام راضی نباشد
مَنْ سَلَكَ طَرِيقاً يَطْلُبُ فِيهِ عِلْماً سَلَكَ اَللَّهُ بِهِ طَرِيقاً إِلَى اَلْجَنَّةِ وَ إِنَّ اَلْمَلاَئِكَةَ لَتَضَعُ أَجْنِحَتَهَا لِطَالِبِ اَلْعِلْمِ رِضًى بِهِ وَ إِنَّهُ يَسْتَغْفِرُ لِطَالِبِ اَلْعِلْمِ مَنْ فِي اَلسَّمَاوَاتِ وَ مَنْ فِي اَلْأَرْضِ حَتَّى اَلْحُوتُ فِي اَلْبَحْرِ وَ فَضْلُ اَلْعَالِمِ عَلَى اَلْعَابِدِ كَفَضْلِ اَلْقَمَرِ عَلَى سَائِرِ اَلنُّجُومِ لَيْلَةَ اَلْبَدْرِ وَ إِنَّ اَلْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ اَلْأَنْبِيَاءِ وَ إِنَّ اَلْأَنْبِيَاءَ لَمْ يُوَرِّثُوا دِينَاراً وَ لاَ دِرْهَماً وَ لَكِنْ وَرَّثُوا اَلْعِلْمَ فَمَنْ أَخَذَ مِنْهُمْ أَخَذَ بِحَظٍّ وَافِرٍ.
امام صادق علیه السلام از پدرانش علیهم السلام روایت نموده که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هر که راهی را پوید که در آن دانشی جوید خداوند راهی به بهشت برای او گشاید که در آن گام نهد و به راستی، فرشتگان به سبب خرسندی از جوینده دانش بال های خویش را برای او فرو نهند و همانا هر آن کس که در آسمان و زمین است بر جوینده دانش آمرزش جوید، حتی ماهی در دریا. و برتری دانشمند بر عبادت پیشه همچون برتری ماه در شب چهارده بر دیگر ستارگان است. و به راستی، دانشمندان میراث داران پیامبرانند و پیامبران دینار و درهمی به ارث ننهند ولی دانش را به ارث گذارند؛ پس هر که دانشی از آنان برگیرد ثمری فراوان برگرفته است.
أَلْفُ دِرْهَمٍ أُقْرِضُهَا مَرَّتَيْنِ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أَتَصَدَّقَ بِهَا مَرَّةً وَ كَمَا لاَ يَحِلُّ لِغَرِيمِكَ أَنْ يَمْطُلَكَ وَ هُوَ مُوسِرٌ فَكَذَلِكَ لاَ يَحِلُّ أَنْ تُعْسِرَهُ إِذَا عَلِمْتَ أَنَّهُ مُعْسِرٌ.
امام صادق علیه السلام روایت نموده که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: خوشتر دارم که هزار درهم را دو بار قرض دهم تا اینکه آن را یک بار صدقه دهم و همان گونه که بر بدهکارت جایز نباشد که در حال گشاده روزی بدهی تو را به تاخیر اندازد همچنین بر تو جایز نیست که اگر می دانی او تنگدست است او را در فشار قرار دهی
أَتَى اَلنَّبِيَّ ص رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ شَيْبَةُ اَلْهُذَلِيُّ فَقَالَ لَهُ يَا نَبِيَّ اَللَّهِ إِنِّي شَيْخٌ كَبِيرٌ قَدْ كَبِرَتْ سِنِّي وَ ضَعُفَتْ قُوَّتِي عَمَّا كَانَ تَعَوَّدْتُهُ نَفْسِي مِنْ صَلاَةٍ وَ صِيَامٍ وَ حَجٍّ وَ جِهَادٍ فَعَلِّمْنِي يَا رَسُولَ اَللَّهِ كَلاَماً يَنْفَعُنِي اَللَّهُ بِهِ وَ خَفِّفْ عَلَيَّ يَا رَسُولَ اَللَّهِ فَقَالَ أَعِدْ فَأَعَادَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَقَالَ لَهُ اَلنَّبِيُّ ص مَا حَوْلَكَ شَجَرَةٌ وَ لاَ مَدَرَةٌ إِلاَّ قَدْ بَكَتْ مِنْ رَحْمَتِكَ فَإِذَا صَلَّيْتَ اَلصُّبْحَ فَقُلْ عَشْرَ مَرَّاتٍ ;سُبْحَانَ اَللَّهِ اَلْعَظِيمِ وَ بِحَمْدِهِ وَ لاَ…
امام باقر علیه السلام فرمود: مردی به نام شیبه هذلی نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و عرض کرد: ای پیامبر خدا من پیر مردی سالخورده ام و توان به جا آوردن نماز و روزه و حج و جهاد را که انجام می دادم از دست داده ام. ای پیامبر خدا مرا سخنی آموز که خداوند مرا به آن پاداش دهد و بر من آسان باشد. آن حضرت صلی الله علیه و آله فرمود: سخنت را دیگر بار بازگو؛ پس او سه بار سخنش را تکرار کرد. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: هیچ درخت و کلوخی پیرامون تو باقی نماند جز آنکه از سر دلسوزی بر تو گریست، چون نماز صبح را به جا آوردی ده بار بگو: «سبحان الله العظیم و بحمده و لا حول و لا قوه الا بالله العلی العظیم»که به راستی، خدای گرامی و بزرگ تو را از کوری و دیوانگی و جذام و تهیدستی و ویرانی خانه برکنار دارد…
قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَنْ رَزَقَهُ اَللَّهُ حُبَّ اَلْأَئِمَّةِ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي فَقَدْ أَصَابَ خَيْرَ اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةِ فَلاَ يَشُكَّنَّ أَنَّهُ فِي اَلْجَنَّةِ وَ إِنَّ فِي حُبِّ أَهْلِ بَيْتِي عِشْرِينَ خَصْلَة عَشْرٌ مِنْهَا فِي اَلدُّنْيَا وَ عَشْرٌ فِي اَلْآخِرَةِ أَمَّا فِي اَلدُّنْيَا فَالزُّهْدُ وَ اَلْحِرْصُ عَلَى اَلْعِلْمِ وَ اَلْوَرَعُ فِي اَلدِّينِ وَ اَلرَّغْبَةُ فِي اَلْعِبَادَةِ وَ اَلتَّوْبَةُ قَبْلَ اَلْمَوْتِ وَ اَلنَّشَاطُ فِي قِيَامِ اَللَّيْلِ وَ اَلْيَأْسُ مِمَّا فِي أَيْدِي اَلنَّاسِ وَ اَلْحِفْظُ لِأَمْرِ اَللَّهِ عَزَّ…
رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:هر کس که خداوند مهر امامان از خاندان مرا را روزی او فرمود، خیر دنیا و آخرت نصیب او گشت، و شک نکند که او در بهشت است، زیرا در مهر خاندان من بیست خصلت است، ده در دنیا و ده تای آن در آخرت. اما در دنیا:زهد، و حرص بر طلب علم، و پرهیزگاری در دین، و میل در عبادت، و توبه قبل از مرگ، و نشاط در شب زنده داری، و چشم نداشتن به آنچه در دست مردم است، محافظت بر امر و نهی خداوند، و نهم نفرت از دنیا، و دهم سخاوت. اما در آخرت:حساب و کتابی برایش بر پا نمی گردد، برای او میزانی نصب نمی گردد، و نامۀ عمل او به دست راستش داده شود، و برائت از آتش جهنم نصیبش گردد، سپید روی باشد، و بر او از جامه های بهشتی پوشیده شود، و حق شفاعت صد نفر از خانواده اش به او داده شود، و خداوند نظر رحمت…
قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَنْ غَلَبَ عِلْمُهُ هَوَاهُ فَذَاكَ عِلْمٌ نَافِعٌ وَ مَنْ جَعَلَ شَهْوَتَهُ تَحْتَ قَدَمَيْهِ فَرَّ اَلشَّيْطَانُ مِنْ ظِلِّهِ.
رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:کسی که علمش بر هوای نفسش غلبه کند، این علم سودمند است، و هر که شهوتش را زیر پایش قرار دهد شیطان از سایه اش فرار می کند.
وَ قَالَ : لِأَهْلِ اَلتَّقْوَى عَلاَمَاتٌ يُعْرَفُونَ بِهَا صِدْقُ اَلْحَدِيثِ وَ أَدَاءُ اَلْأَمَانَةِ وَ اَلْوَفَاءُ بِالْعَهْدِ وَ قِلَّةُ اَلْغَمِّ وَ اَلْبُخْلِ وَ صِلَةُ اَلْأَرْحَامِ وَ رَحْمَةُ اَلضُّعَفَاءِ وَ قِلَّةُ اَلْمُؤَاتَاةِ لِلنِّسَاءِ وَ بَذْلُ اَلْمَعْرُوفِ وَ حُسْنُ اَلْخُلُقِ وَ سَعَةُ اَلْحِلْمِ وَ اِتِّبَاعُ اَلْعِلْمِ فِيمَا يُقَرِّبُ إِلَى اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ طُوبىٰ لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ : وَ طُوبَى شَجَرَةٌ فِي اَلْجَنَّةِ أَصْلُهَا فِي دَارِ رَسُولِ اَللَّهِ فَلَيْسَ مُؤْمِنٌ إِلاَّ وَ فِي دَارِهِ غُصْنٌ مِنْ أَغْصَانِهَا لاَ يَنْوِي فِي قَلْبِهِ شَيْئا إِلاَّ…
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:برای پرهیزگاران نشانه هائی است که بتوسط آنها شناخته می شوند:راستگویی، ردّ امانت، وفای به عهد، کمتر اندوهگین شدن، و کمتر بخل ورزیدن ، پیوند با نزدیکان، مهربانی بر ضعیفان، کم مباشرت کردن با زنان، بخشش و احسان، خوش خلقی، حلم ورزی، پیروی از دانشی که موجب نزدیک شدن به خداست خوشا به حال آنها و چه خوش سرانجامی دارند . و طوبی نام درختی است در بهشت که اصل و ریشه اش در خانۀ رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله است و در خانه هر مؤمنی بدون استثناء شاخه ای از شاخه هایش وجود دارد و هر خواسته ای که بر دل او بگذرد آن شاخه به او می دهد.و اگر سواری تندرو صد سال در سایه اش راه بپیماید از زیر سایه آن بیرون نخواهد رفت، و اگر کلاغی از بن آن پرواز کند به بالای آن نرسد تا اینکه پیر شود…
