قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِنَّ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ بَعَثَ سَرِيَّة فَلَمَّا رَجَعُوا قَالَ مَرْحَبا بِقَوْمٍ قَضَوُا اَلْجِهَادَ اَلْأَصْغَرَ وَ بَقِيَ عَلَيْهِمُ اَلْجِهَادُ اَلْأَكْبَرُ قِيلَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ وَ مَا اَلْجِهَادُ اَلْأَكْبَرُ قَالَ جِهَادُ اَلنَّفْسِ ثُمَّ قَالَ أَفْضَلُ اَلْجِهَادِ مَنْ جَاهَدَ نَفْسَهُ اَلَّتِي بَيْنَ جَنْبَيْهِ .
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله گروهی را به جهاد با کفّار فرستاد، چون بازگشتند، فرمود:آفرین بر قومی که جهاد اصغر را انجام دادند، و جهاد اکبرشان باقی مانده، سؤال شد:ای رسول خدا جهاد اکبر چیست؟فرمود:مبارزه با نفس.
مِنْ كِتَابِ السَّيِّدِ نَاصِحِ اَلدِّينِ عَنْ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : اَلنَّفْسُ مَجْبُولَةٌ عَلَى سُوءِ اَلْأَدَبِ وَ اَلْعَبْدُ مَأْمُورٌ بِمُلاَزَمَةِ حُسْنِ اَلْأَدَبِ وَ اَلنَّفْسُ تَجْرِي فِي مَيْدَانِ اَلْمُخَالَفَةِ وَ اَلْعَبْدُ يَجْهَدُ بِرَدِّهَا عَنْ سُوءِ اَلْمُطَالَبَةِ فَمَتَى أَطْلَقَ عِنَانَهَا فَهُوَ شَرِيكٌ فِي فَسَادِهَا وَ مَنْ أَعَانَ نَفْسَهُ فِي هَوَى نَفْسِهِ فَقَدْ أَشْرَكَ نَفْسَهُ فِي قَتْلِ نَفْسِهِ.
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:نفس همیشه به طرف بی ادبی کشیده می شود، و بنده مأمور به همراهی ادب نیکوست، و نفس طبیعتا سعی در مخالفت دارد، و بنده می کوشد تا آن را از انجام کار بد باز دارد، هر گاه افسار نفس را رها کند او نیز در فسادش شریک است، و هر کس نفسش را در پیروی هوا کمک کند در کشتن نفسش با او شریک است.
عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ : صَعِدَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ اَلْمِنْبَرَ فَحَمِدَ اَللَّهَ وَ أَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ أَيُّهَا اَلنَّاسُ إِنَّ أَوَّلَ وُقُوعِ اَلْفِتَنِ أَهْوَاءٌ تُتَّبَعُ وَ أَحْكَامٌ تُبْتَدَعُ يُعَظِّمُ عَلَيْهَا رِجَالٌ رِجَالا وَ لَوْ أَنَّ اَلْحَقَّ أُخْلِصَ فَيُعْمَلُ بِهِ لَمْ يَكُنِ اِخْتِلاَفٌ وَ لَوْ أَنَّ اَلْبَاطِلَ أُخْلِصَ وَ عُمِلَ بِهِ لَمْ يَخْفَ عَلَى ذِي حِج ى وَ لَكِنْ يُؤْخَذُ مِنْ ذَا ضِغْثٌ وَ مِنْ ذَا ضِغْثٌ فَيُخْلَطُ فَيُعْمَلُ بِهِ فَعِنْدَ ذَلِكَ يَسْتَوْلِي اَلشَّيْطَانُ عَلَى أَوْلِيَائِهِ وَ يَنْجُو اَلَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ…
محمّد بن مسلم گوید:علی علیه السّلام بالای منبر رفت، و پس از حمد و ثنای خداوند فرمود: ای مردم نخستین فتنه از پیروی هواهای نفس و بدعتهایی که در دین گذارده شد؛ پدید آمد، رجال و شخصیتهائی از همگنان خود تعریف و تمجید می کنند و همدیگر را بزرگ می شمارند، و اگر حق خالص می شد و به آن عمل می گشت اختلافی پیش نمی آمد، و اگر باطل واضح و روشن گردد و به آن عمل شود هیچ خردمندی گمراه نمی شود، و لکن مقداری از حق و مقداری از باطل گرفته می شود و به هم آمیخته می شود و به آن عمل می شود، در آن هنگام است که شیطان بر اولیائش مسلط گشته، و آنان که از جانب خدا سابقۀ نیکی داشته اند، نجات می یابند.
وَ مِنْ رَوْضَةِ اَلْوَاعِظِينَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَنْ مَقَتَ نَفْسَهُ دُونَ مَقْتِ اَلنَّاسِ آمَنَهُ اَللَّهُ مِنْ فَزَعِ يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ .
رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:هر کس خودش را بیش از دیگران سرزنش کند، خداوند او را از وحشت روز قیامت ایمن دارد.
قَالَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَنْ سَنَّ سُنَّة حَسَنَة فَلَهُ أَجْرُهَا وَ أَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْتَقِصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْءٌ.
پیامبر خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:هر کس سنّت خوبی را پایه گذاری کند، پاداشش را و پاداش کسی را که تا روز قیامت به آن عمل کند به او می دهند، بدون اینکه از آنها عمل کنندگان چیزی کم شود.
مِنْ كِتَابِ رَوْضَةِ اَلْوَاعِظِينَ قَالَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ ثَلاَثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ أَوْ وَاحِدَةٌ مِنْهَا كَانَ فِي ظِلِّ عَرْشِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ يَوْمَ لاَ ظِلَّ إِلاَّ ظِلُّهُ رَجُلٌ أَعْطَى اَلنَّاسَ مِنْ نَفْسِهِ بِمَا هُوَ سَائِلُهُمْ لَهَا وَ رَجُلٌ لَمْ يُقَدِّمْ رِجْلا وَ لَمْ يُؤَخِّرْ أُخْرَى حَتَّى يَعْلَمَ أَنَّ ذَلِكَ لِلَّهِ فِيهِ رِض ى أَوْ سَخَطٌ وَ رَجُلٌ لَمْ يَعِبْ أَخَاهُ اَلْمُسْلِمَ بِعَيْبٍ حَتَّى يَنْفِيَ ذَلِكَ مِنْ نَفْسِهِ فَإِنَّهُ لاَ يَنْفِي مِنْهَا عَيْبا إِلاَّ بَدَا لَهُ عَيْبٌ وَ كَفَى بِالْمَرْءِ شُغُلا بِنَفْسِهِ عَنِ…
پیامبر خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:سه خصلت است که اگر همۀ آنها یا یکی از آنها در کسی باشد در روز قیامت که هیچ سایه ای جز سایۀ خدا نخواهد بود او در سایۀ عرش خداست: مردی که آنچه را خود می خواهد به مردم ببخشد، و مردی که گامی پس و پیش نگذارد مگر آنکه بداند خدا به آن راضی است یا ناخشنود، و مردی که از برادر مسلمانش عیبی نگیرد مگر اینکه آن عیب را از خود بزداید، زیرا عیبی از خود نزداید مگر آنکه عیبی دیگر برایش پدیدار گردد، و انسان را همین بس که به خود مشغول باشد نه به مردم.
عَنْ زَيْنِ اَلْعَابِدِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : إِنَّ أَفْضَلَ اَلاِجْتِهَادِ عِفَّةُ اَلْبَطْنِ وَ اَلْفَرْجِ.
امام سجاد علیه السّلام فرمود:بهترین تلاش در دین حفظ شکم و شرمگاه است.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِمَا اَلسَّلاَمُ قَالَ : حَقُّ نَفْسِكَ عَلَيْكَ أَنْ تَسْتَعْمِلَهَا بِطَاعَةِ اَللَّهِ.
امام سجاد علیه السّلام فرمود:حق نفست بر تو این است که آن را در راه طاعت خدا به کار بندی.
وَ كَانَ عَلِيُّ بْنُ اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِمَا اَلسَّلاَمُ يَقُولُ يَا ابْنَ آدَمَ إِنَّكَ لاَ تَزَالُ بِخَيْرٍ مَا دَامَ لَكَ وَاعِظٌ مِنْ نَفْسِكَ وَ مَا كَانَتِ اَلْمُحَاسَبَةُ مِنْ هَمِّكَ وَ مَا كَانَ اَلْخَوْفُ لَكَ شِعَارا وَ اَلْحَزَنُ دِثَارا يَا ابْنَ آدَمَ إِنَّكَ مَيِّتٌ وَ مَبْعُوثٌ وَ مَوْقُوفٌ بَيْنَ يَدَيِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَسْئُولٌ فَأَعِدَّ لَهُ جَوَابا .
امام سجاد علیه السّلام همیشه می فرمود:ای فرزند آدم، همواره در خیر و سعادت خواهی بود مادام که از نفست واعظی داشته باشی، و همّ و غمت محاسبۀ نفس باشد، و مادام که ترس از خدا به منزلۀ لباس زیر و اندوه از گناه به منزلۀ لباس روی تو باشد، ای فرزند آدم، تو خواهی مرد و دوباره زنده خواهی شد و در مقابل خدا مورد سؤال قرار خواهی گرفت، اکنون برای آن روز پاسخی آماده کن.
مِنْ كِتَابِ اَلْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ لِرَجُلٍ إِنَّكَ قَدْ جُعِلْتَ طَبِيبَ نَفْسِكَ وَ بُيِّنَ لَكَ اَلدَّاءُ وَ عُرِّفْتَ آيَةَ اَلصِّحَّةِ وَ دُلِلْتَ عَلَى اَلدَّوَاءِ فَانْظُرْ كَيْفَ قِيَامُكَ عَلَى نَفْسِكَ.
امام صادق علیه السّلام به مردی فرمود:تو را طبیب خودت گردانده اند، و درد را هم برایت گفته اند، و نشانۀ سلامتی را نیز به تو آموخته اند، و به دارو هم راهنمایی راهنمایی شده ای، اینک بنگر که چگونه خودت را حفظ می کنی.
عَنْهُ قَالَ : اِحْمِلْ نَفْسَكَ لِنَفْسِكَ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ لَمْ يَحْمِلْكَ غَيْرُكَ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:خودت در فکر خود باش، و گر نه دیگری به فکر تو نخواهد بود.
عَنْهُ قَالَ لِرَجُلٍ اِجْعَلْ قَلْبَكَ قَرِينا تُزَاوِلُهُ وَ اِجْعَلْ عَمَلَكَ وَالِدا تَتَّبِعُهُ وَ اِجْعَلْ نَفْسَكَ عَدُوّا تُجَاهِدُهُ وَ اِجْعَلْ مَالَكَ كَعَارِيَّةٍ تَرُدُّهَا.
امام صادق علیه السّلام به مردی فرمود:دلت را برای گفتگو به خودت نزدیک کن، و کارت را همچون پدری فرض کن که از او پیروی می کنی، و نفست را همچون دشمنی بدان که با آن مبارزه می نمایی، و مالت را چون عاریه ای بدان که باید آن را برگردانی.
