احادیث درباره علم

طُوبَى لِمَنْ أَخْلَصَ لِلَّهِ عِلْمَهُ وَ عَمَلَهُ وَ حُبَّهُ وَ بُغْضَهُ وَ أَخْذَهُ وَ تَرْكَهُ وَ كَلاَمَهُ وَ صَمْتَه

خوشا بر کسی که دانش و عمل و دوستی و دشمنی و گرفتن و واگذاری و گفتار و سکوتش را برای خدا خالص گرداند.

اِجْتَنِبْ مُصَاحَبَةَ اَلْكَذَّابِ فَإِنِ اُضْطُرِرْتَ إِلَيْهِ فَلاَ تُصَدِّقْهُ وَ لاَ تُعْلِمْهُ أَنَّكَ تُكَذِّبُهُ فَإِنَّهُ يَنْتَقِلُ عَنْ وُدِّكَ وَ لاَ يَنْتَقِلُ عَنْ طَبْعِه

از همنشینی دروغگو دوری کن، پس اگر به او ناچار شدی او را تصدیق مکن و آگاهش مساز که او را تکذیب می کنی؛ زیرا او از دوستی تو می گذرد ولی از طبع خود دست بر نمی دارد.

عَمَلُ اَلْجَاهِلِ وَبَالٌ وَ عِلْمُهُ ضَلاَل

کار نادان، سختی و عذاب است و دانش او گمراهی است.

إِذَا عَلَوْتَ فَلاَ تُفَكِّرْ فِيمَنْ دُونَكَ مِنَ اَلْجُهَّالِ وَ لَكِنِ اِقْتَدِ بِمَنْ فَوْقَكَ مِنَ اَلْعُلَمَاء

هر گاه بلند مرتبه گردیدی، به افراد نادان که از تو پست ترند اندیشه مکن، بلکه به دانشمندانی که از تو برترند، اقتدا کن.

مَنْ جَهِلَ عِلْما عَادَاه

هر کس به دانشی نادان باشد، آن را دشمن می دارد.

اَلْعِلْمُ اَلْحِلْمُ جَلاَلَةٌ وَ اَلْجَهَالَةُ ضَلاَلَة

دانش، بلند مرتبگی است و نادانی، گمراهی.

اَلْعِلْمُ مُجِلَّةٌ وَ اَلْجَهْلُ مُضِلَّة

دانش، بزرگ کننده است و نادانی، گمراه کننده.

اَلْعِلْمُ يُنْجِيكَ وَ اَلْجَهْلُ يُرْدِيك

دانش تورارها، و نادانی تو را پست می سازد.

جَهْلُ اَلْغَنِيِّ يَضَعُهُ وَ عِلْمُ اَلْفَقِيرِ يَرْفَعُه

نادانی ثروتمند او را پست، و دانش مستمند او را بلند می سازد.

أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ اِعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ ءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي اَلْقُرْبى وَ اَلْيَتامى وَ اَلْمَساكِينِ وَ اِبْنِ اَلسَّبِيلِ َالَ أَمَّا خُمُسُ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَلِلرَّسُولِ يَضَعُهُ حَيْثُ يَشَاءُ وَ أَمَّا خُمُسُ اَلرَّسُولِ فَلِأَقَارِبِهِ وَ خُمُسُ ذَوِي اَلْقُرْبَى فَهُمْ أَقْرِبَاؤُهُ وَ اَلْيَتَامَى يَتَامَى أَهْلِ بَيْتِهِ فَجَعَلَ هَذِهِ اَلْأَرْبَعَةَ اَلْأَسْهُمِ فِيهِمْ وَ أَمَّا اَلْمَسَاكِينُ وَ أَبْنَاءُ اَلسَّبِيلِ فَقَدْ عَلِمْتَ أَنَّا لاَ نَأْكُلُ اَلصَّدَقَةَ وَ لاَ تَحِلُّ لَنَا…

زکریا بن مالک گوید: از امام صادق(ع)پرسیدم معنای این آیه را(سوره انفال آیه 31)بدانید که چون غنیمت بدست شما برسد پنج یک آن از آن خدا است و از آن رسول و از آن خویشان پیغمبر و یتیمان و تهی دستان و آواره گان فرمود: اما سهم خداوند از خمس در اختیار پیغمبر است که هر جا خواهد مصرف میکند و اما سهم رسول از خمس از آن خویشان او است و سهم ذوی القربی که خویشان پیغمبرند با سهم یتیمان که مقصود یتیمان از خاندان پیغمبرند این چهار سهم مخصوص خاندان پیغمبر است و اما سهم تهی دستان و آواره گان میدانی که ما صدقه(زکاه)نمیخوریم و بر ما حلال نیست(و در عین حال رعایت حال مساکین و تهی دستان نیز لازم است)لذا دو سهم از خمس مخصوص تهی دستان و آواره گان از سادات است.

قَالَ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ مَا تَفْسِيرُ أَبْجَدْ فَقَالَ رَسُولُ اَللَّهِ ص تَعَلَّمُوا تَفْسِيرَ أَبْجَدْ فَإِنَّ فِيهِ اَلْأَعَاجِيبَ كُلَّهَا وَيْلٌ لِعَالِمٍ جَهِلَ تَفْسِيرَهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ ص مَا تَفْسِيرُ أَبْجَدْ قَالَ أَمَّا اَلْأَلِفُ فَآلاَءُ اَللَّهِ حَرْفٌ مِنْ أَسْمَائِهِ وَ أَمَّا اَلْبَاءُ فَبَهْجَةُ اَللَّهِ وَ أَمَّا اَلْجِيمُ فَجَنَّةُ اَللَّهِ وَ جَمَالُ اَللَّهِ وَ جَلاَلُ اَللَّهِ وَ أَمَّا اَلدَّالُ فَدِينُ اَللَّهِ وَ أَمَّا هَوَّزْ فَالْهَاءُ هَاءُ اَلْهَاوِيَةِ فَوَيْلٌ لِمَنْ هَوَى فِي اَلنَّارِ وَ أَمَّا اَلْوَاوُ فَوَيْلٌ…

امیر المومنین(ع)فرمود: عثمان بن عفان برسول خدا عرضکرد یا رسول الله تفسیر ابجد چیست؟ رسول خدا فرمود: تفسیر ابجد را بیاموزید که همه معانی شگفت انگیز در آن است و وای بدانشمندی که تفسیر ابجد را نداند. عثمان عرضکرد یا رسول الله تفسیر ابجد چیست؟ فرمود الف اشاره به آلا الهی است یعنی نعمتهای او و حرفی است از نامهای خداوند و با اشاره است به بهجت و نشاط خداوند و جیم اشاره به جنت و جمال و جلال الهی است و دال اشاره بدین خدا است. و اما کلمه هوز ها اش رمزی است از هاویه و جهیم وای بحال کسی که در آتش فرود افتد و واو هوز یعنی وای بر اهل آتش و زا هوز اشاره است به زاویه دوزخ که پناه بخدا می بریم از آنچه در زاویه دوزخ است. و اما کلمه حطی حا اش اشاره است به(حطوط)و ریزش گناهان از آنانی که در شب قدر استغفار میکنند…

خَرَجَ أَبُو بَكْرٍ وَ عُمَرُ وَ عُثْمَانُ وَ طَلْحَةُ وَ اَلزُّبَيْرُ وَ سَعْدٌ وَ عَبْدُ اَلرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ وَ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ اَلصَّحَابَةِ يَطْلُبُونَ اَلنَّبِيَّ فِي بَيْتِ أُمِّ سَلَمَةَ فَوَجَدُونِي عَلَى اَلْبَابِ جَالِساً فَسَأَلُونِي عَنْهُ فَقُلْتُ يَخْرُجُ اَلسَّاعَةَ فَلَمْ يَلْبَثْ أَنْ خَرَجَ وَ ضَرَبَ بِيَدِهِ عَلَى ظَهْرِي فَقَالَ كَبِّرْ يَا اِبْنَ أَبِي طَالِبٍ فَإِنَّكَ تُخَاصِمُ اَلنَّاسَ بَعْدِي بِسِتِّ خِصَالٍ فَتَخْصِمُهُمْ لَيْسَتْ فِي قُرَيْشٍ مِنْهَا شَيْ ءٌ إِنَّكَ أَوَّلُهُمْ إِيمَاناً بِاللَّهِ وَ أَقْوَمُهُمْ بِأَمْرِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ…

امیر المومنین(ع)فرمود: ابو بکر و عمر و عثمان و طلحه و زبیر و سعد و عبد الرحمن بن عوف و چند نفر دیگر از اصحاب بجستجوی پیغمبر که در خانه ام سلمه بود آمدند مرا دیدند که بر در خانه نشسته ام سراغ آن حضرت را از من گرفتند گفتم همین لحظه بیرون تشریف خواهد آورد پیغمبر نیز بی درنگ تشریف آورد و دست بر پشت من زد و فرمود زنده و پاینده باشی ای پسر ابی طالب که تو پس از من با مردم محاکمه کنی و با شش دلیل بر آنان پیروز شوی که هیچ یک از آن شش دلیل را قریش ندارند و آن دلیلها این است که تو نخستین کس از آنان هستی که ایمان بخدا آورده ای و در اجرای دستورات از همه استوارتر و بر سر پیمان های خداوند از همه پایدارتر و به زیردستان از همه مهربانتر و در قضاوت از همه داناتر و در مراعات حق تساوی در تقسیم از همه دقیقتر و…