شَهِدْتُ عُمَرَ عِنْدَ مَوْتِهِ يَقُولُ أَتُوبُ إِلَى اَللَّهِ مِنْ ثَلاَثٍ مِنْ رَدِّي رَقِيقَ اَلْيَمَنِ وَ مِنْ رُجُوعِي عَنْ جَيْشِ أُسَامَةَ بَعْدَ أَنْ أَمَّرَهُ رَسُولُ اَللَّهِ ص عَلَيْنَا وَ مِنْ تَعَاقُدِنَا عَلَى أَهْلِ هَذَا اَلْبَيْتِ إِنْ قَبَضَ اَللَّهُ رَسُولَهُ لاَ نُوَلِّي مِنْهُمْ أَحَداً .
جابر بن عبد الله گوید: من بهنگام مرگ عمر ببالینش بودم که میگفت: از سه کار بسوی خداوند توبه میکنم: از اینکه اسیران یمن را باز گرداندم و از اینکه از لشکر اسامه باز گشتم با اینکه رسول خدا او را امیر لشکر کرده بود و لازم بود که ما در زیر پرچم او باشیم و از پیمانی که بر علیه این خاندان بستیم که پس از وفات رسول خدا نگذاریم یکنفر از افراد این خانواده بر ما فرمانروایی کند
لَمَّا حَضَرَ عُمَرَ اَلْمَوْتُ قَالَ أَتُوبُ إِلَى اَللَّهِ مِنْ رُجُوعِي عَنْ جَيْشِ أُسَامَةَ وَ أَتُوبُ إِلَى اَللَّهِ مِنْ عِتْقِي سَبْيَ اَلْيَمَنِ وَ أَتُوبُ إِلَى اَللَّهِ مِنْ شَيْ ءٍ كُنَّا أَشْعَرْنَاهُ قُلُوبَنَا نَسْأَلُ اَللَّهَ أَنْ يَكْفِيَنَا ضَرَّهُ وَ إِنَّ بَيْعَةَ أَبِي بَكْرٍ كَانَتْ فَلْتَةً.
زیاد بن عیسی گوید: شنیدم از امام باقر(ع)که میفرمود عمر را چون مرگ فرا رسید گفت: توبه میکنم بسوی خدا از اینکه از لشکر اسامه باز گشتم و توبه میکنم بسوی خدا از اینکه اسیران یمن را آزاد نمودم و توبه میکنم از تصمیمی که در دل های خود گرفتیم و از خداوند میخواهیم که ما را از زیان آن تصمیم نگاه دارد و براستی که بیعت ابی بکر کاری بود بی مشورت و ناگهانی.
سَأَلْتُ أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ ع عَنْ قَوَاعِدِ اَلْإِسْلاَمِ مَا هِيَ فَقَالَ قَوَاعِدُ اَلْإِسْلاَمِ سَبْعَةٌ فَأَوَّلُهَا اَلْعَقْلُ وَ عَلَيْهِ بُنِيَ اَلصَّبْرُ وَ اَلثَّانِي صَوْنُ اَلْعِرْضِ وَ صِدْقُ اَللَّهْجَةِ وَ اَلثَّالِثَةُ تِلاَوَةُ اَلْقُرْآنِ عَلَى جِهَتِهِ وَ اَلرَّابِعَةُ اَلْحُبُّ فِي اَللَّهِ وَ اَلْبُغْضُ فِي اَللَّهِ وَ اَلْخَامِسَةُ حَقُّ آلِ مُحَمَّدٍ ص وَ مَعْرِفَةُ وَلاَيَتِهِمْ وَ اَلسَّادِسَةُ حَقُّ اَلْإِخْوَانِ وَ اَلْمُحَامَاةُ عَلَيْهِمْ وَ اَلسَّابِعَةُ مُجَاوَرَةُ اَلنَّاسِ بِالْحُسْنَى قُلْتُ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ اَلْعَبْدُ يُصِيبُ اَلذَّنْبَ…
فرمایش امیر المومنین علی علیه السلام در باره پایه های دین و حقیقت توبه و استغفار ما آن را خلاصه کردیم -کمیل بن زیاد گفت: از امیر المومنین علیه السلام پرسیدم: پایه های دین اسلام چیست؟ فرمود: پایه های دین اسلام هفت چیز است: نخستین پایه آن، عقل است که بنیاد شکیبایی است و دومین، آبروداری و راستگویی، سومین، تلاوت قرآن در جای خود، چهارمین، دوستی در راه خدا و دشمنی در راه خدا؛ پنجمین، رعایت حق آل محمد صلی الله علیه و آله و شناختن ولایت آنان، ششمین، رعایت حق برادران و حمایت از آنان و هفتمین، حسن همجواری با مردم. کمیل گوید: عرض کردم: یا امیر المومنین بنده ای مرتکب گناه می شود و از آن استغفار می نماید، حد استغفار چیست؟ فرمود: ای پسر زیاد، حد استغفار توبه است. عرض کردم: همین؟ فرمود: نه عرض کردم: پس…
مَا مِنْ مُؤْمِنٍ يُقَارِفُ فِي يَوْمِهِ وَ لَيْلَتِهِ أَرْبَعِينَ كَبِيرَةً فَيَقُولُ وَ هُوَ نَادِمٌ ;أَسْتَغْفِرُ اَللَّهَ اَلَّذِي لا إِلهَ إِلاّ هُوَ اَلْحَيُّ اَلْقَيُّومُ بَدِيعُ اَلسَّماواتِ وَ اَلْأَرْضِ ذا ذُو اَلْجَلالِ وَ اَلْإِكْرامِ أَسْأَلُهُ أَنْ يُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ يَتُوبَ عَلَيَّ; إِلاَّ غَفَرَهَا وَ لاَ خَيْرَ فِيمَنْ يُقَارِفُ فِي كُلِّ يَوْمٍ أَكْثَرَ مِنْ أَرْبَعِينَ كَبِيرَةً.
امام صادق علیه السلام فرمود: هیچ مومنی نباشد که در شبانه روز چهل گناه کبیره مرتکب شود، سپس با پشیمان دلی، بگوید: «استغفر الله الذی لا اله الا هو الحی القیوم بدیع السموات و الارض ذا الجلال و الاکرام و اساله ان یتوب علی»، جز آنکه خدا او را ببخشاید و در آن کس که در شبانه روز بیش از چهل گناه کبیره مرتکب شود خیری نیست.
سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ ع يَقُولُ إِذَا تَابَ اَلْعَبْدُ اَلْمُؤْمِنُ تَوْبَةً نَصُوحاً َحَبَّهُ اَللَّهُ فَسَتَرَ عَلَيْهِ فِي اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةِ قُلْتُ وَ كَيْفَ يَسْتُرُ عَلَيْهِ قَالَ يُنْسِي مَلَكَيْهِ مَا كَتَبَا عَلَيْهِ مِنَ اَلذُّنُوبِ وَ أَوْحَى اَللَّهُ إِلَى جَوَارِحِهِ اُكْتُمِي عَلَيْهِ ذُنُوبَهُ وَ أَوْحَى إِلَى بِقَاعِ اَلْأَرْضِ اُكْتُمِي عَلَيْهِ مَا كَانَ يَعْمَلُ عَلَيْكِ مِنَ اَلذُّنُوبِ فَيَلْقَى اَللَّهَ حِينَ يَلْقَاهُ وَ لَيْسَ شَيْ ءٌ يَشْهَدُ عَلَيْهِ بِالذُّنُوبِ .
معاویه بن وهب گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم که فرمود: چون بنده مومن توبه ای نصوح و راست کند خداوند او را دوست بدارد و گناهانش را در دنیا و آخرت بپوشاند. عرض کردم: چگونه گناهانش را می پوشاند؟ فرمود: گناهان را از یاد فرشتگانی که آنها را می نوشتند ببرد و بر اعضای پیکرش دستور دهد که گناهانش را کتمان کنید و بر مکان هایی از زمین که در آنها مرتکب گناه شده دستور دهد که گناهان او را نهان دارید؛ پس آن بنده خداوند را در حالی دیدار کند که چیزی نیست که به ناچیزترین گناه علیه او گواهی دهد
قَالَ اَللَّهُ جَلَّ جَلاَلُهُ مَنْ أَذْنَبَ ذَنْباً فَعَلِمَ أَنَّ لِي أَنْ أُعَذِّبَهُ وَ أَنَّ لِي أَنْ أَعْفُوَ عَنْهُ عَفَوْتُ.
امام صادق علیه السلام روایت نموده که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: خدای شکوهمند می فرماید: هر که گناهی کند و بداند که اگر خواهم عذابش می کنم و اگر خواهم او را می بخشم، او را خواهم بخشید.
مَنْ تَابَ تَابَ اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ أُمِرَتْ جَوَارِحُهُ أَنْ تَسْتُرَ عَلَيْهِ وَ بِقَاعُ اَلْأَرْضِ أَنْ تَكْتُمَ عَلَيْهِ وَ أُنْسِيَتِ اَلْحَفَظَةُ مَا كَانَتْ تَكْتُبُ عَلَيْهِ.
هر که توبه کند خداوند او را می بخشد و بر اعضای بدنش فرمان می دهد که گناهانش را بپوشانید و به جایگاه های گناه در زمین دستور می دهد که گناهان او را کتمان کنید و فرشتگان مراقب او گناهانی را که از او نوشته اند از یاد می برند.
مَنْ تَابَ فِي سَنَةٍ تَابَ اَللَّهُ عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ اَلسَّنَةَ لَكَثِيرَةٌ ثُمَّ قَالَ مَنْ تَابَ فِي شَهْرٍ تَابَ اَللَّهُ عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ اَلشَّهْرَ لَكَثِيرٌ ثُمَّ قَالَ مَنْ تَابَ فِي يَوْمِهِ تَابَ اَللَّهُ عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ يَوْماً لَكَثِيرٌ ثُمَّ قَالَ مَنْ تَابَ إِذَا بَلَغَتْ نَفْسُهُ هَذِهِ يَعْنِي حَلْقَهُ تَابَ اَللَّهُ عَلَيْهِ.
امام باقر علیه السلام روایت نموده که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هر که یک سال پیش از مرگ توبه کند خداوند او را می بخشد؛ سپس فرمود: یک سال بسیار است، پس آنگاه فرمود: هر که یک ماه پیش از مرگ توبه کند خداوند او را می بخشد؛ سپس فرمود: بی گمان یک ماه بسیار است، پس آنگاه فرمود: هر که یک روز پیش از مرگ توبه کند خداوند او را می بخشد؛ سپس فرمود: به راستی، یک روز بسیار است؛ پس آنگاه فرمود: هر که چون جانش به این جایش-یعنی گلویش-برسد و توبه کند خداوند او را می بخشد.
إِنَّ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فُضُولاً مِنْ رِزْقِهِ يَنْحَلُهُ مَنْ يَشَاءُ مِنْ خَلْقِهِ وَ اَللَّهُ بَاسِطٌ يَدَيْهِ عِنْدَ كُلِّ فَجْرٍ لِمُذْنِبِ اَللَّيْلِ هَلْ يَتُوبُ فَيَغْفِرَ لَهُ وَ يَبْسُطُ يَدَيْهِ عِنْدَ مَغِيبِ اَلشَّمْسِ لِمُذْنِبِ اَلنَّهَارِ هَلْ يَتُوبُ فَيَغْفِرَ لَهُ.
امام صادق از پدرانش علیهم السلام روایت نموده که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: به راستی، خدای گرامی و بزرگ فزونی روزی اش را به هر که خواهد ارزانی فرماید و خداوند دست خویش را هر سحرگاه بر گناهکار شب می گشاید که آیا او توبه می کند که او را ببخشاید و دستش را هنگام غروب بر گناهکار روز می گشاید که آیا او توبه می کند تا او را ببخشاید؟
عَنِ اَلْبَاقِرِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : مَنْ تَابَ إِذَا بَلَغَتْ نَفْسُهُ إِلَى هَذِهِ وَ أَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى حَلْقِهِ تَابَ اَللَّهُ عَلَيْهِ جَلَّ وَ عَزَّ .
امام باقر علیه السّلام می فرماید:هر کس توبه کند قبل از اینکه جانش به اینجا برسد و با دست مبارکشان به سوی حلقشان اشاره فرمود خداوند عزّ و جل توبۀ او را بپذیرد.
عَنْهُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : لاَ يُحَالُ بَيْنَ اَلْعَبْدِ وَ بَيْنَ اَلتَّوْبَةِ حَتَّى يَتَغَرْغَرَ لِحَيَاتِهِ.
امام باقر علیه السّلام می فرماید:بین بنده و توبه چیزی مانع نمی شود تا زمانی که جانش به حلقومش برسد.
عَنِ اَلْبَاقِرِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : لاَ وَ اَللَّهِ مَا أَرَادَ اَللَّهُ مِنَ اَلنَّاسِ إِلاَّ خَصْلَتَيْنِ أَنْ يُقِرُّوا لَهُ بِالنَّعِيمِ فَيَزِيدَهُمْ وَ بِالذُّنُوبِ فَيَغْفِرَهَا لَهُمْ.
امام باقر علیه السّلام می فرماید:به خدا سوگند، خداوند از مردم جز دو خصلت نخواسته است: اعتراف به نعمتهای او تا نعمت را بر ایشان بیافزاید، و اعتراف به گناهان تا آنها را بر ایشان بیامرزد.
