احادیث درباره قناعت از امام صادق (ع)

قَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ أَغْنَى اَلْغِنَى اَلْقَنَاعَةُ.

امام صادق علیه السّلام فرمود:بهترین بی نیازی قناعت است.

شَكَا رَجُلٌ إِلَى أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ أَنَّهُ يَطْلُبُ فَيُصِيبُ فَلاَ يَقْنَعُ وَ تُنَازِعُهُ نَفْسُهُ إِلَى مَا هُوَ أَكْثَرُ مِنْهُ وَ قَالَ عَلِّمْنِي شَيْئا أَنْتَفِعُ بِهِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ إِنْ كَانَ مَا يَكْفِيكَ يُغْنِيكَ فَأَدْنَى مَا فِيهَا يُغْنِيكَ وَ إِنْ كَانَ مَا يَكْفِيكَ لاَ يُغْنِيكَ فَكُلُّ مَا فِيهَا لاَ يُغْنِيكَ .

شخصی به امام صادق علیه السّلام شکایت کرد که طلب روزی می کند و به دست می آورد؛ ولی قانع نمی شود، و نفسش با او برای روزی بیشتر نزاع می کند، و عرض کرد:به من چیزی بیاموز که از آن بهره مند شوم، امام علیه السّلام فرمود:اگر اندازۀ کفایت بی نیازت کند، کمتر چیز دنیا بی نیازت کند، و اگر اندازۀ کفایت بی نیازت نکند هر چه در دنیا هست بی نیازت نکند.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَنْ سَأَلَنَا أَعْطَيْنَاهُ وَ مَنِ اِسْتَغْنَى أَغْنَاهُ اَللَّهُ.

امام صادق علیه السّلام از پیامبر اکرم صلّی اللّٰه علیه و آله نقل کرده که فرمود:هر که از ما چیزی بخواهد به او عطا کنیم، و هر که بی نیازی جوید و درخواست نکند خدا او را بی نیاز گرداند.

عَنْهُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اَلدُّنْيَا دُوَلٌ فَمَا كَانَ لَكَ مِنْهَا أَتَاكَ عَلَى ضَعْفِكَ وَ مَا كَانَ مِنْهَا عَلَيْكَ لَمْ تَدْفَعْهُ بِقُوَّتِكَ وَ مَنِ اِنْقَطَعَ رَجَاهُ مِمَّا فَاتَهُ اِسْتَرَاحَتْ نَفْسُهُ وَ مَنْ قَنِعَ بِمَا رَزَقَهُ اَللَّهُ تَعَالَى قَرَّتْ عَيْنَاهُ.

باز امام صادق علیه السّلام از رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله نقل کرده که فرمود:دنیا در گردش است، بهره ای که در دنیا داری به تو خواهد رسید هر چند سست و ناتوان باشی، و زیانی که از دنیا نصیب تو باشد دامنگیرت خواهد شد و هر چند نیرومند هم باشی نتوانی از آن جلوگیری کنی، و هر کس از آنچه از دستش رفته نومید شد آسایش روحی پیدا کند، و هر کس به روزی خدا قانع باشد چشمانش روشن گردد.

عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ مَا هَلَكَ مَنْ عَرَفَ قَدْرَهُ وَ مَا يَبْكِي اَلنَّاسُ عَلَى الفوت اَلْقُوتِ إِنَّمَا يَبْكُونَ عَلَى اَلْفُضُولِ ثُمَّ قَالَ فَكَمْ عَسَى أَنْ يَكْفِيَ اَلْإِنْسَانَ.

امام صادق علیه السّلام فرمود:هر که قدر خود را شناسد هلاک نگردد، مردم بر از دست دادن گریه نمی کنند، بلکه بر بدست آوردن زیادی دنیا گریه می کنند، سپس فرمود:چقدر ممکن است انسان را کفایت می کند؟

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مِثْلَهُ ثُمَّ قَالَ وَ أَيُّ شَيْءٍ يَكْفِي اَلْإِنْسَانَ ثُمَّ أَوْمَى بِيَدِهِ .

امام صادق علیه السّلام از رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله مثل روایت قبل را نقل کند که در ادامه فرموده اند:و چه چیز انسان را کفایت می کند؟سپس به دستشان اشاره کردند.

عَنْهُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : إِنَّ رَجُلا أَتَى أَبَا جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَقَالَ لَهُ أَصْلَحَكَ اَللَّهُ إِنَّا نَتَّجِرُ إِلَى هَذِهِ اَلْجِبَالِ فَنَأْتِي مِنْهَا عَلَى أَمْكِنَةٍ لاَ نَسْتَطِيعُ أَنْ نُصَلِّيَ إِلاَّ عَلَى اَلثَّلْجِ قَالَ أَ لاَ تَكُونُ مِثْلَ فُلاَنٍ يَعْنِي رَجُلا عِنْدَهُ يَرْضَى بِالدُّونِ وَ لاَ يَطْلُبُ اَلتِّجَارَةَ فِي أَرْضٍ لاَ يَسْتَطِيعُ أَنْ يُصَلِّيَ إِلاَّ عَلَى اَلثَّلْجِ.

امام صادق علیه السّلام فرمود:مردی نزد امام باقر علیه السّلام آمد و عرض کرد:خدا شما را سلامت نگهدارد، ما در این کوهها تجارت می کنیم، به مکانهایی می رویم که نمی توانیم نماز بخوانیم مگر بر روی برف، فرمود:آیا نمی خواهی مثل فلانی باشی یعنی مردی که نزد ایشان بود که به کمترین راضی است، و به دنبال تجارتی که نتواند بر زمین آن غیر از روی برف نماز بخواند نمی رود؟

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَنْ آبَائِهِ عَلَيْهِمُ اَلسَّلاَمُ قَالَ : قَالَ رَجُلٌ عِنْدَ اَلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اَللَّهُمَّ أَغْنِنَا عَنْ جَمِيعِ خَلْقِكَ فَقَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ لاَ تَقُولَنَّ هَكَذَا وَ لَكِنْ قُلِ اَللَّهُمَّ أَغْنِنَا عَنْ شِرَارِ خَلْقِكَ فَإِنَّ اَلْمُؤْمِنَ لاَ يَسْتَغْنِي عَنْ أَخِيهِ اَلْمُؤْمِنِ .

امام صادق علیه السّلام از پدران بزرگوارش علیهم السّلام نقل می کند که فرمود:مردی نزد پیامبر صلّی اللّٰه علیه و آله آمد و این گونه دعا کرد:خدایا ما را از همۀ خلقت بی نیاز گردان، رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:این چنین مگو، و لکن بگو:خدایا ما را از اشرار خلقت بی نیاز گردان، زیرا مؤمن از برادر مؤمنش بی نیاز نشود.

عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ اَلْحَذَّاءِ قَالَ : قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ اُدْعُ اَللَّهَ لِي أَنْ لاَ يَجْعَلَ رِزْقِي عَلَى أَيْدِي اَلْعِبَادِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ أَبَى اَللَّهُ عَلَيْكَ ذَلِكَ إِلاَّ أَنْ يَجْعَلَ أَرْزَاقَ اَلْعِبَادِ بَعْضَهُمْ مِنْ بَعْضٍ وَ لَكِنْ أَدْعُو اَللَّهَ أَنْ يَجْعَلَ رِزْقَكَ عَلَى أَيْدِي خِيَارِ خَلْقِهِ فَإِنَّهُ مِنَ اَلسَّعَادَةِ وَ لاَ يَجْعَلَهُ عَلَى أَيْدِي شِرَارِ خَلْقِهِ فَإِنَّهُ مِنَ اَلشَّقَاوَةِ .

ابو عبیده حذّاء گوید:به امام صادق علیه السّلام عرض کردم:دعا کنید که خداوند روزی مرا به دست بندگان نسپارد، امام علیه السّلام فرمود:خدا جز این را برای تو نخواهد که بندگان را به دست یک دیگر روزی دهد، ولی دعا می کنم که خداوند روزی تو را به دست بندگان نیکش قرار دهد؛ که این خود سعادتی است، و آن را بر دست اشرار خلقش قرار ندهد، زیرا آن از بدبختی و شقاوت است.

وَ قَالَ أَيْضا لِرَجُلٍ يَعِظُهُ اِقْنَعْ بِمَا قَسَمَ اَللَّهُ لَكَ وَ لاَ تَنْظُرْ إِلَى مَا عِنْدَ غَيْرِكَ وَ لاَ تَتَمَنَّ مَا لَسْتَ نَائِلَهُ فَإِنَّهُ مَنْ قَنِعَ شَبِعَ وَ مَنْ لَمْ يَقْنَعْ لَمْ يَشْبَعْ وَ خُذْ حَظَّكَ مِنْ آخِرَتِكَ.

امام صادق علیه السّلام مردی را موعظه کرده؛ فرمود:به آنچه خداوند قسمتت گردانیده قانع باش، چشمانت به آنچه در دست دیگری است نباشد، و آنچه را به آن نمی رسی آرزو نکن، زیرا هر کس قانع باشد سیر شود، و هر کس قانع نباشد سیر نشود، بهره ات را از آخرتت بگیر.