امام محمد باقر (علیه السلام)
صَانِعِ اَلْمُنَافِقَ بِلِسَانِكَ وَ أَخْلِصْ مَوَدَّتَكَ لِلْمُؤْمِنِ وَ إِنْ جَالَسَكَ يَهُودِيٌّ فَأَحْسِنْ مُجَالَسَتَهُ.
سخنان کوتاهی که از امام باقر علیه السلام در این زمینه ها(اخلاق و حکمت و. . . )روایت شده است -1-با منافق به زبانت سازگاری نما و با مومن خالصانه دوستی کن و اگر یک یهودی همنشینت شد، به نیکی رفتار کن.
مَا شِيبَ شَيْ ءٌ بِشَيْ ءٍ أَحْسَنَ مِنْ حِلْمٍ بِعِلْمٍ .
آمیختگی هیچ چیزی به چیز دیگر نیکوتر از آمیختگی حلم با علم نیست.
اَلْكَمَالُ كُلُّ اَلْكَمَالِ اَلتَّفَقُّهُ فِي اَلدِّينِ وَ اَلصَّبْرُ عَلَى اَلنَّائِبَةِ وَ تَقْدِيرُ اَلْمَعِيشَةِ.
تمامی کمال دانش اندوزی در دین و بردباری بر ناگواری و اندازه داری مخارج زندگی است.
وَ اَللَّهِ اَلْمُتَكَبِّرُ يُنَازِعُ اَللَّهَ رِدَاءَهُ.
به خدای سوگند که خودخواه با ردای عظمت خدا به ستیزه برخاسته است.
وَ قَالَ ع يَوْماً لِمَنْ حَضَرَهُ مَا اَلْمُرُوَّةُ فَتَكَلَّمُوا فَقَالَ ع اَلْمُرُوَّةُ أَنْ لاَ تَطْمَعَ فَتَذِلَّ وَ تَسْأَلَ فَتُقِلَّ وَ لاَ تَبْخَلَ فَتُشْتَمَ وَ لاَ تَجْهَلَ فَتُخْصَمَ فَقِيلَ وَ مَنْ يَقْدِرُ عَلَى ذَلِكَ فَقَالَ ع مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَكُونَ كَالنَّاظِرِ فِي اَلْحَدَقَةِ وَ اَلْمِسْكِ فِي اَلطِّيبِ وَ كَالْخَلِيفَةِ فِي يَوْمِكُمْ هَذَا فِي اَلْقَدْرِ .
روزی امام باقر علیه السلام به آنان که در محضرش بودند فرمود: مردانگی چیست؟ آنان هر یک اظهار نظری کردند؛ آنگاه امام علیه السلام فرمود: مردانگی آن است که زیاده نخواهی که خوار گردی و اظهار فقر ننمایی که تهیدست گردی و بخل نورزی که دشنام شنوی و نابخردی نکنی که دشمن یابی؛ پس آنگاه از امام علیه السلام پرسیده شد که چه کسی بر این کار تواناست؟ پس آن حضرت علیه السلام فرمود: آن کس که دوست دارد چون مردمک در چشم و همانند مشک در عطرها و بسان خلیفه روزگار شما باشد.
وَ قَالَ يَوْماً رَجُلٌ عِنْدَهُ اَللَّهُمَّ أَغْنِنَا عَنْ جَمِيعِ خَلْقِكَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع لاَ تَقُلْ هَكَذَا وَ لَكِنْ قُلِ ;اَللَّهُمَّ أَغْنِنَا عَنْ شِرَارِ خَلْقِكَ; فَإِنَّ اَلْمُؤْمِنَ لاَ يَسْتَغْنِي عَنْ أَخِيهِ .
روزی مردی در محضر امام باقر علیه السلام عرض کرد: «خدایا ما را از جمله آفریدگانت بی نیاز کن». آنگاه ابو جعفر علیه السلام فرمود: این گونه مگوی ولی بگو: «خدایا ما را از بدکاران آفریدگانت بی نیاز کن»چرا که به راستی مومن از برادرش بی نیاز نمی گردد.
قُمْ بِالْحَقِّ وَ اِعْتَزِلْ مَا لاَ يَعْنِيكَ وَ تَجَنَّبْ عَدُوَّكَ وَ اِحْذَرْ صَدِيقَكَ مِنَ اَلْأَقْوَامِ إِلاَّ اَلْأَمِينَ مَنْ خَشِيَ اَللَّهَ وَ لاَ تَصْحَبِ اَلْفَاجِرَ وَ لاَ تُطْلِعْهُ عَلَى سِرِّكَ وَ اِسْتَشِرْ فِي أَمْرِكَ اَلَّذِينَ يَخْشَوْنَ اَللَّهَ.
برای حق راستی بپاخیز و از آنچه تو را ثمری نبخشد دوری گزین و از دشمنت اجتناب کن و از دوستت از هر گروهی که باشد بر حذر باش مگر از دوست امینی که از خدا بیم دارد. با بزهکار معاشرت منما و او را بر راز خود، آگاه مساز و در کارت از بیمناکان از خدای، مشورت بخواه.
صُحْبَةُ عِشْرِينَ سَنَةً قَرَابَةٌ.
دوستی بیست ساله نوعی خویشاوندی است.
إِنِ اِسْتَطَعْتَ أَنْ لاَ تُعَامِلَ أَحَداً إِلاَّ وَ لَكَ اَلْفَضْلُ عَلَيْهِ فَافْعَلْ.
اگر بتوانی با کسی معامله نکنی مگر آن که به او احسان نمایی، پس همین کار را انجام ده.
ثَلاَثَةٌ مِنْ مَكَارِمِ اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةِ أَنْ تَعْفُوَ عَمَّنْ ظَلَمَكَ وَ تَصِلَ مَنْ قَطَعَكَ وَ تَحْلُمَ إِذَا جُهِلَ عَلَيْكَ.
سه کردار هم در دنیا و هم در آخرت، ارزشمند است: از آن کس که بر تو ستم ورزیده درگذری و با آن کس که با تو قطع رابطه کرده، رابطه برقرار کنی و بر آن که بر تو جهل ورزیده بردباری نمایی.
اَلظُّلْمُ ثَلاَثَةٌ ظُلْمٌ لاَ يَغْفِرُهُ اَللَّهُ وَ ظُلْمٌ يَغْفِرُهُ اَللَّهُ وَ ظُلْمٌ لاَ يَدَعُهُ اَللَّهُ فَأَمَّا اَلظُّلْمُ اَلَّذِي لاَ يَغْفِرُهُ اَللَّهُ فَالشِّرْكُ بِاللَّهِ وَ أَمَّا اَلظُّلْمُ اَلَّذِي يَغْفِرُهُ اَللَّهُ فَظُلْمُ اَلرَّجُلِ نَفْسَهُ فِيمَا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اَللَّهِ وَ أَمَّا اَلظُّلْمُ اَلَّذِي لاَ يَدَعُهُ اَللَّهُ فَالْمُدَايَنَةُ بَيْنَ اَلْعِبَادِ .
ستم سه گونه است: ستمی که خدای از آن درنگذرد و ستمی که خدای از آن درگذرد و ستمی که از آن بازخواست نماید؛ و اما ستمی که خدای از آن درنگذرد همانند قرار دادن برای خداست و اما ستمی که خدای از آن درگذرد ستم ورزی شخص بر خود در آنچه میان خود و خداست و اما ستمی که خدای از آن بازخواست کند ستم در حقوق میان بندگان است.
مَا مِنْ عَبْدٍ يَمْتَنِعُ مِنْ مَعُونَةِ أَخِيهِ اَلْمُسْلِمِ وَ اَلسَّعْيِ لَهُ فِي حَاجَتِهِ قُضِيَتْ أَوْ لَمْ تُقْضَ إِلاَّ اُبْتُلِيَ بِالسَّعْيِ فِي حَاجَةِ مَنْ يَأْثَمُ عَلَيْهِ وَ لاَ يُؤْجَرُ وَ مَا مِنْ عَبْدٍ يَبْخَلُ بِنَفَقَةٍ يُنْفِقُهَا فِيمَا يُرْضِي اَللَّهُ إِلاَّ اُبْتُلِيَ بِأَنْ يُنْفِقَ أَضْعَافَهَا فِيمَا أَسْخَطَ اَللَّهَ.
هیچ بنده ای از یاری رسانی به برادر مسلمانش و تلاش در برآوردن حاجتش، برآورده شود یا نشود، سرباز نمی زند مگر آن که گرفتار تلاش برای نیاز کسی می شود که باعث گناه بر او شده و پاداشی هم ندارد و هیچ بنده ای در صرف هزینه در آنچه خشنودی خداست بخل نمی ورزد، مگر آن که به چندین برابر آن خرج که موجب خشم خداست گرفتار می آید.
