سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ شَيْ ءٍ مِنَ اَلتَّوْحِيدِ فَقَالَ إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَتْ أَسْمَاؤُهُ اَلَّتِي يُدْعَا بِهَا وَ تَعَالَى فِي عُلُوِّ كُنْهِهِ وَاحِدٌ تَوَحَّدَ بِالتَّوْحِيدِ فِي تَوَحُّدِهِ ثُمَّ أَجْرَاهُ عَلَى خَلْقِهِ فَهُوَ وَاحِدٌ صَمَدٌ قُدُّوسٌ يَعْبُدُهُ كُلُّ شَيْ ءٍ وَ يَصْمُدُ إِلَيْهِ كُلُّ شَيْ ءٍ وَ وَسِعَ كُلَّ شَيْ ءٍ عِلْماً .
جابر گوید: از امام باقر(ع)مطلبی از توحید پرسیدم، فرمود: خدایی که اسما ش که بآنها خوانندش، پرخیر و برکت است و در علو حقیقتش تعالی دارد، یکتاست، در حال یکتایی خودش(که چیزی با او نبود)بیگانه دانستن خود منفرد بود در یکتایی منفرد است، یکتای دیگری چون او نیست سپس این توحید را میان خلقش جاری ساخت پس او، یکتا، صمد، قدوس است، همه چیز پرستشش کند و بسوی او نیاز برد و علمش همه چیز را فرا گرفته است.
سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَمَّا يَرْوُونَ أَنَّ اَللَّهَ خَلَقَ آدَمَ عَلَى صُورَتِهِ فَقَالَ هِيَ صُورَةٌ مُحْدَثَةٌ مَخْلُوقَةٌ وَ اِصْطَفَاهَا اَللَّهُ وَ اِخْتَارَهَا عَلَى سَائِرِ اَلصُّوَرِ اَلْمُخْتَلِفَةِ فَأَضَافَهَا إِلَى نَفْسِهِ كَمَا أَضَافَ اَلْكَعْبَةَ إِلَى نَفْسِهِ وَ اَلرُّوحَ إِلَى نَفْسِهِ فَقَالَ بَيْتِي وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي .
محمد بن مسلم گوید از امام باقر(ع)پرسیدم راجع بآنچه روایت کنند که: خدا آدم را بصورت خود آفریده است»حضرت فرمود: آن صورتی است پدیده و آفریده که خدا آن را انتخاب کرده و بر سایر صورتهای مختلف برگزیده است و بخود نسبت داده است همچنان که کعبه و روح را بخود نسبت داده و فرموده است: خانه من و دمیدم در او از روحم.
نَحْنُ اَلْمَثَانِي اَلَّذِي أَعْطَاهُ اَللَّهُ نَبِيَّنَا مُحَمَّداً ص وَ نَحْنُ وَجْهُ اَللَّهِ نَتَقَلَّبُ فِي اَلْأَرْضِ بَيْنَ أَظْهُرِكُمْ وَ نَحْنُ عَيْنُ اَللَّهِ فِي خَلْقِهِ وَ يَدُهُ اَلْمَبْسُوطَةُ بِالرَّحْمَةِ عَلَى عِبَادِهِ عَرَفَنَا مَنْ عَرَفَنَا وَ جَهِلَنَا مَنْ جَهِلَنَا وَ إِمَامَةَ اَلْمُتَّقِينَ .
امام صادق(ع)فرمود: ماییم آن مثانی که خدا به پیغمبر ما محمد(ص)عطا فرموده است(یعنی همدوش قرآنیم که پیغمبر فرمود: دو چیز سنگین میان شما گذاشته ام)و ماییم وجه خدا که در زمین میان شما رفت و آمد کنیم ماییم دیده خدا میان خلقش(ناظر و شاهد کردار مخلوقیم)و دست باز رحمت او بر بندگانش شناخت هر که ما را شناخت(و خوشا بحالش)و پیشوایی پرهیزگاران را نشناخت هر که ما را نشناخت(و چه زیان بزرگی کرد که مرگش در پیش است و آنگاه زیان خود دریابد).
كُنْتُ عِنْدَ أَبِي جَعْفَرٍ ع فَأَنْشَأَ يَقُولُ اِبْتِدَاءً مِنْهُ مِنْ غَيْرِ أَنْ أَسْأَلَهُ نَحْنُ حُجَّةُ اَللَّهِ وَ نَحْنُ بَابُ اَللَّهِ وَ نَحْنُ لِسَانُ اَللَّهِ وَ نَحْنُ وَجْهُ اَللَّهِ وَ نَحْنُ عَيْنُ اَللَّهِ فِي خَلْقِهِ وَ نَحْنُ وُلاَةُ أَمْرِ اَللَّهِ فِي عِبَادِهِ .
اسود بن سعید گوید خدمت امام باقر(ع)بودم که خود حضرت بدون آنکه من چیزی بپرسم شروع کرد و فرمود: ما حجت خداییم ما باب خداییم، ما زبان خداییم، ما وجه خداییم، ما دیده خدا در میان خلقش باشیم، ماییم سرپرستان امر خدا در میان بندگانش(امر خدا همان فرمانهای خداست نسبت ببندگانش و یا بمعنی مطلق کار و مطلب خدایی است مانند امر توحید و معاد و نبوت و عبادات و معاملات از نظر شرع و معانی سایر جملات در دو حدیث قبل بیان شد).
قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ ما ظَلَمُونا وَ لكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ قَالَ إِنَّ اَللَّهَ تَعَالَى أَعْظَمُ وَ أَعَزُّ وَ أَجَلُّ وَ أَمْنَعُ مِنْ أَنْ يُظْلَمَ وَ لَكِنَّهُ خَلَطَنَا بِنَفْسِهِ فَجَعَلَ ظُلْمَنَا ظُلْمَهُ وَ وَلاَيَتَنَا وَلاَيَتَهُ حَيْثُ يَقُولُ إِنَّما وَلِيُّكُمُ اَللّهُ وَ رَسُولُهُ وَ اَلَّذِينَ آمَنُوا يَعْنِي اَلْأَئِمَّةَ مِنَّا ثُمَّ قَالَ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ وَ ما ظَلَمُونا وَ لكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُون َّ ذَكَرَ مِثْلَهُ .
زراره گوید: از امام باقر(ع)راجع بقول خدای عز و جل(54 سوره 2)«بما ستم نکردند بلکه بخودشان ستم کردند»پرسیدم، فرمود: همانا خدای تعالی بزرگتر و عزیزتر و جلیل تر و والاتر است که ستم شود ولی ما را بخود پیوسته و ستم بما را ستم بخود انگاشته و ولایت ما را ولایت خود قرار داده، آنجا که میفرماید: (60 سوره 5)«همانا ولی شما فقط خداست و پیغمبر او و کسانی که ایمان دارند» که مراد از آنها امامان از خاندان مایند(پس همچنان که در این آیه ولایت ما را بولایت خود پیوسته) در جای دیگر(ستم بما را ستم بخود دانسته)و فرموده است«بما ستم نکردند بلکه بخود ستم کردند»و سپس مانند این در قرآنش ذکر کرده است(مانند خشنودی و غضب و افسوس که آنها را بخود نسبت داده و مقصود ماییم) و در موضع دیگر قرآن این آیه را فرموده است .
بِنَا عُبِدَ اَللَّهُ وَ بِنَا عُرِفَ اَللَّهُ وَ بِنَا وُحِّدَ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى وَ مُحَمَّدٌ حِجَابُ اَللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى .
امام باقر(ع)فرمود: بوسیله ما خدا پرستش شد و بوسیله ما خدا شناخته شد و بوسیله ما خدای تبارک و تعالی را یگانه شناختند و محمد پرده دار خدای تبارک و تعالی است(تا واسطه میان او و مخلوقش باشد)
مَا عُبِدَ اَللَّهُ بِشَيْ ءٍ مِثْلِ اَلْبَدَاءِ .
زراره از یکی از دو امام(پنجم یا ششم)نقل میکند که فرمود: خدا بچیزی چون بدا پرستش نشده است
سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قَضى أَجَلاً وَ أَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَهُ َالَ هُمَا أَجَلاَنِ أَجَلٌ مَحْتُومٌ وَ أَجَلٌ مَوْقُوفٌ .
حمران گوید از امام باقر راجع بقول خدای عز و جل(3 سوره 6)«مدتی معین کرد و مدتی معین نزد اوست پرسیدم، حضرت فرمود: مقصود دو مدت است: مدتی حتمی و مدتی مشروط.
اَلْعِلْمُ عِلْمَانِ فَعِلْمٌ عِنْدَ اَللَّهِ مَخْزُونٌ لَمْ يُطْلِعْ عَلَيْهِ أَحَداً مِنْ خَلْقِهِ وَ عِلْمٌ عَلَّمَهُ مَلاَئِكَتَهُ وَ رُسُلَهُ فَمَا عَلَّمَهُ مَلاَئِكَتَهُ وَ رُسُلَهُ فَإِنَّهُ سَيَكُونُ لاَ يُكَذِّبُ نَفْسَهُ وَ لاَ مَلاَئِكَتَهُ وَ لاَ رُسُلَهُ وَ عِلْمٌ عِنْدَهُ مَخْزُونٌ يُقَدِّمُ مِنْهُ مَا يَشَاءُ وَ يُؤَخِّرُ مِنْهُ مَا يَشَاءُ وَ يُثْبِتُ مَا يَشَاءُ.
امام باقر علیه السلام فرمود: علم دو گونه است: 1-علمی که نزد خدا در خزانه است و کسی از مخلوق از آن آگاه نیست 2-علمی که خدا بفرشتگان و پیغمبرانش تعلیم کرده، علمی که بفرشتگان و پیغمبرانش تعلیم کرده(مطابق آنچه تعلیم کرده)واقع خواهد شد زیرا خدا نه خودش را تکذیب کند و نه فرشتگان و پیمبرانش را و علمی که نزدش در خزانه است هر چه را خواهد پیش دارد و هر چه را خواهد پس اندازد و هر چه را خواهد ثبت کند.
مِنَ اَلْأُمُورِ أُمُورٌ مَوْقُوفَةٌ عِنْدَ اَللَّهِ يُقَدِّمُ مِنْهَا مَا يَشَاءُ وَ يُؤَخِّرُ مِنْهَا مَا يَشَاءُ .
و فرمود: بعضی از امور نزد خدا مشروط است، هر چه را از آنها که خواهد پیش دارد و هر چه را که خواهد پس اندازد.
إِنَّ اَللَّهَ أَرْحَمُ بِخَلْقِهِ مِنْ أَنْ يُجْبِرَ خَلْقَهُ عَلَى اَلذُّنُوبِ ثُمَّ يُعَذِّبَهُمْ عَلَيْهَا وَ اَللَّهُ أَعَزُّ مِنْ أَنْ يُرِيدَ أَمْراً فَلاَ يَكُونَ قَالَ فَسُئِلاَ ع هَلْ بَيْنَ اَلْجَبْرِ وَ اَلْقَدَرِ مَنْزِلَةٌ ثَالِثَةٌ قَالاَ نَعَمْ أَوْسَعُ مِمَّا بَيْنَ اَلسَّمَاءِ وَ اَلْأَرْضِ .
امام باقر و امام صادق علیهما السلام فرمودند: خدا بمخلوقش مهربانتر از آنست که ایشان را مجبور بر گناه کند و سپس بجهت آن عذابشان نماید(چنانچه جبری مذهب گوید)و خدا عزیزتر از آنست که چیزی را بخواهد و نشود(چنانچه تفویضی مذهب گوید)راوی گوید از آن دو حضرت سوال شد که: مگر میان جبر و تفویض منزل سومی است، فرمودند: آری منزلی است فراختر از میان آسمان تا زمین
إِنَّ اَللَّهَ اِتَّخَذَ إِبْرَاهِيمَ عَبْداً قَبْلَ أَنْ يَتَّخِذَهُ نَبِيّاً وَ اِتَّخَذَهُ نَبِيّاً قَبْلَ أَنْ يَتَّخِذَهُ رَسُولاً وَ اِتَّخَذَهُ رَسُولاً قَبْلَ أَنْ يَتَّخِذَهُ خَلِيلاً وَ اِتَّخَذَهُ خَلِيلاً قَبْلَ أَنْ يَتَّخِذَهُ إِمَاماً فَلَمَّا جَمَعَ لَهُ هَذِهِ اَلْأَشْيَاءَ وَ قَبَضَ يَدَهُ قَالَ لَهُ يَا إِبْرَاهِيمُ إِنِّي جاعِلُكَ لِلنّاسِ إِماماً فَمِنْ عِظَمِهَا فِي عَيْنِ إِبْرَاهِيمَ ع قَالَ يَا رَبِّ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِي قالَ لا يَنالُ عَهْدِي اَلظّالِمِين .
جابر گوید: شنیدم که امام باقر(ع)میفرمود: همانا خدا ابراهیم را به بندگی به پذیرفت پیش از آنکه بپیغمبری پذیرد و بپیغمبریش پذیرفت پیش از آنکه برسالتش گیرد و برسالتش گرفت پیش از آنکه خلیلش گیرد و خلیلش گرفت پیش از آنکه امامش گیرد و چون این مقامات برایش فراهم نمود-امام پنج انگشت خود را(برای نمودن این پنج مقام)جمع کرد-بابراهیم گفت: ای ابراهیم همانا من ترا امام مردم گردانیدم. از بس این مرتبت در چشم ابراهیم بزرگ آمد، گفت: پروردگارا و از فرزندان من هم؟ ، خدا فرمود: پیمان من بستمکاران نرسد.
