احادیث درباره عقل مرد از امام علی (ع)

ذُكِرَ بَيْنَ يَدَيْ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ ثَرْوَةُ أَهْلِ اَلشَّامِ وَ فَقْرُ أَهْلِ اَلْعِرَاقِ فَقَالَ أَ مَا عَلِمْتُمْ أَنَّ عَقْلَ اَلرَّجُلِ مَحْسُوبٌ عَلَيْهِ مِنْ رِزْقِهِ .

در حضور امیر مؤمنان علیه السّلام از ثروت شامیان و فقر عراقیها صحبت شد، فرمود:آیا نمی دانید که عقل مرد هم جزء روزیش به حساب می آید؟

أَعْقَلُ اَلنَّاسِ أَحْيَاهُم

خردمندترین مردم باحیاترین آنهاست.

رَسُولُ اَلرَّجُلِ تَرْجُمَانُ عَقْلِهِ وَ كِتَابُهُ أَبْلَغُ مِنْ نُطْقِه

پیک مرد بیانگر عقل اوست و نوشتۀ او رساتر از سخن گفتن او.

كِتَابُ اَلرَّجُلِ عُنْوَانُ عَقْلِهِ وَ بُرْهَانُ فَضْلِه

نوشتۀ مرد بیانگر عقل و دلیل برتری اوست.

أَفْضَلُ حَظِّ اَلرَّجُلِ عَقْلُهُ إِنْ ذَلَّ أَعَزَّهُ وَ إِنْ سَقَطَ رَفَعَهُ وَ إِنْ ضَلَّ أَرْشَدَهُ وَ إِنْ تَكَلَّمَ سَدَّدَه

با ارزش ترین دریافت برای مرد خرد اوست: اگر خوار شود او را عزیز نماید، و اگر فرو افتد او را بلند کند، و اگر گمراه شود او را راهنمایی کند و اگر سخن بگوید، او را راست و محکم کند.

إِنَّ أَفْضَلَ اَلنَّاسِ عِنْدَ اَللَّهِ مَنْ أَحْيَا عَقْلَهُ وَ أَمَاتَ شَهْوَتَهُ وَ أَتْعَبَ نَفْسَهُ لِصَلاَحِ آخِرَتِه

البته برترین مردم نزد خداوند کسی است که زنده بدارد خرد خود را و بمیراند شهوت خود را، و برای نیکو گشتن آخرت خود، خویشتن را به سختی اندازد.

تَزْكِيَةُ اَلرَّجُلِ عَقْلُه

پاکیزگی مرد به خرد اوست.

ظَنُّ اَلرَّجُلِ عَلَى قَدْرِ عَقْلِه

گمان مرد، به اندازۀ خرد اوست.

أَبْغَضُ اَلْخَلاَئِقِ إِلَى اَللَّهِ تَعَالَى اَلْجَاهِلُ لِأَنَّهُ حَرَمَهُ أَفْضَلَ مَا مَنَّ بِهِ عَلَى خَلْقِهِ وَ هُوَ اَلْعَقْل

بدترین مردم نزد خداوند، نادان است، چون او را از برترین چیزی که به خلق خود ارزانی داشته منع نموده و آن خرد است.

مِنْ كَلاَمِ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلِيٍّ خَطَبَ بِهِ اَلْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَقَالَ أَيُّهَا اَلنَّاسُ إِنَّمَا أُخْبِرُكُمْ عَنْ أَخٍ لِي كَانَ مِنْ أَعْظَمِ اَلنَّاسِ فِي عَيْنِي وَ كَانَ رَأْسُ مَا عَظُمَ بِهِ فِي عَيْنِي صِغَرُ اَلدُّنْيَا فِي عَيْنِهِ كَانَ خَارِجا مِنْ سُلْطَانِ بَطْنِهِ فَلاَ يَشْتَهِي مَا لاَ يَجِدُ وَ لاَ يُكْثِرُ إِذَا وَجَدَ كَانَ خَارِجا مِنْ سُلْطَانِ فَرْجِهِ فَلاَ يَسْتَخِفُّ لَهُ عَقْلَهُ وَ لاَ رَأْيَهُ كَانَ خَارِجا مِنْ سُلْطَانِ اَلْجَهَالَةِ فَلاَ يَمُدُّ يَدَهُ إِلاَّ عَلَى ثِقَةٍ لِمَنْفَعَتِهِ كَانَ لاَ يَتَشَهَّى وَ لاَ…

امام حسن مجتبی علیه السّلام در خطبه ای از سخنان امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود:ای مردم، به شما خبر دهم از حال یکی از برادرانم، که در نظرم از همۀ مردم بزرگتر بود، و بالاترین چیزی که او را در نظرم بزرگ کرده بود، پستی و حقارت دنیا در نظر او بود، از تسلط شکم بیرون بود، چیزی را که نداشت به دنبالش نمی رفت، و چون پیدا می کرد زیاده روی نمی نمود، از تسلط شهوت خارج شده بود، از این رو سبک عقل و سبک رأی نبود، از سلطه نادانی رهیده بود، از این رو دستش را جز به جانب شخص مورد اطمینان و برای سود دراز نمی کرد، پراشتها و ناراضی و ملول نبود، بیشتر عمرش را خاموش بود، هر گاه دیگران وارد گفتگو می شدند، با آنان جدل نمی کرد، در دعوایی شرکت نمی کرد، دلیلی اقامه نمی کرد تا قاضی را بیابد، از برادران دینی اش غافل…

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ عُقُولُ اَلنِّسَاءِ فِي جَمَالِهِنَّ وَ جَمَالُ اَلرِّجَالِ فِي عُقُولِهِمْ.

امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:عقل زنان در جمالشان، و جمال مردان در عقل آنان می باشد.

خَطَبَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ عَلَى مِنْبَرِ اَلْكُوفَةِ بِخُطْبَةٍ فِيهَا أَيُّهَا اَلنَّاسُ اِعْلَمُوا أَنَّ كَمَالَ اَلدِّينِ طَلَبُ اَلْعِلْمِ وَ اَلْعَمَلُ بِهِ وَ أَنَّ طَلَبَ اَلْعِلْمِ أَوْجَبُ عَلَيْكُمْ مِنْ طَلَبِ اَلْمَالِ إِنَّ اَلْمَالَ مَقْسُومٌ بَيْنَكُمْ مَضْمُونٌ لَكُمْ قَدْ قَسَمَهُ عَادِلٌ بَيْنَكُمْ وَ ضَمِنَهُ وَ سَيَفِي لَكُمْ بِهِ وَ اَلْعِلْمَ مَخْزُونٌ عَنْكُمْ عِنْدَ أَهْلِهِ قَدْ أُمِرْتُمْ بِطَلَبِهِ مِنْهُمْ فَاطْلُبُوهُ وَ اِعْلَمُوا أَنَّ كَثْرَةَ اَلْمَالِ مَفْسَدَةٌ فِي اَلدِّينِ مَقْسَاةٌ لِلْقَلْبِ وَ أَنَّ كَثْرَةَ اَلْعِلْمِ وَ…

امیر مؤمنان علیه السّلام بر منبر کوفه خطبه ای خواندند که در آن فرمود:ای مردم آگاه باشید کمال دین به تحصیل دانش و عمل کردن به آن است، تحصیل دانش برای شما از تهیّه مال واجبتر است، مال بین شما تقسیم و تضمین شده، دادگری؛ آن را بین شما تقسیم کرده و ضمانت فرموده، و به عهد خود وفا خواهد نمود، ولی دانش را برای شما در سینۀ اهلش اندوخته و دستور داده که به دنبالش بروید، اینک آن را بجویید و بدانید که ثروت زیاد باعث تباهی دین و قساوت قلب است، و زیادی علم به شرط عمل کردن به آن باعث اصلاح دین و رسیدن به بهشت است، مال انسان را بخیل می کند، و به آن نسبت به خودشان و مردم بخیل می شوند، مال با مصرف کاهش پذیرد، و حال اینکه علم با بذل و انفاق فزون گردد، انفاق علم به نشر آن در بین حافظان و راویان آن است، و بدانید…