احادیث درباره کلمات قصار از امام علی (ع)

مَا أَطَالَ اَلْعَبْدُ اَلْأَمَلَ إِلاَّ أَنْسَاهُ اَلْعَمَلَ.

بنده دامنه آرزو را نگسترد جز آن که کردار برای آخرت را به فراموشی سپارد.

اِبْنُ آدَمَ أَشْبَهُ شَيْ ءٍ بِالْمِعْيَارِ إِمَّا نَاقِصٌ بِجَهْلٍ أَوْ رَاجِحٌ بِعِلْمٍ.

آدمی زاده شبیه ترین چیزی است به ترازو که یا در اثر نادانی سبک شود و یا در اثر دانایی سنگین گردد.

سِبَابُ اَلْمُؤْمِنِ فِسْقٌ وَ قِتَالُهُ كُفْرٌ وَ حُرْمَةُ مَالِهِ كَحُرْمَةِ دَمِهِ.

دشنام دادن به مومن، فسق است و جنگیدن با او، کفر و حرمت مال او همچون حرمت خون اوست.

اُبْذُلْ لِأَخِيكَ دَمَكَ وَ مَالَكَ وَ لِعَدُوِّكَ عَدْلَكَ وَ إِنْصَافَكَ وَ لِلْعَامَّةِ بِشْرَكَ وَ إِحْسَانَكَ سَلِّمْ عَلَى اَلنَّاسِ يُسَلِّمُوا عَلَيْكَ.

جان و مال خود را به برادرت نثار کن و عدل و انصافت را به دشمنت ارزانی نما و همگان را از خوشرویی و نیکی خود برخوردار ساز و بر مردم سلام کن تا بر تو سلام نمایند.

سَادَةُ اَلنَّاسِ فِي اَلدُّنْيَا اَلْأَسْخِيَاءُ وَ فِي اَلْآخِرَةِ اَلْأَتْقِيَاءُ.

سروران مردم در دنیا، افراد سخاوتمندند و در آخرت، تقوا پیشگانند.

اَلشَّيْ ءُ شَيْئَانِ فَشَيْ ءٌ لِغَيْرِي لَمْ أُرْزَقْهُ فِيمَا مَضَى وَ لاَ آمُلُهُ فِيمَا بَقِيَ وَ شَيْ ءٌ لاَ أَنَالُهُ دُونَ وَقْتِهِ وَ لَوْ أَجْلَبْتُ عَلَيْهِ بِقُوَّةِ اَلسَّمَاوَاتِ وَ اَلْأَرْضِ فَبِأَيِّ هَذَيْنِ أُفْنِي عُمُرِي.

چیزها بر دو گونه اند: چیزی که برای دیگری است و درگذشته نصیب من نشده و در آینده نیز آرزوی دستیابی به آن را ندارم و چیزی که اگر آسمانی را به زمین آورم تا وقت آن نرسد، نصیبم نشود؛ پس برای کدامین یک از این دو عمر خود را تلف نمایم؟

إِنَّ اَلْمُؤْمِنَ إِذَا نَظَرَ اِعْتَبَرَ وَ إِذَا سَكَتَ تَفَكَّرَ وَ إِذَا تَكَلَّمَ ذَكَرَ وَ إِذَا اِسْتَغْنَى شَكَرَ وَ إِذَا أَصَابَتْهُ شِدَّةٌ صَبَرَ فَهُوَ قَرِيبُ اَلرِّضَا بَعِيدُ اَلسَّخَطِ يُرْضِيهِ عَنِ اَللَّهِ اَلْيَسِيرُ وَ لاَ يُسْخِطُهُ اَلْكَثِيرُ وَ لاَ يَبْلُغُ بِنِيَّتِهِ إِرَادَتُهُ فِي اَلْخَيْرِ يَنْوِي كَثِيراً مِنَ اَلْخَيْرِ وَ يَعْمَلُ بِطَائِفَةٍ مِنْهُ وَ يَتَلَهَّفُ عَلَى مَا فَاتَهُ مِنَ اَلْخَيْرِ كَيْفَ لَمْ يَعْمَلْ بِهِ وَ اَلْمُنَافِقُ إِذَا نَظَرَ لَهَا وَ إِذَا سَكَتَ سَهَا وَ إِذَا تَكَلَّمَ لَغَا وَ إِذَا اِسْتَغْنَى طَغَا وَ إِذَا أَصَابَتْهُ…

همانا، مومن چون بنگرد عبرت گیرد و چون لب فرو بندد به اندیشه فرورود و چون سخن گوید ذکر نماید و چون توانگر شود سپاس گوید و چون در سختی افتد شکیبایی پیشه سازد، او زود خشنود و دیر خشم است، اندک نعمت الهی او را خشنود نماید و بسیار آن او را به طغیان و خشم نیارد، با اراده خیر به تمام نیت های خیرخواهانه خود دست نیابد، قصد خیر بسیار دارد ولی فقط به پاره ای از آنها جامه عمل پوشاند و بر آن امور خیری که عملی نشده افسوس می خورد که چرا آنها را عملی نساخته است. و منافق چون بنگرد برای سرگرمی است و چون لب فرو بندد در غفلت فرو رود و چون سخن گوید یاوه سرایی کند و چون توانگر شود سر به طغیان گذارد و چون به سختی افتد ذلت و خواری پیشه نماید، زود خشم و دیر خشنود است، اندک نعمت الهی او را به خشم آورد و بسیار آن او…

اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةُ عَدُوَّانِ مُتَعَادِيَانِ وَ سَبِيلاَنِ مُخْتَلِفَانِ مَنْ أَحَبَّ اَلدُّنْيَا وَ وَالاَهَا أَبْغَضَ اَلْآخِرَةَ وَ عَادَاهَا مَثَلُهُمَا مَثَلُ اَلْمَشْرِقِ وَ اَلْمَغْرِبِ وَ اَلْمَاشِي بَيْنَهُمَا لاَ يَزْدَادُ مِنْ أَحَدِهِمَا قُرْباً إِلاَّ اِزْدَادَ مِنَ اَلْآخَرِ بُعْداً.

به راستی، دنیا و آخرت دو دشمن جنگنده و دو راه گونه گون اند، هر که دنیا را دوست بدارد و دنبال آن برود، آخرت را دشمن داشته و با آن بستیزد؛ دنیا و آخرت به مثابه مشرق و مغرب اند و رهرو میان آن دو، هر گاه به یکی نزدیک شود از دیگری دور گردد.

مَنْ خَافَ اَلْوَعِيدَ قَرُبَ عَلَيْهِ اَلْبَعِيدُ وَ مَنْ كَانَ مِنْ قُوتِ اَلدُّنْيَا لاَ يَشْبَعُ لَمْ يَكْفِهِ مِنْهَا مَا يَجْمَعُ وَ مَنْ سَعَى لِلدُّنْيَا فَاتَتْهُ وَ مَنْ قَعَدَ عَنْهَا أَتَتْهُ إِنَّمَا اَلدُّنْيَا ظِلٌّ مَمْدُودٌ إِلَى أَجَلٍ مَعْدُودٍ رَحِمَ اَللَّهُ عَبْداً سَمِعَ حُكْماً فَوَعَى وَ دُعِيَ إِلَى اَلرَّشَادِ فَدَنَا وَ أَخَذَ بِحُجْزَةِ نَاجٍ هَادٍ فَنَجَا قَدَّمَ خَالِصاً وَ عَمِلَ صَالِحاً قَدَّمَ مَذْخُوراً وَ اِجْتَنَبَ مَحْذُوراً رَمَى غَرَضاً وَ أَحْرَزَ عِوَضاً كَابَرَ هَوَاهُ وَ كَذَّبَ مُنَاهُ جَعَلَ اَلصَّبْرَ مَطِيَّةَ نَجَاتِهِ وَ اَلتَّقْوَى عُدَّةَ…

هر که از وعید تهدید الهی بترسد، دور پاداش الهی به او نزدیک شود و هر که از خوراک دنیا سیر نشود هر چه فراهم نماید او را کفایت نکند و هر که برای دنیا بکوشد آن از دستش برود و هر که از آن دست بردارد خود به سراغش آید. به راستی، دنیا سایه ای است که تا مدتی معین گسترده است. رحمت خدا نصیب بنده ای باد که چون سخن حکیمانه ای را بشنود نیک به خاطر سپارد و چون به رستگاری دعوت شود به آن روی آورد. دست به دامن رهبری نجات بخش زند تا رهایی یابد. بی پیرایه ره سپارد و کردار نیک پیشه سازد و برای آخرت خود توشه ای از پیش فرستد. از آنچه بر حذرش داشته اند دوری نماید و تیری بر هدف زند و به جایزه نایل شود . با هوا و هوس مبارزه کند و به آرزوهای خود دلبستگی نیابد. بر مرکب شکیبایی نشیند تا رهایی یابد. تقوی را ره توشه سفر…

وَ قَالَ ع لِرَجُلٍ كَيْفَ أَنْتُمْ فَقَالَ نَرْجُو وَ نَخَافُ فَقَالَ ع مَنْ رَجَا شَيْئاً طَلَبَهُ وَ مَنْ خَافَ شَيْئاً هَرَبَ مِنْهُ مَا أَدْرِي مَا خَوْفُ رَجُلٍ عَرَضَتْ لَهُ شَهْوَةٌ فَلَمْ يَدَعْهَا لِمَا خَافَ مِنْهُ وَ مَا أَدْرِي مَا رَجَاءُ رَجُلٍ نَزَلَ بِهِ بَلاَءٌ فَلَمْ يَصْبِرْ عَلَيْهِ لِمَا يَرْجُو .

امیر المومنین علی علیه السلام به مردی فرمود: شما چگونه اید؟ گفت: امیدواریم و بیمناک. حضرت فرمود: کسی که به چیزی امید بسته در جستجویش برآید و کسی که از چیزی بیم دارد از آن بگریزد. من نمی دانم ترس و بیم مردی که با شهوتی مواجه شود و در اثر ترس و بیم از آن دست نکشد چه مفهومی تواند داشت و نمی دانم امید مردی که بلایی بر او نازل شود و او در اثر امید بر آن شکیبایی نکند چگونه امیدی است

وَ قَالَ ع لِعَبَايَةَ بْنِ رِبْعِيٍّ وَ قَدْ سَأَلَهُ عَنِ اَلاِسْتِطَاعَةِ اَلَّتِي نَقُومُ وَ نَقْعُدُ وَ نَفْعَلُ إِنَّكَ سَأَلْتَ عَنِ اَلاِسْتِطَاعَةِ فَهَلْ تَمَلِكُهَا مِنْ دُونِ اَللَّهِ أَوْ مَعَ اَللَّهِ فَسَكَتَ عَبَايَةُ فَقَالَ لَهُ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ ع إِنْ قُلْتَ تَمْلِكُهَا مَعَ اَللَّهِ قَتَلْتُكَ وَ إِنْ قُلْتَ تَمْلِكُهَا دُونَ اَللَّهِ قَتَلْتُكَ فَقَالَ عَبَايَةُ فَمَا أَقُولُ قَالَ ع تَقُولُ إِنَّكَ تَمْلِكُهَا بِاللَّهِ اَلَّذِي يَمْلِكُهَا مِنْ دُونِكَ فَإِنْ مَلَّكَكَ إِيَّاهَا كَانَ ذَلِكَ مِنْ عَطَائِهِ وَ إِنْ سَلَبَكَهَا كَانَ ذَلِكَ مِنْ بَلاَئِهِ فَهُوَ…

امیر المومنین علیه السلام در پاسخ عبایه بن ربعی که سوال کرده بود: استطاعتی که ما با آن برمی خیزیم و می نشینیم و کار می کنیم چیست؟ فرمود: تو از استطاعت پرسیدی، آیا آن را بدون خدا داری یا همراه با خدا؟ عبایه سکوت کرد. آنگاه امیر المومنین علیه السلام فرمود: اگر می گفتی این قدرت را همراه با خدا دارم، تو را می کشتم و اگر می گفتی این قدرت را بدون خدا دارم، باز تو را می کشتم عبایه عرض کرد: پس چه باید بگویم؟ امیر المومنین علیه السلام فرمود: بگو آن را از خدایی داری که به غیر تو نیز ارزانی کرده و اگر آن را به تو داده عطا و لطف الهی است و اگر آن توانایی را از تو گرفته امتحان الهی است، پس اوست مالک آنچه را به تو داده و اوست توانا بر آنچه تو را بر آن توانا ساخته است.

أُحَدِّثُكُمْ بِحَدِيثٍ يَنْبَغِي لِكُلِّ مُسْلِمٍ أَنْ يَعِيَهُ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا فَقَالَ ع مَا عَاقَبَ اَللَّهُ عَبْداً مُؤْمِناً فِي هَذِهِ اَلدُّنْيَا إِلاَّ كَانَ أَجْوَدَ وَ أَمْجَدَ مِنْ أَنْ يَعُودَ فِي عِقَابِهِ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ وَ لاَ سَتَرَ اَللَّهُ عَلَى عَبْدٍ مُؤْمِنٍ فِي هَذِهِ اَلدُّنْيَا وَ عَفَا عَنْهُ إِلاَّ كَانَ أَمْجَدَ وَ أَجْوَدَ وَ أَكْرَمَ مِنْ أَنْ يَعُودَ فِي عَفْوِهِ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ ثُمَّ قَالَ ع وَ قَدْ يَبْتَلِي اَللَّهُ اَلْمُؤْمِنَ بِالْبَلِيَّةِ فِي بَدَنِهِ أَوْ مَالِهِ أَوْ وُلْدِهِ أَوْ أَهْلِهِ وَ تَلاَ هَذِهِ اَلْآيَةَ ما أَصابَكُمْ مِنْ…

اصبغ بن نباته گوید: شنیدم امیر المومنین علیه السلام می فرمود: من حدیثی به شما باز گویم که شایسته است هر مسلمانی آن را به خاطر بسپارد. سپس حضرت رو به ما کرد و فرمود: خدا هیچ بنده مومنی را در این دنیا کیفر ندهد جز آن که او بخشنده تر و بزرگوارتر است از آن که دوباره در روز قیامت آن کیفر را جاری سازد. خدا بر هیچ بنده ای در این دنیا پرده پوشی نکند و عفوش ننماید جز آن که بخشنده تر و بزرگوارتر از آن است که در روز قیامت از آن عفوش برگردد. آنگاه امیر المومنین علیه السلام سخن را ادامه داد و فرمود: گاهی خداوند بنده مومنی را در جان یا مال یا فرزندان یا خانواده اش بلایی دهد؛ سپس این آیه را تلاوت فرمود: «هر گونه مصیبتی به شما می رسد همه آنها دستاورد خود شماست و خدا از بسیاری درمی گذرد» سوره شوری ، آیه 30…