احادیث درباره پشیمانی از امام علی (ع)

إِيَّاكَ وَ اَلْعَجَلَ فَإِنَّهُ عُنْوَانُ اَلْفَوْتِ وَ اَلنَّدَم

از عجله بپرهیز؛ زیرا عجله، نشانۀ از دست رفتن و پشیمانی است.

لِلظَّالِمِ بِكَفِّهِ عَضَّة

آنچه برای ستمگر می ماند، پشیمانی است.

اَلتَّدْبِيرُ قَبْلَ اَلْعَمَلِ يُؤْمِنُ اَلنَّدَم

چاره جویی پیش از عمل، از پشیمانی جلوگیری کند.

مِنَ اَلْوَالِدِ اَلْفَانِ اَلْمُقِرِّ لِلزَّمَانِ اَلْمُدْبِرِ اَلْعُمُرِ اَلْمُسْتَسْلِمِ لِلدَّهْرِ اَلذَّامِّ لِلدُّنْيَا اَلسَّاكِنِ مَسَاكِنَ اَلْمَوْتَى اَلظَّاعِنِ عَنْهَا إِلَيْهِمْ غَداً إِلَى اَلْمَوْلُودِ اَلْمُؤَمِّلِ مَا لاَ يُدْرِكُ اَلسَّالِكِ سَبِيلَ مَنْ قَدْ هَلَكَ غَرَضِ اَلْأَسْقَامِ وَ رَهِينَةِ اَلْأَيَّامِ وَ رَمِيَّةِ اَلْمَصَائِبِ وَ عَبْدِ اَلدُّنْيَا وَ تَاجِرِ اَلْغُرُورِ وَ غَرِيمِ اَلْمَنَايَا وَ أَسِيرِ اَلْمَوْتِ وَ حَلِيفِ اَلْهُمُومِ وَ قَرِينِ اَلْأَحْزَانِ وَ نُصُبِ اَلْآفَاتِ وَ صَرِيعِ اَلشَّهَوَاتِ وَ خَلِيفَةِ اَلْأَمْوَاتِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ فِيمَا…

نامه امیر المومنین علی علیه السلام به فرزندش امام حسن علیه السلام -از پدری که در آستانه فناست و چیرگی زمان را پذیراست، زندگی را پشت سر نهاده، تسلیم گردش روزگار شده، نکوهش کننده این جهان است، آرمنده در جایگاه مردگان که فردا به نزد آنان روان است. به فرزندی که آرزومند چیزی است که به دست نیاید، راهرو راه کسانی است که به هلاکت رسیده اند. فرزندی که آماج بیماریهاست و گروگان گذشت روزگاران. پسری که تیر مصیبتها به سوی او روان است و بنده گوش به فرمان دنیاست. سوداگر فریب و وامدار مرگ و اسیر نیستی است. هم پیمان اندوه ها و همنشین غمهاست. آماج آفات و زمین خورده شهوات و جانشین مردگان است. اما بعد؛ همانا من از پشت کردن دنیا به خود و سرکشی روزگار بر خود و روی آوردن آخرت به خویش، دریافتم که باید در اندیشه خویش…

يَا بُنَيَّ أُوصِيكَ بِتَقْوَى اَللَّهِ فِي اَلْغِنَى وَ اَلْفَقْرِ وَ كَلِمَةِ اَلْحَقِّ فِي اَلرِّضَا وَ اَلْغَضَبِ وَ اَلْقَصْدِ فِي اَلْغِنَى وَ اَلْفَقْرِ وَ بِالْعَدْلِ عَلَى اَلصَّدِيقِ وَ اَلْعَدُوِّ وَ بِالْعَمَلِ فِي اَلنَّشَاطِ وَ اَلْكَسَلِ وَ اَلرِّضَا عَنِ اَللَّهِ فِي اَلشِّدَّةِ وَ اَلرَّخَاءِ أَيْ بُنَيَّ مَا شَرٌّ بَعْدَهُ اَلْجَنَّةُ بِشَرٍّ وَ لاَ خَيْرٌ بَعْدَهُ اَلنَّارُ بِخَيْرٍ وَ كُلُّ نَعِيمٍ دُونَ اَلْجَنَّةِ مَحْقُورٌ وَ كُلُّ بَلاَءٍ دُونَ اَلنَّارِ عَافِيَةٌ وَ اِعْلَمْ أَيْ بُنَيَّ أَنَّهُ مَنْ أَبْصَرَ عَيْبَ نَفْسِهِ شُغِلَ عَنْ عَيْبِ غَيْرِهِ وَ مَنْ تَعَرَّى…

سفارش امیر المومنین علی علیه السلام به فرزندش امام حسین علیه السلام -پسر جانم تو را سفارش می کنم به رعایت تقوای الهی در حال توانگری و تهیدستی، و گفتار حق در حال خشنودی و خشم، میانه روی هنگام دولتمندی و تنگدستی، رفتار عادلانه نسبت به دوست و دشمن، کار کردن در حال شادابی و سست حالی و خشنودی از خدا در سختی و خوشی. پسر جانم هر شری که به دنبالش بهشت باشد، نتوان آن را شر دانست و آن خیری که آتش دوزخ در پی بود، نتوان آن را خیر به حساب آورد. هر نعمتی در برابر بهشت، ناچیز است و هر بلایی در قیاس با آتش دوزخ، سلامتی است. پسر جانم بدان هر کس عیب خود را ببیند، از پرداختن به عیب دیگران باز ماند. هر کس جامه تقوی بر تن نکرد هیچ جامه ای عیبهای او را نپوشاند. آن کس که به قسمت خدا خرسند باشد، بر آنچه از دستش…

اَلْحَمْدُ لِلَّهِ اَلَّذِي أَعْدَمَ اَلْأَوْهَامَ أَنْ تَنَالَ إِلاَّ وُجُودَهُ وَ حَجَبَ اَلْعُقُولَ أَنْ تَخَالَ ذَاتَهُ لاِمْتِنَاعِهَا مِنَ اَلشَّبَهِ وَ اَلتَّشَاكُلِ بَلْ هُوَ اَلَّذِي لاَ يَتَفَاوَتُ ذَاتُهُ وَ لاَ يَتَبَعَّضُ بِتَجْزِئَةِ اَلْعَدَدِ فِي كَمَالِهِ فَارَقَ اَلْأَشْيَاءَ لاَ بِاخْتِلاَفِ اَلْأَمَاكِنِ وَ يَكُونُ فِيهَا لاَ عَلَى اَلْمُمَازَجَةِ وَ عَلِمَهَا لاَ بِأَدَاةٍ لاَ يَكُونُ اَلْعِلْمُ إِلاَّ بِهَا وَ لَيْسَ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ مَعْلُومِهِ عِلْمُ غَيْرِهِ كَانَ عَالِماً لِمَعْلُومِهِ إِنْ قِيلَ كَانَ فَعَلَى تَأْوِيلِ أَزَلِيَّةِ اَلْوُجُودِ وَ إِنْ قِيلَ لَمْ…

سخنرانی امیر المومنین علی علیه السلام معروف به«خطبه وسیله» -(آنچه از این سخنرانی مناسب این کتاب بود ذکر کردیم نه بیشتر) سپاس خدایی را که پندارها را از اینکه به چیزی جز وجود او دست یابند در بند کرده و همه خردها را از اینکه در باره ذات او خیال پردازی نمایند در پرده نگهداشته است؛ زیرا از همانندی و هم شکلی بر فراز است؛ بلکه او همان هستی محض است که در حقیقت ذاتش تفاوتی نیست و در صفات کمالش به جز جز شدن بخش پذیر نیست. از همه چیز جداست نه به وسیله فاصله مکانی و در همه چیز اندر است نه بر وجه آمیختگی با آنها. دانش او به ابزار نیست، دانش او به خود ذات است. میان او و معلوم او، واسطه ای وجود ندارد که به وسیله آن به معلوم خود دانا شده باشد. اگر گفته شود«بوده»به این معنی است که وجودش ازلی است و اگر گفته…

كُنَّا مَعَ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ ع بِالْبَصْرَةِ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قِتَالِ مَنْ قَاتَلَهُ أَشْرَفَ عَلَيْنَا مِنْ آخِرِ اَللَّيْلِ فَقَالَ مَا أَنْتُمْ فِيهِ فَقُلْنَا فِي ذَمِّ اَلدُّنْيَا فَقَالَ عَلاَمَ تَذُمُّ اَلدُّنْيَا يَا جَابِرُ ثُمَّ حَمِدَ اَللَّهَ وَ أَثْنَى عَلَيْهِ وَ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَمَا بَالُ أَقْوَامٍ يَذُمُّونَ اَلدُّنْيَا اِنْتَحَلُوا اَلزُّهْدَ فِيهَا اَلدُّنْيَا مَنْزِلُ صِدْقٍ لِمَنْ صَدَقَهَا وَ مَسْكَنُ عَافِيَةٍ لِمَنْ فَهِمَ عَنْهَا وَ دَارُ غِنًى لِمَنْ تَزَوَّدَ مِنْهَا مَسْجِدُ أَنْبِيَاءِ اَللَّهِ وَ مَهْبِطُ وَحْيِهِ وَ مُصَلَّى مَلاَئِكَتِهِ وَ…

وصف دنیا برای تقوا پیشگان توسط امیر المومنین علی علیه السلام -جابر بن عبد الله انصاری گوید: ما در بصره همراه امیر المومنین علیه السلام بودیم. چون از نبرد مخالفان خود آسوده شد در اواخر شب به ما سرکشی کرد و فرمود: در چه موردی گفتگو می کنید؟ عرض کردیم: در نکوهش دنیا. حضرت فرمود: چه چیز دنیا را مورد نکوهش قرار داده اید؟ آنگاه خدا را سپاس گفت و به ستایش او پرداخت و فرمود: اما بعد، چرا گروهی از مردم به نکوهش دنیا می پردازند؟ و با زهد نمایی خود را بی رغبت به آن نشان می دهند؟ دنیا برای کسی که آن را راستگو انگارد، سرای راستی است و برای کسی که حقیقت آن را دریابد، خانه عافیت است و برای کسی که از آن توشه اندوخت، سرای توانگری است. دنیا سجده گاه پیامبران خدا و فرودگاه وحی خدا و نمازگاه فرشتگان خدا و…

سَأَلْتُ أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ ع عَنْ قَوَاعِدِ اَلْإِسْلاَمِ مَا هِيَ فَقَالَ قَوَاعِدُ اَلْإِسْلاَمِ سَبْعَةٌ فَأَوَّلُهَا اَلْعَقْلُ وَ عَلَيْهِ بُنِيَ اَلصَّبْرُ وَ اَلثَّانِي صَوْنُ اَلْعِرْضِ وَ صِدْقُ اَللَّهْجَةِ وَ اَلثَّالِثَةُ تِلاَوَةُ اَلْقُرْآنِ عَلَى جِهَتِهِ وَ اَلرَّابِعَةُ اَلْحُبُّ فِي اَللَّهِ وَ اَلْبُغْضُ فِي اَللَّهِ وَ اَلْخَامِسَةُ حَقُّ آلِ مُحَمَّدٍ ص وَ مَعْرِفَةُ وَلاَيَتِهِمْ وَ اَلسَّادِسَةُ حَقُّ اَلْإِخْوَانِ وَ اَلْمُحَامَاةُ عَلَيْهِمْ وَ اَلسَّابِعَةُ مُجَاوَرَةُ اَلنَّاسِ بِالْحُسْنَى قُلْتُ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ اَلْعَبْدُ يُصِيبُ اَلذَّنْبَ…

فرمایش امیر المومنین علی علیه السلام در باره پایه های دین و حقیقت توبه و استغفار ما آن را خلاصه کردیم -کمیل بن زیاد گفت: از امیر المومنین علیه السلام پرسیدم: پایه های دین اسلام چیست؟ فرمود: پایه های دین اسلام هفت چیز است: نخستین پایه آن، عقل است که بنیاد شکیبایی است و دومین، آبروداری و راستگویی، سومین، تلاوت قرآن در جای خود، چهارمین، دوستی در راه خدا و دشمنی در راه خدا؛ پنجمین، رعایت حق آل محمد صلی الله علیه و آله و شناختن ولایت آنان، ششمین، رعایت حق برادران و حمایت از آنان و هفتمین، حسن همجواری با مردم. کمیل گوید: عرض کردم: یا امیر المومنین بنده ای مرتکب گناه می شود و از آن استغفار می نماید، حد استغفار چیست؟ فرمود: ای پسر زیاد، حد استغفار توبه است. عرض کردم: همین؟ فرمود: نه عرض کردم: پس…

وَ قِيلَ لَهُ مَا اَلتَّوْبَةُ اَلنَّصُوحُ فَقَالَ ع نَدَمٌ بِالْقَلْبِ وَ اِسْتِغْفَارٌ بِاللِّسَانِ وَ اَلْقَصْدُ عَلَى أَنْ لاَ يَعُودَ .

به امیر المومنین علی علیه السلام عرض شد: توبه نصوح چیست؟ امام علیه السلام فرمود: پشیمانی به دل و طلب آمرزش به زبان و تصمیم قطعی به عدم بازگشت به گناه.

كَمْ مِنْ نَظْرَةٍ جَلِيَتْ حَسْرَة

بسا یک نگاهی که باعث پشیمانی شود.

حياء يرتفع،و عورات تجتمع و أشبه شيىء بالجنون،الإصرار عليه هرم، و الإفاقة منه ندم،ثمرة حلاله الولد،إن عاش فتن،و إن مات حزن.

از آن حضرت دربارۀ جماع پرسیدند:فرمود: شرم برداشته می شود، و عورتها در هم می رود، به دیوانگی شبیه تر است، زیاده روی در آن پیری آور است و پس از آن پشیمانی آور.ثمرۀ حلال آن فرزندی است که اگر بماند، فتنه انگیز است و اگر بمیرد، حزن آور.

اَلدُّنْيَا حُلُمٌ وَ اَلاِغْتِرَارُ بِهَا نَدَم

دنیا مانند خواب دیدن است و فریب خوردن به آن، باعث پشیمانی است.