كُنَّا مَعَ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ ع بِالْبَصْرَةِ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قِتَالِ مَنْ قَاتَلَهُ أَشْرَفَ عَلَيْنَا مِنْ آخِرِ اَللَّيْلِ فَقَالَ مَا أَنْتُمْ فِيهِ فَقُلْنَا فِي ذَمِّ اَلدُّنْيَا فَقَالَ عَلاَمَ تَذُمُّ اَلدُّنْيَا يَا جَابِرُ ثُمَّ حَمِدَ اَللَّهَ وَ أَثْنَى عَلَيْهِ وَ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَمَا بَالُ أَقْوَامٍ يَذُمُّونَ اَلدُّنْيَا اِنْتَحَلُوا اَلزُّهْدَ فِيهَا اَلدُّنْيَا مَنْزِلُ صِدْقٍ لِمَنْ صَدَقَهَا وَ مَسْكَنُ عَافِيَةٍ لِمَنْ فَهِمَ عَنْهَا وَ دَارُ غِنًى لِمَنْ تَزَوَّدَ مِنْهَا مَسْجِدُ أَنْبِيَاءِ اَللَّهِ وَ مَهْبِطُ وَحْيِهِ وَ مُصَلَّى مَلاَئِكَتِهِ وَ…
وصف دنیا برای تقوا پیشگان توسط امیر المومنین علی علیه السلام -جابر بن عبد الله انصاری گوید: ما در بصره همراه امیر المومنین علیه السلام بودیم. چون از نبرد مخالفان خود آسوده شد در اواخر شب به ما سرکشی کرد و فرمود: در چه موردی گفتگو می کنید؟ عرض کردیم: در نکوهش دنیا. حضرت فرمود: چه چیز دنیا را مورد نکوهش قرار داده اید؟ آنگاه خدا را سپاس گفت و به ستایش او پرداخت و فرمود: اما بعد، چرا گروهی از مردم به نکوهش دنیا می پردازند؟ و با زهد نمایی خود را بی رغبت به آن نشان می دهند؟ دنیا برای کسی که آن را راستگو انگارد، سرای راستی است و برای کسی که حقیقت آن را دریابد، خانه عافیت است و برای کسی که از آن توشه اندوخت، سرای توانگری است. دنیا سجده گاه پیامبران خدا و فرودگاه وحی خدا و نمازگاه فرشتگان خدا و…
اِتَّقِ اَللَّهَ فِي كُلَّ مُمْسًى وَ مُصْبَحٍ وَ خَفْ عَلَى نَفْسِكَ اَلْغَرُورَ وَ لاَ تَأْمَنْهَا عَلَى حَالٍ مِنَ اَلْبَلاَءِ وَ اِعْلَمْ أَنَّكَ إِنْ لَمْ تَزَعْ نَفْسَكَ عَنْ كَثِيرٍ مِمَّا تُحِبُّ مَخَافَةَ مَكْرُوهِهِ سَمَتْ بِكَ اَلْأَهْوَاءُ إِلَى كَثِيرٍ مِنَ اَلضُّرِّ حَتَّى تَظْعَنَ فَكُنْ لِنَفْسِكَ مَانِعاً وَازِعاً عَنِ اَلظُّلْمِ وَ اَلْغَيِّ وَ اَلْبَغْيِ وَ اَلْعُدْوَانِ قَدْ وَلَّيْتُكَ هَذَا اَلْجُنْدَ فَلاَ تَسْتَذِلَّنَّهُمْ وَ لاَ تَسْتَطِلْ عَلَيْهِمْ فَإِنَّ خَيْرَكُمْ أَتْقَاكُمْ تَعَلَّمْ مِنْ عَالِمِهِمْ وَ عَلِّمْ جَاهِلَهُمْ وَ اُحْلُمْ عَنْ سَفِيهِهِمْ فَإِنَّكَ…
از سفارش امیر المومنین علی علیه السلام به زیاد بن نضر هنگامی که او را در سفر صفین امیر دسته خط مقدم لشکر خود قرار داد -در هر صبح و شام از خدا بترس و بر خود از فریب بترس و نفس را در هیچ حال از بلا ایمن مشمار و بدان که اگر نفس خویش را از بسیاری از آنچه دوست می داری به خاطر ترس از عواقب آن باز نداری، هوا و هوس تو را در زیان فراوان افکند تا مجبور شوی از آن دست برداری؛ پس همواره زمام نفس خویش را فرو گیر و از ستم و گمراهی و تجاوز و عدوان باز دار. من تو را به فرماندهی این لشکر گماشتم؛ پس آنان را زبون مشمار و بر آنان گردن فرازی منما؛ -زیرا بهترین شما، با تقواترین شماست. از عالم آنها بیاموز و به جاهل آنان آموزش ده و بر سفیه ایشان شکیبایی کن؛ زیرا تو با کسب دانش و خودداری از آزار و جهالت، به خیر دست…
قَالَ لَهُ سُلَيْمُ بْنُ قَيْسٍ إِنِّي سَمِعْتُ سَلْمَانَ وَ أَبَا ذَرٍّ وَ اَلْمِقْدَادَ يَتَحَدَّثُونَ بِأَشْيَاءَ مِنْ تَفْسِيرِ اَلْقُرْآنِ وَ اَلْأَحَادِيثِ وَ اَلرِّوَايَاتِ عَنْ رَسُولِ اَللَّهِ ص ثُمَّ سَمِعْتُ مِنْكَ تَصْدِيقَ ذَلِكَ وَ رَأَيْتُ فِي أَيْدِي اَلنَّاسِ أَشْيَاءَ كَثِيرَةً مِنْ تَفْسِيرِ اَلْقُرْآنِ وَ اَلْأَحَادِيثِ وَ اَلرِّوَايَاتِ عَنْ رَسُولِ اَللَّهِ ص يُخَالِفُونَهَا فَيَكْذِبُ اَلنَّاسُ مُتَعَمِّدِينَ وَ يُفَسِّرُونَ اَلْقُرْآنَ بِآرَائِهِمْ فَقَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ ع قَدْ سَأَلْتَ فَافْهَمِ اَلْجَوَابَ إِنَّ فِي أَيْدِي اَلنَّاسِ حَقّاً وَ بَاطِلاً وَ…
فرمایش علی علیه السلام در باره راویان حدیث -سلیم بن قیس به امیر المومنین علی علیه السلام عرض کرد: همانا من از سلمان و ابو ذر و مقداد احادیثی در باره تفسیر قرآن و فرمایشات پیامبر صلی الله علیه و آله شنیدم و سپس از شما هم تصدیق منقولات آنها را می شنوم، در حالی که در دست مردم مطالب فراوانی از تفسیر قرآن و فرمایشات و روایات پیامبر صلی الله علیه و آله هست که با آنها مخالفت دارد؛ آیا این مردم به عمد بر پیامبر صلی الله علیه و آله دروغ می بندند و قرآن را تفسیر به رای می کنند؟ امیر المومنین علیه السلام فرمود: سوال کردی، اینک پاسخ را دریاب: به راستی، در دست مردم حق است و باطل، دروغ است و راست، ناسخ است و منسوخ، عام است و خاص، محکم است و متشابه و عاری از اشتباه و آمیخته با آن است. در زمان خود رسول صلی…
إِنَّ اَللَّهَ إِذَا جَمَعَ اَلنَّاسَ نَادَى فِيهِمْ مُنَادٍ أَيُّهَا اَلنَّاسُ إِنَّ أَقْرَبَكُمُ اَلْيَوْمَ مِنَ اَللَّهِ أَشَدُّكُمْ مِنْهُ خَوْفاً وَ إِنَّ أَحَبَّكُمْ إِلَى اَللَّهِ أَحْسَنُكُمْ لَهُ عَمَلاً وَ إِنَّ أَفْضَلَكُمْ عِنْدَهُ مَنْصَباً أَعْمَلُكُمْ فِيمَا عِنْدَهُ رَغْبَةً وَ إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عَلَيْهِ أَتْقَاكُمْ.
همانا چون خدا مردم را به محشر گردآورد نداکننده ای میان آنان ندا دهد که ای مردم به راستی، امروز نزدیکترین شما به خدا آن کس است که از خدا بیشتر ترسان بوده و محبوبترین شما نزد خدا آن کس است که نسبت به او خوش کردارتر بوده است و والامقام ترین شما نزد خدا آن کس است که مشتاقانه بیشتر کار کرده و گرامی ترین شما به درگاهش پرهیزگارترین شماست.
يَنْبَغِي لِلْمُسْلِمِ أَنْ يَجْتَنِبَ مُؤَاخَاةَ ثَلاَثَةٍ اَلْفَاجِرِ وَ اَلْأَحْمَقِ وَ اَلْكَذَّابِ فَأَمَّا اَلْفَاجِرُ فَيُزَيِّنُ لَكَ فِعْلَهُ وَ يُحِبُّ أَنَّكَ مِثْلُهُ وَ لاَ يُعِينُكَ عَلَى أَمْرِ دِينِكَ وَ مَعَادِكَ فَمُقَارَنَتُهُ جَفَاءٌ وَ قَسْوَةٌ وَ مَدْخَلُهُ عَارٌ عَلَيْكَ وَ أَمَّا اَلْأَحْمَقُ فَإِنَّهُ لاَ يُشِيرُ عَلَيْكَ بِخَيْرٍ وَ لاَ يُرْجَى لِصَرْفِ اَلسُّوءِ عَنْكَ وَ لَوْ جَهَدَ نَفْسَهُ وَ رُبَّمَا أَرَادَ نَفْعَكَ فَضَرَّكَ فَمَوْتُهُ خَيْرٌ مِنْ حَيَاتِهِ وَ سُكُوتُهُ خَيْرٌ مِنْ نُطْقِهِ وَ بُعْدُهُ خَيْرٌ مِنْ قُرْبِهِ وَ أَمَّا اَلْكَذَّابُ فَإِنَّهُ لاَ…
شایسته است مسلمان از رفاقت با سه کس خودداری نماید: شخص بی بند و بار، احمق و دروغ پرداز؛ اما بی بندوبار، کار و کردار خود را پیش تو بیاراید و دوست دارد مانند او باشی و تو را در امور دین و آخرتت یاری نرساند؛ پس همراهی با او، موجب جفا و سخت دلی گردد و رفتن نزد او موجب ننگ تو شود. اما احمق، نه تو را به کار خیری رهنمون گردد و نه امید آن می رود که بدی را از تو بگرداند هر چند در این راه بسیار تلاش نماید. چه بسا خواهد سودی نصیب تو سازد ولی زیان نصیبت گرداند؛ پس مرگ چنین رفیقی بهتر است از زیستن و سکوتش بهتر است از سخن گفتن و دوریش بهتر است از نزدیک شدن. اما دروغ پرداز، به راستی که معاشرت با او برای تو شیرین و گوارا نباشد، سخن تو را در اختیار دیگران گذارد و سخن دیگران را برای تو آورد، هر وقت داستانی را…
يَا أَيُّهَا اَلنَّاسُ إِنَّ لِلَّهِ فِي كُلِّ نِعْمَةٍ حَقّاً فَمَنْ أَدَّاهُ زَادَهُ وَ مَنْ قَصَّرَ عَنْهُ خَاطَرَ بِزَوَالِ اَلنِّعْمَةِ وَ تَعَجُّلِ اَلْعُقُوبَةِ فَلْيَرَاكُمُ اَللَّهُ مِنَ اَلنِّعْمَةِ وَجِلِينَ كَمَا يَرَاكُمْ مِنَ اَلذُّنُوبِ فَرِقِينَ .
ای مردم خدا را در هر نعمتی حقی است، هر که آن حق را ادا کند، خدا نعمت او را افزون نماید و هر که در ادای آن کوتاهی ورزد، خود را در خطر نابودی و تعجیل عقوبت انداخته است، پس باید که خداوند شما را از نعمت ها نگران ببیند همان گونه که از گناهان ترسانتان می بیند.
رَحِمَ اَللَّهُ اِمْرَأً رَاقَبَ رَبَّهُ وَ تَوَكَّفَ ذَنْبَهُ وَ كَابَرَ هَوَاهُ وَ كَذَّبَ مُنَاهُ زَمَّ نَفْسَهُ مِنَ اَلتَّقْوَى بِزِمَامٍ وَ أَلْجَمَهَا مِنْ خَشْيَةِ رَبِّهَا بِلِجَامٍ فَقَادَهَا إِلَى اَلطَّاعَةِ بِزِمَامِهَا وَ قَدَعَهَا عَنِ اَلْمَعْصِيَةِ بِلِجَامِهَا رَافِعاً إِلَى اَلْمَعَادِ طَرْفَهُ مُتَوَقِّعاً فِي كُلِّ أَوَانٍ حَتْفَهُ دَائِمَ اَلْفِكْرِ طَوِيلَ اَلسَّهَرِ عَزُوفاً عَنِ اَلدُّنْيَا كَدُوحاً لِآخِرَتِهِ جَعَلَ اَلصَّبْرَ مَطِيَّةَ نَجَاتِهِ وَ اَلتَّقْوَى عُدَّةَ وَفَاتِهِ وَ دَوَاءَ دَاءِ جَوَاهُ فَاعْتَبَرَ وَ قَاسَ فَوَتَرَ اَلدُّنْيَا وَ اَلنَّاسَ…
رحمت خداوند نصیب کسی باد، که پروردگارش را در نظر دارد و از گناه خودداری نماید و با هوای نفس مبارزه کند و به آرزوهای خود دلبستگی نیابد و نفس اماره خود را با زمام تقوی مهار نماید و از ترس پروردگارش بر آن لگام زند و با مهار سازی، آن را به فرمانبرداری کشاند و با لگامش از گناه بازدارد. دیده به معاد دوزد و هر لحظه در انتظار مرگ باشد. پیوسته در حال تفکر به سر برد و شب زنده داری خود را طولانی نماید دل از دنیا برگیرد و برای آخرت کوشا باشد. بر مرکب شکیبایی نشیند تا رهایی یابد. تقوی را ره توشه سفر مرگ خود و داروی درد دل پرسوز و گداز خود سازد. عبرت گیرد و بسنجد و از دنیا و مردم آن، تنهایی را برگزیند. دانش را برای دین فهمی و درست زندگی کردن بیاموزد. دلش از یاد معاد سنگین باز گردد؛ لذا بسترش را برچیند و…
اِتَّقُوا اَللَّهَ تَقِيَّةَ مَنْ شَمَّرَ تَجْرِيداً وَ جَدَّ تَشْمِيراً وَ اِنْكَمَشَ فِي مَهَلٍ وَ أَشْفَقَ فِي وَجَلٍ وَ نَظَرَ فِي كَرَّةِ اَلْمَوْئِلِ وَ عَاقِبَةِ اَلْمَصِيرِ وَ مَغَبَّةِ اَلْمَرْجِعِ فَكَفَى بِاللَّهِ مُنْتَقِماً وَ نَصِيراً وَ كَفَى بِالْجَنَّةِ ثَوَاباً وَ نَوَالاً وَ كَفَى بِالنَّارِ عِقَاباً وَ نَكَالاً وَ كَفَى بِكِتَابِ اَللَّهِ حَجِيجاً وَ خَصِيماً .
از خدا پروا نمایید چونان کسی که دامن به کمر زده و خود را از علایق پیراسته ساخته و شتابان کوشیده و در مهلت تعیین شده از پای نشسته و در وحشتگاه دنیا ترسان و لرزان است و در فراوانی ثروت و سرانجام سرنوشت و به آنجا که جایگاه بازگشت اوست نگریسته است. خدا برای گرفتن انتقام و یاری رساندن بس است و بهشت برای دستیابی به ثواب و پاداش کفایت می نماید و جهنم برای شکنجه و کیفر دیدن کافی است. و قرآن خدا برای ارایه حجت و مجاب ساختن دشمن کافی است.
وَ سَأَلَهُ رَجُلٌ عَنِ اَلسُّنَّةِ وَ اَلْبِدْعَةِ وَ اَلْفُرْقَةِ وَ اَلْجَمَاعَةِ فَقَالَ ع أَمَّا اَلسُّنَّةُ فَسُنَّةُ رَسُولِ اَللَّهِ ص وَ أَمَّا اَلْبِدْعَةُ فَمَا خَالَفَهَا وَ أَمَّا اَلْفُرْقَةُ فَأَهْلُ اَلْبَاطِلِ وَ إِنْ كَثُرُوا وَ أَمَّا اَلْجَمَاعَةُ فَأَهْلُ اَلْحَقِّ وَ إِنْ قَلُّوا وَ قَالَ ص لاَ يَرْجُو اَلْعَبْدُ إِلاَّ رَبَّهُ وَ لاَ يَخَافُ إِلاَّ ذَنْبَهُ وَ لاَ يَسْتَحِي اَلْعَالِمُ إِذَا سُئِلَ عَمَّا لاَ يَعْلَمُ أَنْ يَقُولَ اَللَّهُ أَعْلَمُ وَ اَلصَّبْرُ مِنَ اَلْإِيمَانِ بِمَنْزِلَةِ اَلرَّأْسِ مِنَ اَلْجَسَدِ .
مردی از امیر المومنین علی علیه السلام در باره سنت، بدعت، فرقت و جماعت پرسید. حضرت در پاسخ فرمود: اما سنت، همان روش رسول خدا صلی الله علیه و آله است. و اما بدعت، هر چیزی است که بر خلاف آن روش پیامبر باشد. و اما فرقت، اهل باطل اند گرچه بسیار باشند. و اما جماعت، اهل حق اند گرچه اندک باشند. و فرمود: صلی الله علیه و آله در متن چنین است : بنده فقط به پروردگارش امید می بندد و فقط از گناه خود ترسان می شود و هر گاه از دانشمندی سوال کنند و او پاسخ آن را نداند شرمش نمی آید که بگوید: «خدا داناترست». جایگاه شکیبایی نسبت به ایمان، چون جایگاه سر نسبت به پیکر است.
مَنْ خَافَ اَلْوَعِيدَ قَرُبَ عَلَيْهِ اَلْبَعِيدُ وَ مَنْ كَانَ مِنْ قُوتِ اَلدُّنْيَا لاَ يَشْبَعُ لَمْ يَكْفِهِ مِنْهَا مَا يَجْمَعُ وَ مَنْ سَعَى لِلدُّنْيَا فَاتَتْهُ وَ مَنْ قَعَدَ عَنْهَا أَتَتْهُ إِنَّمَا اَلدُّنْيَا ظِلٌّ مَمْدُودٌ إِلَى أَجَلٍ مَعْدُودٍ رَحِمَ اَللَّهُ عَبْداً سَمِعَ حُكْماً فَوَعَى وَ دُعِيَ إِلَى اَلرَّشَادِ فَدَنَا وَ أَخَذَ بِحُجْزَةِ نَاجٍ هَادٍ فَنَجَا قَدَّمَ خَالِصاً وَ عَمِلَ صَالِحاً قَدَّمَ مَذْخُوراً وَ اِجْتَنَبَ مَحْذُوراً رَمَى غَرَضاً وَ أَحْرَزَ عِوَضاً كَابَرَ هَوَاهُ وَ كَذَّبَ مُنَاهُ جَعَلَ اَلصَّبْرَ مَطِيَّةَ نَجَاتِهِ وَ اَلتَّقْوَى عُدَّةَ…
هر که از وعید تهدید الهی بترسد، دور پاداش الهی به او نزدیک شود و هر که از خوراک دنیا سیر نشود هر چه فراهم نماید او را کفایت نکند و هر که برای دنیا بکوشد آن از دستش برود و هر که از آن دست بردارد خود به سراغش آید. به راستی، دنیا سایه ای است که تا مدتی معین گسترده است. رحمت خدا نصیب بنده ای باد که چون سخن حکیمانه ای را بشنود نیک به خاطر سپارد و چون به رستگاری دعوت شود به آن روی آورد. دست به دامن رهبری نجات بخش زند تا رهایی یابد. بی پیرایه ره سپارد و کردار نیک پیشه سازد و برای آخرت خود توشه ای از پیش فرستد. از آنچه بر حذرش داشته اند دوری نماید و تیری بر هدف زند و به جایزه نایل شود . با هوا و هوس مبارزه کند و به آرزوهای خود دلبستگی نیابد. بر مرکب شکیبایی نشیند تا رهایی یابد. تقوی را ره توشه سفر…
شَرُّ اَلْأَشْرَارِ مَنْ لاَ يَسْتَحْيِي مِنَ اَلنَّاسِ وَ لاَ يَخَافُ اَللَّهَ سُبْحَانَه
بدترین تبهکاران کسی است که از مردم حیا نکند و از خداوند نترسد.
أَنَّ آكِلَ مَالِ اَلْيَتَامَى ظُلْماً سَيُدْرِكُهُ وَبَالُ ذَلِكَ فِي عَقِبِهِ مِنْ بَعْدِهِ فِي اَلدُّنْيَا فَإِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ وَ لْيَخْشَ اَلَّذِينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَيْهِمْ فَلْيَتَّقُوا اَللّهَ وَ لْيَقُولُوا قَوْلاً سَدِيداً وَ أَمَّا فِي اَلْآخِرَةِ فَإِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ إِنَّ اَلَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ اَلْيَتامى ظُلْماً إِنَّما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ ناراً وَ سَيَصْلَوْنَ سَعِيراً أَمَّا فِي اَلْآخِرَةِ فَإِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ
در کتاب امیر مومنان علیه السلام آمده است: همانا هر که ستمکارانه مال یتیمان را بخورد زودا که فرجام ستمش پس از او در دنیا فرزندانش را و در آخرت خود او را فرا گیرد؛ اما در دنیا از آن رو که خدای گرامی و بزرگ می فرماید: «و کسانی که اگر پس از خود فرزندانی ناتوان باز گذارند بر بینوایی و تباه شدن آنان بیمناکند باید در باره یتیمان بترسند و از خدا پروا کنند و سخنی راست و استوار گویند» نسا ، آیه 9 و اما در آخرت از آن رو که خدای گرامی و بزرگ می فرماید: «همانا کسانی که مال های یتیمان را به ستم می خورند جز این نیست که در شکم هایشان آتشی فرو می خورند و زودا که به آتش افروخته دوزخ درآیند» نسا ، آیه 10
