إِذَا رَأَيْتُمُ اَلرَّجُلَ كَثِيرَ اَلصَّلاَةِ كَثِيرَ اَلصِّيَامِ فَلاَ تُبَاهُوا بِهِ حَتَّى تَنْظُرُوا كَيْفَ عَقْلُهُ .
امام صادق علیه السلام از پیغمبر اکرم(ص)فرمود: چون مردی را پرنماز و روزه دیدید باو ننازید تا بنگرید عقلش چگونه است.
جستجوی «عقل»
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله
إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ اَلْعَقْلَ مِنْ نُورٍ مَخْزُونٍ مَكْنُونٍ فِي سَابِقِ عِلْمِهِ اَلَّتِي لَمْ يَطَّلِعْ عَلَيْهِ نَبِيٌّ مُرْسَلٌ وَ لاَ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ فَجَعَلَ اَلْعِلْمَ نَفْسَهُ وَ اَلْفَهْمَ رُوحَهُ وَ اَلزُّهْدَ رَأْسَهُ وَ اَلْحَيَاءَ عَيْنَيْهِ وَ اَلحِكْمَةَ لِسَانَهُ وَ اَلرَّأْفَةَ هَمَّهُ وَ اَلرَّحْمَةَ قَلْبَهُ ثُمَّ حَشَاهُ وَ قَوَّاهُ بِعَشَرَةِ أَشْيَاءَ بِالْيَقِينِ وَ اَلْإِيمَانِ وَ اَلصِّدْقِ وَ اَلسَّكِينَةِ وَ اَلْإِخْلاَصِ وَ اَلرِّفْقِ وَ اَلْعَطِيَّةِ وَ اَلْقُنُوعِ وَ اَلتَّسْلِيمِ وَ اَلشُّكْرِ ثُمَّ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ أَدْبِرْ فَأَدْبَرَ…
رسول خدا(ص)فرمود: براستی که خدای عز و جل عقل را از نوری که در گنجینه علم پیشین اش نهان بود و هیچ پیغمبر مرسل و فرشته مقربی از آن آگاه نبود بیافرید و دانش را نفس او قرار داد و فهم را روان او و زهد را سر او و حیا را دو چشمان او و حکمت را زبان او و مهربانی را همت او و دلسوزی را قلب او و سپس میان او را آکنده از ده چیز نمود و بآنان نیرومندش را ساخت با یقین و ایمان و راستی و آرامش و اخلاص و سازش و بخشش و قناعت و سر سپردگی و سپاسگزاری و سپس خدای عز و جل او را فرمود: پس برو پس رفت سپس او را فرمود پیش بیا پیش آمد سپس باو فرمود سخن بگو گفت: ستایش خدای را که نه ضدی دارد و نه همتایی و نه مانندی و نه هم سری و نه هم ترازی و نه مثلی خدایی که همه چیز در برابر بزرگواری اش سرافکنده و خوار است. پس پروردگار…
وَ قَالَ : إِنَّ اَللَّهَ لَيُبْغِضُ اَلْمُؤْمِنَ اَلضَّعِيفَ اَلَّذِي لاَ زَبْرَ لَهُ.
رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:خداوند مؤمن ضعیفی را که قدرت مقاومت ندارد دوست ندارد.
وَ قَالَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ قَسَمَ اَللَّهُ اَلْعَقْلَ عَلَى ثَلاَثَةِ أَجْزَاءٍ فَمَنْ كَانَتْ فِيهِ كَمَلَ عَقْلُهُ وَ مَنْ لَمْ تَكُنْ فِيهِ فَلاَ عَقْلَ لَهُ حُسْنُ اَلْمَعْرِفَةِ بِاللَّهِ وَ حُسْنُ اَلطَّاعَةِ لَهُ وَ حُسْنُ اَلصَّبْرِ عَلَى أَمْرِهِ.
رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:خداوند عقل را به سه بخش تقسیم کرد، هر کس این سه را داشته باشد عقلش کامل است، و هر کس نداشته باشد، عقل ندارد:شناخت خوب نسبت به خداوند، خوب انجام دادن طاعاتش و به خوبی صبر نمودن در فرمانش.
وَ قَالَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ كُلُّ شَيْءٍ مِنْ أَبْوَابِ اَلْبِرِّ ثَوَابٌ وَ أَفْضَلُ اَلثَّوَابِ اَلْعَقْلُ.
رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:هر عمل نیکی ثوابی دارد، و بهترین ثواب عقل است.
وَ قَالَ : مَا قَسَمَ اَللَّهُ لِلْعِبَادِ بِشَيْءٍ أَفْضَلَ مِنَ اَلْعَقْلِ نَوْمُ اَلْعَاقِلِ أَفْضَلُ مِنْ سَهَرِ اَلْأَحْمَقِ وَ مَا بَعَثَ اَللَّهُ نَبِيّا وَ لاَ رَسُولا حَتَّى يَسْتَكْمِلَ اَلْعَقْلَ وَ كَانَ عَقْلُهُ أَفْضَلَ مِنْ عَقْلِ جَمِيعِ أُمَّتِهِ وَ عَسَى أَنْ يَكُونَ فِي أُمَّتِهِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ اِجْتِهَادا مِنْهُ.
رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:خداوند در بین بندگان چیزی را برتر از عقل قسمت نکرد، خوابیدن عاقل از بیداری احمق بهتر است، و خداوند هیچ پیامبر و رسولی را بر نیانگیخت مگر اینکه عقلش را کامل گرداند، و عقلش از عقل همۀ امّتش بیشتر بود، و چه بسا ممکن بود در بین امّتش کسی می بود که کوشش او در عبادت بیش از او باشد.
کرم المرء دینه، و مروّته عقله، و حسبه خلقه.
کرم مرد دینش است، و مروّت او عقلش است، و حسب او خلقش است.
عَنِ اَلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ قَالَ : أَعْقَلُ اَلنَّاسِ أَشَدُّهُمْ مُدَارَاة لِلنَّاسِ وَ أَحْزَمُ اَلنَّاسِ أَكْظَمُهُمْ غَيْظا .
رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:خردمندترین مردم مداراکننده ترین آنها با مردم است، و استوارترین آنها بردبارترین آنهاست.
مِنْ كِتَابِ اَلْمَحَاسِنِ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اَلْحَيَاءُ حَيَاءَانِ حَيَاءُ عَقْلٍ وَ حَيَاءُ حُمْقٍ فَحَيَاءُ اَلْعَقْلِ هُوَ اَلْعِلْمُ وَ حَيَاءُ اَلْحُمْقِ هُوَ اَلْجَهْلُ.
رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:حیاء بر دو قسم است:حیاء عقل و حیاء حماقت، حیاء عقل علم است و حیاء حماقت جهل است.
عَنِ اَلنَّوْفَلِيِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَنْ أَصْبَحَ مُعَافا فِي سَمْعِهِ وَ بَصَرِهِ وَ عَقْلِهِ آمِنا فِي سَرْبِهِ مِنَ اَلسُّلْطَانِ وَ لَهُ رِزْقُ يَوْمٍ إِلَى اَللَّيْلِ فَقَدْ أُعْطِيَ خير خَيْرا مِمَّا أَشْرَقَتْ عَلَيْهِ اَلشَّمْسُ وَ غَرَبَتْ.
رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:هر کس وارد صبح شود در حالی که چشم و گوش و عقلش سالم باشد، و از سلطان وقت در امان باشد، و روزی صبح تا شبش مهیّا باشد، به این شخص بهتر از آنچه خورشید بر آن بتابد و غروب کند عطا شده است.
قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اَلدُّنْيَا دَارُ مَنْ لاَ دَارَ لَهُ وَ مَالُ مَنْ لاَ مَالَ لَهُ وَ لَهَا يَجْمَعُ مَنْ لاَ عَقْلَ لَهُ وَ شَهَوَاتِهَا يَطْلُبُ مَنْ لاَ فَهْمَ لَهُ وَ عَلَيْهَا يُعَادِي مَنْ لاَ عِلْمَ لَهُ وَ عَلَيْهَا يَحْسُدُ مَنْ لاَ فِقْهَ لَهُ وَ لَهَا يَسْعَى مَنْ لاَ يَقِينَ لَهُ.
رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:دنیا خانۀ کسی است که خانه ندارد، و سرمایۀ کسی است که سرمایه ندارد، و کسی آن را جمع می کند که عقل ندارد، و کسی به دنبال شهواتش می رود که فهم ندارد، و کسی با دنیا دشمنی می ورزد که علم ندارد، و کسی به آن حسادت می کند که شعور ندارد، و کسی برایش تلاش می کند که یقین ندارد.
مَرَّ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ بِمَجْنُونٍ فَقَالَ مَا لَهُ فَقِيلَ إِنَّهُ مَجْنُونٌ فَقَالَ بَلْ هُوَ مُصَابٌ إِنَّمَا اَلْمَجْنُونُ مَنْ آثَرَ اَلدُّنْيَا عَلَى اَلْآخِرَةِ .
رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله از کنار مجنونی گذشت، فرمود:او را چه شده؟گفتند:مجنون است، فرمود:او عقلش آسیب دیده، مجنون واقعی کسی است که دنیا را بر آخرت ترجیح دهد.