احادیث درباره نکوهش نفس

إنّك لست بسابق أجلك و لا بمرزوق ما ليس لك فلماذا تشقي يا شقيّ

همانا تو قادر نیستی که از مرگ خود جلوگیری کنی و آنچه را نداری روزی خود گردانی، پس برای چه نفس خود را بدبخت می گردانی ای بدبخت.

إذا صعبت عليك نفسك فاصعب لها تذلّ لك و خادع نفسك عن نفتسك تنقد لك

هر گاه نفس تو بر تو سرکشی کند پس تو نیز بر آن سرکشی کن تا رام تو گردد و آن را فریب ده تا تو را فرمان برد.

كُنْ مُؤَاخِذا نَفْسَكَ مُغَالِبا سُوءَ طَبْعِكَ وَ إِيَّاكَ أَنْ تَحْمِلَ ذُنُوبَكَ عَلَى رَبِّك

بازخواست کنندۀ نفس خود باش و چیره بر بدی خوی خود، و مبادا گناهان خود را به پروردگارت حمل کنی.

تَقَاضَ نَفْسَكَ بِمَا يَجِبُ عَلَيْهَا تَأْمَنْ تَقَاضِيَ غَيْرِكَ لَكَ وَ اِسْتَقْصِ عَلَيْهَا تَغْنَ عَنِ اِسْتِقْصَاءِ غَيْرِك

از نفس خود آنچه بر آن واجب است بخواه تا از بازخواست دیگری در امان باشی، و به حساب آن برس تا از حسابرسی دیگری بی نیاز گردی.

كُنْ لِنَفْسِكَ مَانِعا رَادِعا وَ لِثَرْوَتِكَ عِنْدَ اَلْحَمِيَّةِ لِنَزْوَتِكَ عِنْدَ اَلْحَفِيظَةِ وَاقِما قَامِعا

برای نفس خود بازدارنده و رادع باش و از برای ثروتی که ننگ آور برای توست، باز دارنده و سرکوب کننده باش. و برای شعله ور شدن خشم خود آنگاه که باید خوددار بود بازدارنده و سرکوب کننده باش .

لَيْسَ مَنْ أَسَاءَ إِلَى نَفْسِهِ بِذِي مَأْمُول

کسی که به نفس خود بدی کند، امیدی به او نیست.

مَنْ أَهَانَ نَفْسَهُ أَكْرَمَهُ اَللَّه

کسی که نفس خود را خوار سازد، خداوند او را گرامی گرداند.

مَنْ غَشَّ نَفْسَهُ لَمْ يُنْصِحْ غَيْرَه

کسی که به نفس خود خیانت کند، با غیر خود خالص نباشد.

مَنْ لَمْ يَسُسْ نَفْسَهُ أَضَاعَهَا

کسی که نفس خود را ادب نکند، او را ضایع گرداند.

من سخط على نفسه على نفسه أرضى ربّه

کسی که بر نفس خود خشمگین باشد، پروردگار خود را خشنود گرداند.

مَنْ وَاخَذَ نَفْسَهُ صَانَ قَدْرَهُ وَ حُمِدَ عَوَاقِبُ أَمْرِه

کسی که نفس خود را مؤاخذه می کند، اندازۀ آن را حفظ می کند و سرانجام کار او نیکو گردد.

مَنِ اِسْتَقْصَى عَلَى نَفْسِهِ أَمِنَ اِسْتِقْصَاءَ غَيْرِهِ عَلَيْه

کسی که به بررسی نفس خود پردازد، از بررسی دیگران ایمن خواهد شد.