احادیث درباره نکوهش نفس

مَنِ اِتَّهَمَ نَفْسَهُ فَقَدْ غَالَبَ اَلشَّيْطَان

کسی که نفس خود را متّهم کند، پس بر شیطان چیره شده است.

مَنْ وَبَّخَ نَفْسَهُ عَلَى اَلْعُيُوبِ اِرْتَعَدَتْ اِرْتَدَعَتْ عَنْ كَثِيرِ اَلذُّنُوب

کسی که نفس خود را بر بدیهایش سرزنش کند، از بسیاری از گناهان نگران شود.

مَنْ كَانَ لَهُ مِنْ نَفْسِهِ زَاجِرٌ كَانَ عَلَيْهِ مِنَ اَللَّهِ حَافِظ

هر کس که برای نفس خود بازدارنده است، از جانب خداوند برای او نگاهدارنده ای خواهد بود.

مَنْ ذَمَّ نَفْسَهُ أَصْلَحَهَا

کسی که نفس خود را نکوهش کند، آن را اصلاح نماید.

مَا آنَسَكَ أَيُّهَا اَلْإِنْسَانُ بِهَلَكَةِ نَفْسِكَ أَ مَا مِنْ دَائِكَ بُلُولٌ أَمْ لَيْسَ لَكَ مِنْ نَوْمَتِكَ يَقَظَةٌ أَ مَا تَرْحَمُ مِنْ نَفْسِكَ مَا تَرْحَمُ مِنْ غَيْرِك

ای انسان چه چیز باعث شده است که به هلاکت خود انس گیری، آیا برای درد تو درمانی نیست؟آیا چیزی نیست که تو را از خواب غفلت بیدار کند؟ آیا به خود رحم نمی کنی آنچه را به دیگران رحم می کنی؟

مَا صَبَّرَكَ أَيُّهَا اَلْمُبْتَلَى عَلَى دَائِكَ وَ جَلَّدَكَ عَلَى مَصَائِبِكَ وَ عَزَّاكَ عَنِ اَلْبُكَاءِ عَلَى نَفْسِك

ای بیمار چه چیز تو را شکیبا ساخته است بر دردت و دلیر ساخته بر مصیبتهایت و آرامش بخشیده از گریۀ بر نفست؟

مَا لَكَ وَ مَا إِنْ أَدْرَكْتَهُ شَغَلَكَ بِصَلاَحِهِ عَنِ اَلاِسْتِمْتَاعِ بِهِ وَ إِنْ تَمَتَّعْتَ تمنعت بِهِ نَغَّصَهُ عَلَيْكَ ظَفَرُ اَلْمَوْتِ بِك

تو را چه می شود اگر آن را دنیا را دریابی.رتق و فتق نمودن آن، تو را از بهره بردن از آن باز دارد و اگر از آن بهره بری با رسیدن مرگ آن را بر تو تیره کند.

لاَ يَلُمْ لاَئِمٌ إِلاَّ نَفْسَه

هیچ ملامت کننده ای جز نفسش را ملامت نکند.

إِنَّ اَلنَّفْسَ اَلَّتِي تَجْهَدُ فِي اِقْتِنَاءِ اَلرَّغَائِبِ اَلْبَاقِيَةِ لَتُدْرِكُ طَلَبَهَا وَ تَسْعَدُ فِي مُنْقَلَبِهَا

همانا نفسی که برای کسب بخششهای جاودان تلاش می کند، قطعا آن را می یابد و نیکبخت می شود.

إِزْرَاءُ اَلرَّجُلِ عَلَى نَفْسِهِ بُرْهَانُ رَزَانَةِ عَقْلِهِ وَ عُنْوَانُ وُفُورِ فَضْلِه

سرزنش کردن نفس خود، علامت پابرجا بودن خرد و نشانۀ بسیاری فضل مرد است.

أقبل على نفسك بالإدبار عنها أعني أعن أن تقبل على نفسك الفاضلة المقنبسة من نور عقلك الحائلة بينك و بين دواعى طبعك و أعني أعن بالإدبار الإدبار عن نفسك الأمّارة بالسّوء المصافحة بيد العتوّ

رو کن به نفس خود با پشت کردن از آن.یعنی رو آور به نفس خود که بلند مرتبه است و از روشنای خرد تو نور می گیرد و بین تو و خواسته های نفسانی تو حائل است.و مراد از پشت کردن، پشت کردن از نفس توست که فرمان به بدی می دهد و مصافحۀ او با دست ستم باشد.

اِقْمِعُوا هَذِهِ اَلنُّفُوسَ فَإِنَّهَا طُلَعَةٌ طُلَقَةٌ إِنْ تُطِيعُوهَا تَزِغْ بِكُمْ إِلَى شَرِّ غَايَة

نفسهای خود را سرکوب کنید؛ همانا آگاهند، اگر آنها را فرمان برید، شما را به سرانجامی بد می کشانند.