احادیث درباره علم

مَنْ عَمِلَ عَلَى غَيْرِ عِلْمٍ كَانَ مَا يُفْسِدُ أَكْثَرَ مِمَّا يُصْلِحُ.

اگر کسی بدون علم کاری انجام دهد، تباه سازی اش بیشتر از سازندگی اش خواهد بود.

رُفِعَ عَنْ أُمَّتِي تِسْعٌ اَلْخَطَأُ وَ اَلنِّسْيَانُ وَ مَا أُكْرِهُوا عَلَيْهِ وَ مَا لاَ يَعْلَمُونَ وَ مَا لاَ يُطِيقُونَ وَ مَا اُضْطُرُّوا إِلَيْهِ وَ اَلْحَسَدُ وَ اَلطِّيَرَةُ وَ اَلتَّفَكُّرُ فِي اَلْوَسْوَسَةِ فِي اَلْخَلْقِ مَا لَمْ يَنْطِقْ بِشَفَةٍ وَ لاَ لِسَانٍ .

از امت من نه چیز برداشته شد: خطا، فراموشی، آنچه بر آن وادار شوند، آنچه ندانسته انجام دهند، آنچه طاقت فرساست، آنچه به آن ناچارند، حسد، فال بد و افکاری که ناشی از وسوسه در جهان آفرینش است تا به لب و زبان نیاورند. این روایت معروف به«حدیث رفع»است و فقها به تفصیل در باره این حدیث سخن گفته اند .

لاَ يَحْزَنْ أَحَدُكُمْ أَنْ تُرْفَعَ عَنْهُ اَلرُّؤْيَا فَإِنَّهُ إِذَا رَسَخَ فِي اَلْعِلْمِ رُفِعَتْ عَنْهُ اَلرُّؤْيَا.

کسی از شما از اینکه خواب دیدن از او برداشته شده است غمگین نباشد؛ زیرا هر گاه کسی در علم و دانش ریشه دار و محکم شد، خواب دیدن از او برداشته شود.

اَلْعِلْمُ خَلِيلُ اَلْمُؤْمِنِ وَ اَلْحِلْمُ وَزِيرُهُ وَ اَلْعَقْلُ دَلِيلُهُ وَ اَلْعَمَلُ قَيِّمُهُ وَ اَلصَّبْرُ أَمِيرُ جُنُودِهِ وَ اَلرِّفْقُ وَالِدُهُ وَ اَلْبِرُّ أَخُوهُ وَ اَلنَّسَبُ آدَمُ وَ اَلْحَسَبُ اَلتَّقْوَى وَ اَلْمُرُوءَةُ إِصْلاَحُ اَلْمَالِ .

علم و دانش، دوست مومن است و بردباری، وزیرش و عقل، راهنمایش و کردار، سرپرستش و شکیبایی، فرمانده لشکرش و نرم رفتاری، پدرش و نیکوکاری، برادرش؛ نژاد او از آدم علیه السلام است و اصالت خانوادگی اش در پارسایی است و مردانگی او در پاکسازی مالش می باشد.

وَ قَالَ ص لِأَبِي ذَرٍّ أَيُّ عُرَى اَلْإِيمَانِ أَوْثَقُ قَالَ اَللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَعْلَمُ فَقَالَ اَلْمُوَالاَةُ فِي اَللَّهِ وَ اَلْمُعَادَاةُ فِي اَللَّهِ وَ اَلْبُغْضُ فِي اَللَّهِ .

پیامبر صلی الله علیه و آله به ابو ذر، فرمود: کدام رشته ایمان محکم تر است؟ گفت: خدا و پیامبرش داناترند. پیامبر فرمود: دوستی کردن در راه خدا، دشمنی نمودن به خاطر خدا و کینه داشتن به خاطر خدا.

حُسْنُ اَلْمَسْأَلَةِ نِصْفُ اَلْعِلْمِ وَ اَلرِّفْقُ نِصْفُ اَلْعَيْشِ.

خوب پرسیدن نیمی از دانش و نرم رفتاری نیمی از زندگی خوش است.

وَ قَالَ ص أَرْبَعَةٌ تَلْزَمُ كُلَّ ذِي حِجًى وَ عَقْلٍ مِنْ أُمَّتِي قِيلَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ مَا هُنَّ قَالَ اِسْتِمَاعُ اَلْعِلْمِ وَ حِفْظُهُ وَ نَشْرُهُ وَ اَلْعَمَلُ بِهِ .

چهار چیز است که هر هوشمند و خردمندی از امت من باید به آنها ملزم باشند. عرض شد: ای پیامبر خدا آنها چیست؟ فرمود: شنیدن علم، حفظ کردن آن، نشر آن و عمل کردن به آن.

إِنَّ مِنَ اَلْبَيَانِ سِحْراً وَ مِنَ اَلْعِلْمِ جَهْلاً وَ مِنَ اَلْقَوْلِ عِيّاً .

همانا برخی از سخنرانی ها سحرانگیز است و بعضی از معلومات، نادانی است و پاره ای از سخنان، بی زبانی است.

وَ كَتَبَ ص إِلَى مُعَاذٍ يُعَزِّيهِ بِابْنِهِ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اَللَّهِ إِلَى مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ سَلاَمٌ عَلَيْكَ فَإِنِّي أَحْمَدُ اَللَّهَ اَلَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ أَمَّا بَعْدُ فَقَدْ بَلَغَنِي جَزَعُكَ عَلَى وَلَدِكَ اَلَّذِي قَضَى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ إِنَّمَا كَانَ اِبْنُكَ مِنْ مَوَاهِبِ اَللَّهِ اَلْهَنِيئَةِ وَ عَوَارِيهِ اَلْمُسْتَوْدَعَةِ عِنْدَكَ فَمَتَّعَكَ اَللَّهُ بِهِ إِلَى أَجَلٍ وَ قَبَضَهُ لِوَقْتٍ مَعْلُومٍ فَ إِنّا لِلّهِ وَ إِنّا إِلَيْهِ راجِعُون َ يَحْبِطَنَّ جَزَعُكَ أَجْرَكَ وَ لَوْ قَدِمْتَ عَلَى ثَوَابِ مُصِيبَتِكَ لَعَلِمْتَ أَنَّ اَلْمُصِيبَةَ قَدْ…

پیامبر این نامه تسلیت را به معاذ در مرگ پسرش نگاشت: از محمد رسول خدا به معاذ بن جبل، سلام بر تو به تحقیق من سپاس می گزارم خداوندی را که جز او معبودی نیست. اما بعد، به من خبر رسید که تو در فراق فرزندت که به قضای الهی رحلت کرده بیتابی می کنی، همانا پسرت از مواهب ارزنده خدا و یکی از امانت های او به تو بود و تو را از وجود او بهره مند ساخته بود تا موعد مرگ او فرا رسید و خداوند جانش ستاند. / انا لله و انا الیه راجعون / مبادا بیتابی تو در فراق او اجر و ثواب تو را از بین ببرد، اگر به ثواب مصیبت خود برسی خواهی دانست که مصیبت در برابر آن ثواب بزرگی که خدا برای آن تدارک دیده نسبت به اهل تسلیم و صبر، بسیار کم و کوتاه است. بدان که بیتابی کردن، مرده را برنمی گرداند و از تقدیر الهی جلوگیری نمی نماید؛ پس…

مَنْ لاَ يَسْتَحْيِ مِنَ اَلْحَلاَلِ نَفَعَ نَفْسَهُ وَ خَفَّتْ مَئُونَتُهُ وَ نَفَى عَنْهُ اَلْكِبْرَ وَ مَنْ رَضِيَ مِنَ اَللَّهِ بِالْيَسِيرِ مِنَ اَلرِّزْقِ رَضِيَ اَللَّهُ مِنْهُ بِالْقَلِيلِ مِنَ اَلْعَمَلِ وَ مَنْ يَرْغَبْ فِي اَلدُّنْيَا فَطَالَ فِيهَا أَمَلُهُ أَعْمَى اَللَّهُ قَلْبَهُ عَلَى قَدْرِ رَغْبَتِهِ فِيهَا وَ مَنْ زَهِدَ فِيهَا فَقَصَّرَ فِيهَا أَمَلَهُ أَعْطَاهُ اَللَّهُ عِلْماً بِغَيْرِ تَعَلُّمٍ وَ هُدًى بِغَيْرِ هِدَايَةٍ فَأَذْهَبَ عَنْهُ اَلْعَمَى وَ جَعَلَهُ بَصِيراً أَلاَ إِنَّهُ سَيَكُونُ بَعْدِي أَقْوَامٌ لاَ يَسْتَقِيمُ لَهُمُ اَلْمُلْكُ إِلاَّ بِالْقَتْلِ وَ…

هر کس از طلب حلال خجالت نکشد به خود سود رساند و خرجش سبک گردد و تکبر از او دور شود و هر کس از خدا به خاطر روزی اندک خشنود باشد، خدا از او به عمل اندک خشنود گردد و هر کس شیفته دنیا شود، آرزویش در آن دراز گردد و خدا به اندازه شیفتگی او به دنیا دلش را کور سازد. و هر کس شیفته دنیا نشود و آرزویش را در آن کوتاه نماید، خداوند به او علم لدنی عطا فرماید و بدون هدایتگر، خودش هدایتش می نماید و کور دلی را از او می زداید و چشم بصیرت به وی می بخشد. هان بعد از من مردمی به قدرت می رسند که جز با کشتار و زورگویی حکومتشان تثبیت نگردد و توانگری برای آنان جز با تنگ نظری حاصل نشود و محبوبیت در بین مردم پیدا نکنند جز با هوسرانی و سهل انگاری در دین. هلا هر کس این روزگار را دریابد و با آن که به توانگری تواند رسید…

إِنَّ أَوَّلَ عِبَادَةِ اَللَّهِ مَعْرِفَتُهُ وَ أَصْلَ مَعْرِفَتِهِ تَوْحِيدُهُ وَ نِظَامَ تَوْحِيدِهِ نَفْيُ اَلصِّفَاتِ عَنْهُ لِشَهَادَةِ اَلْعُقُولِ أَنَّ كُلَّ صِفَةٍ وَ مَوْصُوفٍ مَخْلُوقٌ وَ شَهَادَةِ كُلِّ مَخْلُوقٍ أَنَّ لَهُ خَالِقاً لَيْسَ بِصِفَةٍ وَ لاَ مَوْصُوفٍ وَ شَهَادَةِ كُلِّ صِفَةٍ وَ مَوْصُوفٍ بِالاِقْتِرَانِ وَ شَهَادَةِ اَلاِقْتِرَانِ بِالْحَدَثِ وَ شَهَادَةِ اَلْحَدَثِ بِالاِمْتِنَاعِ مِنَ اَلْأَزَلِ اَلْمُمْتَنِعِ مِنْ حَدَثِهِ فَلَيْسَ اَللَّهَ عَرَفَ مَنْ عَرَفَ ذَاتَهُ وَ لاَ لَهُ وَحَّدَ مَنْ نَهَّاهُ وَ لاَ بِهِ صَدَّقَ مَنْ مَثَّلَهُ وَ لاَ حَقِيقَتَهُ أَصَابَ…

خطبه امام علی علیه السلام در اخلاص توحید -همانا سرآغاز خداپرستی، خداشناسی است و اساس خداشناسی، یگانه انگاشتن اوست و شیوه یگانه انگاشتن، زدودن صفتها از اوست؛ چه همه خردها گواه این مطلب اند که هر صفت و موصوفی، مخلوق است و هر مخلوقی گواه آن است که خالقی دارد که نه صفت است و نه موصوف و هر صفت و موصوف گواه ترکیب است و ترکیب نیز گواه حدوث است -و حدوث گواه امتناع ازلی بودن است که خود ممتنع از حدوث است. پس هر کس گمان کند که ذات خدا را شناخته، خدا را به درستی نشناخته است و هر کس نهایتی برای او پندارد، خدا را یگانه ندانسته است و هر کس مانندی برای او فرض کرده، خدا را باور ننموده است و هر کس شبیهی برایش آورده، به حقیقت او پی نبرده و هر کس در وهمش گنجانیده، او مورد نظرش نبوده و هر کس کنه خدا را بجوید، او…

مِنَ اَلْوَالِدِ اَلْفَانِ اَلْمُقِرِّ لِلزَّمَانِ اَلْمُدْبِرِ اَلْعُمُرِ اَلْمُسْتَسْلِمِ لِلدَّهْرِ اَلذَّامِّ لِلدُّنْيَا اَلسَّاكِنِ مَسَاكِنَ اَلْمَوْتَى اَلظَّاعِنِ عَنْهَا إِلَيْهِمْ غَداً إِلَى اَلْمَوْلُودِ اَلْمُؤَمِّلِ مَا لاَ يُدْرِكُ اَلسَّالِكِ سَبِيلَ مَنْ قَدْ هَلَكَ غَرَضِ اَلْأَسْقَامِ وَ رَهِينَةِ اَلْأَيَّامِ وَ رَمِيَّةِ اَلْمَصَائِبِ وَ عَبْدِ اَلدُّنْيَا وَ تَاجِرِ اَلْغُرُورِ وَ غَرِيمِ اَلْمَنَايَا وَ أَسِيرِ اَلْمَوْتِ وَ حَلِيفِ اَلْهُمُومِ وَ قَرِينِ اَلْأَحْزَانِ وَ نُصُبِ اَلْآفَاتِ وَ صَرِيعِ اَلشَّهَوَاتِ وَ خَلِيفَةِ اَلْأَمْوَاتِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ فِيمَا…

نامه امیر المومنین علی علیه السلام به فرزندش امام حسن علیه السلام -از پدری که در آستانه فناست و چیرگی زمان را پذیراست، زندگی را پشت سر نهاده، تسلیم گردش روزگار شده، نکوهش کننده این جهان است، آرمنده در جایگاه مردگان که فردا به نزد آنان روان است. به فرزندی که آرزومند چیزی است که به دست نیاید، راهرو راه کسانی است که به هلاکت رسیده اند. فرزندی که آماج بیماریهاست و گروگان گذشت روزگاران. پسری که تیر مصیبتها به سوی او روان است و بنده گوش به فرمان دنیاست. سوداگر فریب و وامدار مرگ و اسیر نیستی است. هم پیمان اندوه ها و همنشین غمهاست. آماج آفات و زمین خورده شهوات و جانشین مردگان است. اما بعد؛ همانا من از پشت کردن دنیا به خود و سرکشی روزگار بر خود و روی آوردن آخرت به خویش، دریافتم که باید در اندیشه خویش…