عن أمیر المؤمنین علیه السلام قال رسول الله صلی الله علیه وآله: إنَّ اللهَ أمَرَنی أنْ ادْنِیک وَلا اقْصِیک وَ أنْ اعَلِمَّک، وَ أنْ تَعِی وَ حَقٌّ لَک أنْ تَعِی. قالَ: فَنَزَلَتْ هذِهِ الآیهُ: «وَتَعِیها اذُنٌ واعِیةٌ».
از امیر مؤمنان علیه السلام روایت است که رسول خدا صلی الله علیه وآله به من فرمود:
خداوند مرا امر کرده که تو را نزدیک کنم و [از خود] دورت نسازم و این که بیاموزم تو را، و تو نیز فراگیری و سزاوار توست که بیاموزی و حفظ نمایی.
ایشان گفت: پس این آیه نازل شده (و تعیها أذن واعیة) [و بدینسان اذن واعیه را گوش تو قرار داد.]
- الحاقة: 12. و گوش های شنوا آن را نگهداری می کنند.
- حلیة الاولیاء، 67: 1؛ کنز العمال 408: 6/ 616 و مانند آن در تفسیر طبری، 29/ 35. نیز الدرالمنثور، در تفسیر آیه 12 الحاقة؛ اسباب النزول واحدی، 329؛ المناقب ابن مغازلی، ص 265، ح 312 و ص 319، ح 364 و باب النقول، 225. و رجوع شود به کشاف وروح المعانی 9: 43، مجمع الزوائد، 131: 1؛ کنز العمال، 398: 6، 408. برای دریافت اطلاع بیشتر نک: شواهد التنزیل
قال أبو سعید الخدری: سألت رسول الله صلی الله علیه وآله عن قولِ اللهِ تَعالی: «وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکتابِ»؟ قال: ذاک أخی عَلِی بْنُ أبی طالِبٍ.
از ابوسعید خدری روایت شده که گفت: من درباره آیه شریفه ( و من عنده علم الکتاب) (و کسی که علم کتاب نزد اوست) از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله سؤال کردم، حضرت فرمود:
آن شخص برادرم علی بن ابی طالب است.
- شواهد التنزیل، 400: 1/ 422. نیز رجوع کنید: توضیح الدلائل، 161؛ تفسیر القرآن قرطبی، 236: 9.
عن ابن عباس: قال رسول الله صلی الله علیه وآله: أنَا مِیزانُ الْعِلْمِ وَعَلِی کفَّتاهُ، وَالْحَسَنُ وَالْحُسَینُ خُیوطُهُ، وَفاطِمَةُ عِلاقَتُهُ، وَالأئِمَّةُ مِنْ بَعْدِی عَمُودُهُ، یوزَنُ بِه أعْمالُ الْمُحِبّینَ لَنا وَ الْمُبْغِضینَ لَنا.
ابن عباس از رسول خدا صلی الله علیه وآله روایت کرده است که حضرت فرمود:
من میزان علمم، و علی دو کفه اش، و حسن و حسین بندهایش و فاطمه آویزه (شاهینش)، و امامان بعدی دستگیره آن هستند، که در آن کارهای محبان و دشمنان ما وزن و سنجیده می شود. [i]
- [i] ( 1). الفردوس، 1/ 44/ 107؛ کشف الخفاء، 1/ 236.
عن علی علیه السلام و ابن عباس و جابر بن عبدالله: قال صلی الله علیه وآله: أنَا مَدِینَةُ الْعِلْمِ وَ عَلِی بابُها، فَمَنْ أرادَ العِلْمَ فَلْیأتِ الْبابَ.
علی علیه السلام و ابن عباس و جابر بن عبدالله روایت کرده اند که پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود:
من شهر علمم و علی دروازه آن، پس هر کس طالب علم باشد ازدروازه آن وارد شود. [i]
[i] الفردوس، ج 1، ص 44/ 106؛ المستدرک (حاکم)، ج 3، ص 126؛ تاریخ بغداد، ج 2، ص 277 و ج 4، ص 348؛ مجمع الزوائد، ج 9، ص 114؛ تهذیب تاریخ دمشق، ج 3، ص 38؛ اللآلی المصنوعة (سیوطی)، ج 1، ص 329؛ اسد الغابة، ج 4، ص 22.
درکتاب فتح الملک العلی بصحة حدیث باب مدینة العلم علی، ص 164 این گونه آمده است:
حافظ سیوطی در الجامع الکبیر می گوید: مدتی بود که در مقام پاسخگویی به این پرسش که سند این حدیث چگونه است می گفتم: حسن است تا از حسن اتفاق مواجه شدم با تصحیح ابن جریر در رابطه با نقل حدیث از علی از کتاب تهذیب الآثار به همراه تصحیح…
عِلْمٌ لاَ يُصْلِحُكَ ضَلاَلٌ وَ مَالٌ لاَ يَنْفَعُكَ وَبَال
دانشی که تو را اصلاح نکند گمراهی است.و مالی که تو را سود ندهد گرفتاری است.
غَنِيمَةُ اَلْأَكْيَاسِ مُدَارَسَةُ اَلْحِكْمَة
غنیمت زیرکان، مباحثۀ حکمت است.
لَنْ يُحْرِزَ اَلْعِلْمَ إِلاَّ مَنْ يُطِيلُ دَرْسَه
هرگز دانش را به دست نمی آورد، مگر کسی که درس خواندن خود را به درازا کشاند.
مَنْ أَكْثَرَ مُدَارَسَةَ اَلْعِلْمِ لَمْ يَنْسَ مَا عَلِمَ وَ اِسْتَفَادَ مَا لَمْ يَعْلَم
کسی که فراوان گفتگوی علمی کند، آنچه را می داند فراموش نکند و آنچه را نمی داند بازیابد.
لاَ عِلْمَ لِمَنْ لاَ بَصِيرَةَ لَه
کسی که بینایی ندارد، دانش ندارد.
قُلْتُ لَهُ أَ مَا عَلَى اَلْإِمَامِ زَكَاةٌ فَقَالَ أَحَلْتَ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ أَ مَا عَلِمَتْ أَنَّ اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةَ لِلْإِمَامِ يَضَعُهَا حَيْثُ يَشَاءُ وَ يَدْفَعُهَا إِلَى مَنْ يَشَاءُ جَائِزٌ لَهُ ذَلِكَ مِنَ اَللَّهِ إِنَّ اَلْإِمَامَ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ لاَ يَبِيتُ لَيْلَةً أَبَداً وَ لِلَّهِ فِي عُنُقِهِ حَقٌّ يَسْأَلُهُ عَنْهُ .
ابو بصیر گوید: بامام صادق علیه السلام عرضکردم: آیا بر امام زکاه نیست؟ فرمود: سخن محالی گفتی، ای ابا محمد مگر نمیدانی که دنیا و آخرت از آن امامست و او آن را هر کجا خواهد نهد و بهر که خواهد دهد، این حق برای او از جانب خدا روا گشته، ای ابا محمد همانا امام شبی نیست که بخوابد و برای خدا در گردن او حقی باشد که از آن مورد باز خواست گردد.
سَأَلْتُ أَبَا اَلْحَسَنِ ع لِمَ سُمِّيَ أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ ع قَالَ لِأَنَّهُ يَمِيرُهُمْ اَلْعِلْمَ أَ مَا سَمِعْتَ فِي كِتَابِ اَللَّهِ وَ نَمِيرُ أَهْلَنا .
احمد بن عمر گوید: از حضرت ابو الحسن علیه السلام پرسیدم، چرا آن حضرت امیر المومنین علیه السلام نامیده شد؟ فرمود: زیرا او مومنین را طعام علمی میدهد. مگر نشنیده یی که خدا در کتابش میفرماید: «و ما خانواده خود را طعام میدهیم-64 سوره 12-».
فِي قَوْلِ اَللَّهِ تَعَالَى وَ اِعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ ءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي اَلْقُرْبى قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ اَلْأَئِمَّةُ ع .
امام صادق علیه السلام راجع بقول خدای تعالی: «بدانید که هر چه غنیمت گیرید، پنج یک آن از آن خدا و پیغمبر و خویشاوندان و، و، و است-40 سوره 8-»فرمود: خویشاوندان امیر المومنین و ایمه علیهم السلام اند.
