لاَ وَ اَللَّهِ لاَ يَكُونُ عَالِمٌ جَاهِلاً أَبَداً عَالِماً بِشَيْ ءٍ جَاهِلاً بِشَيْ ءٍ ثُمَّ قَالَ اَللَّهُ أَجَلُّ وَ أَعَزُّ وَ أَكْرَمُ مِنْ أَنْ يَفْرِضَ طَاعَةَ عَبْدٍ يَحْجُبُ عَنْهُ عِلْمَ سَمَائِهِ وَ أَرْضِهِ ثُمَّ قَالَ لاَ يَحْجُبُ ذَلِكَ عَنْهُ.
ابو حمزه گوید: شنیدم امام باقر علیه السلام میفرمود: نه بخدا عالم هرگز جاهل نباشد(یعنی عالمی که خدا اطاعتش را بر مردم واجب کرده و او همان امامست)ممکن نیست چیزی را بداند و چیزی را نداند(او همه چیز می داند)سپس فرمود: خدا والاتر از آنست که فرمانبری از بنده یی را واجب کند که علم آسمان و زمینش را از او نهان داشته است و باز فرمود: آن را از او نهان نکند.
مَبْلَغُ عِلْمِنَا عَلَى ثَلاَثَةِ وُجُوهٍ مَاضٍ وَ غَابِرٍ وَ حَادِثٍ فَأَمَّا اَلْمَاضِي فَمُفَسَّرٌ وَ أَمَّا اَلْغَابِرُ فَمَزْبُورٌ وَ أَمَّا اَلْحَادِثُ فَقَذْفٌ فِي اَلْقُلُوبِ وَ نَقْرٌ فِي اَلْأَسْمَاعِ وَ هُوَ أَفْضَلُ عِلْمِنَا وَ لاَ نَبِيَّ بَعْدَ نَبِيِّنَا .
موسی بن جعفر علیه السلام فرمود: علم ما بسه جهت رسایی دارد: گذشته و آینده و پدیدشونده اما گذشته برای ما تفسیر شده است(یعنی اخبار گذشته را پیغمبر برای ما توضیح داده است)و اما آینده(در جامعه و مصحفی که نزد ماست)نوشته شده و اما پدیدشونده از راه الهام بدل و تاثیر در گوش باشد(که هر روز و هر ساعت مخصوصا شبهای جمعه و قدر برای ما حاصل آید)و آن بهترین دانش ماست، (زیرا مخصوص بما و از اسرار امامت است ولی با وجود همه این علوم که ما داریم پیغمبر نیستیم)و پیغمبری بعد از پیغمبر ما نیست.
قُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ عِلْمِ عَالِمِكُمْ قَالَ وِرَاثَةٌ مِنْ رَسُولِ اَللَّهِ ص وَ مِنْ عَلِيٍّ ع قَالَ قُلْتُ إِنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّهُ يُقْذَفُ فِي قُلُوبِكُمْ وَ يُنْكَتُ فِي آذَانِكُمْ قَالَ أَوْ ذَاكَ .
حارث بن مغیره گوید: بامام صادق علیه السلام عرضکردم، از علم عالم خود(یعنی امام از شما خانواده) بمن خبر دهید، فرمود: از رسول خدا صلی الله علیه و آله و از علی علیه السلام بارث رسیده است. عرض کردم: بما گزارش میدهند که علم بدل شما الهام می شود و در گوش شما وارد میگردد، فرمود: گاهی هم چنین است.
قُلْتُ لِأَبِي اَلْحَسَنِ ع رُوِّينَا عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ إِنَّ عِلْمَنَا غَابِرٌ وَ مَزْبُورٌ وَ نَكْتٌ فِي اَلْقُلُوبِ وَ نَقْرٌ فِي اَلْأَسْمَاعِ فَقَالَ أَمَّا اَلْغَابِرُ فَمَا تَقَدَّمَ مِنْ عِلْمِنَا وَ أَمَّا اَلْمَزْبُورُ فَمَا يَأْتِينَا وَ أَمَّا اَلنَّكْتُ فِي اَلْقُلُوبِ فَإِلْهَامٌ وَ أَمَّا اَلنَّقْرُ فِي اَلْأَسْمَاعِ فَأَمْرُ اَلْمَلَكِ .
مفضل بن عمر گوید بحضرت ابو الحسن علیه السلام عرضکردم: برای ما از امام صادق علیه السلام روایت کرده اند که فرموده است: همانا علم ما یا مربوط بگذشته است و یا نوشته شده و یا وارد شدن در دل و تاثیر در گوش. فرمود: اما گذشته مربوط بامور پیشین است که میدانیم و اما نوشته شده مربوط بآینده است و اما وارد شدن بدل الهامست و اما تاثیر در گوش امر فرشته است.
كُنْتُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ ع فَسَأَلَهُ رَجُلٌ عَنْ آيَةٍ مِنْ كِتَابِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَأَخْبَرَهُ بِهَا ثُمَّ دَخَلَ عَلَيْهِ دَاخِلٌ فَسَأَلَهُ عَنْ تِلْكَ اَلْآيَةِ فَأَخْبَرَهُ بِخِلاَفِ مَا أَخْبَرَ بِهِ اَلْأَوَّلَ فَدَخَلَنِي مِنْ ذَلِكَ مَا شَاءَ اَللَّهُ حَتَّى كَأَنَّ قَلْبِي يُشْرَحُ بِالسَّكَاكِينِ فَقُلْتُ فِي نَفْسِي تَرَكْتُ أَبَا قَتَادَةَ بِالشَّامِ لاَ يُخْطِئُ فِي اَلْوَاوِ وَ شِبْهِهِ وَ جِئْتُ إِلَى هَذَا يُخْطِئُ هَذَا اَلْخَطَأَ كُلَّهُ فَبَيْنَا أَنَا كَذَلِكَ إِذْ دَخَلَ عَلَيْهِ آخَرُ فَسَأَلَهُ عَنْ تِلْكَ اَلْآيَةِ فَأَخْبَرَهُ بِخِلاَفِ مَا…
موسی بن اشیم گوید: خدمت امام صادق علیه السلام بودم که مردی راجع بآیه یی از قرآن پرسید و حضرت جوابش فرمود، سپس مردی وارد شد و همان آیه را پرسید، حضرت بر خلاف آنچه باولی فرموده بود، باو جواب گفت، از اختلاف گویی آن حضرت آنچه خدا خواهد، در دلم وارد شد، بطوری که گویا دلم را با کاردها میبرند. با خود گفتم من ابو قتاده را که در یک«واو»اشتباه نمیکرد، در شام رها کردم و نزد این مرد آمدم که چنین اشتباه بزرگی میکند، در آن میان که من آن افکار داشتم، مرد دیگری وارد شد و از همان آیه سوال کرد، حضرت بر خلاف آنچه بمن و دو رفیقم گفته بود، باو جواب داد، من دلم آرام گرفت، زیرا دانستم اختلاف گویی حضرت بخاطر تقیه است. سپس آن حضرت بمن توجه کرد و فرمود: پسر اشیم خدای عز و جل امر را بسلیمان بن داود واگذار کرد و…
وَضَعَ رَسُولُ اَللَّهِ ص دِيَةَ اَلْعَيْنِ وَ دِيَةَ اَلنَّفْسِ وَ حَرَّمَ اَلنَّبِيذَ وَ كُلَّ مُسْكِرٍ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ وَضَعَ رَسُولُ اَللَّهِ ص مِنْ غَيْرِ أَنْ يَكُونَ جَاءَ فِيهِ شَيْ ءٌ قَالَ نَعَمْ لِيَعْلَمَ مَنْ يُطِيعُ اَلرَّسُولَ مِمَّنْ يَعْصِيهِ .
حضرت ابی جعفر علیه السلام فرمود: قانون خونبهای چشم و خونبهای جان را پیغمبر صلی الله علیه و آله وضع فرمود و نبیذ(شراب خرما)و هر مست کننده یی را او حرام کرد، مردی عرضکرد: پیغمبر صلی الله علیه و آله وضع قانون کرد بدون آنکه دستوری نسبت بآنها آمده باشد؟ فرمود: آری تا کسانی که اطاعت رسول میکنند از نافرمانان او مشخص شوند.
قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ ع مَا مَوْضِعُ اَلْعُلَمَاءِ قَالَ مِثْلُ ذِي اَلْقَرْنَيْنِ وَ صَاحِبِ سُلَيْمَانَ وَ صَاحِبِ مُوسَى ع .
حمران بن اعین گوید: بامام باقر علیه السلام عرضکردم: علما (امامان)چه موقعیتی دارند؟ فرمود: مانند ذو القرنین و همدم سلیمان(آصف بن برخیا)و همدم موسی علیهم السلام(یوشع بن نون یا جناب خضر)میباشند.
قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ ع إِنَّ قَوْماً يَزْعُمُونَ أَنَّكُمْ آلِهَةٌ يَتْلُونَ بِذَلِكَ عَلَيْنَا قُرْآناً وَ هُوَ اَلَّذِي فِي اَلسَّماءِ إِلهٌ وَ فِي اَلْأَرْضِ إِلهٌ فَقَالَ يَا سَدِيرُ سَمْعِي وَ بَصَرِي وَ بَشَرِي وَ لَحْمِي وَ دَمِي وَ شَعْرِي مِنْ هَؤُلاَءِ بِرَاءٌ وَ بَرِئَ اَللَّهُ مِنْهُمْ مَا هَؤُلاَءِ عَلَى دِينِي وَ لاَ عَلَى دِينِ آبَائِي وَ اَللَّهِ لاَ يَجْمَعُنِي اَللَّهُ وَ إِيَّاهُمْ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ إِلاَّ وَ هُوَ سَاخِطٌ عَلَيْهِمْ قَالَ قُلْتُ وَ عِنْدَنَا قَوْمٌ يَزْعُمُونَ أَنَّكُمْ رُسُلٌ يَقْرَءُونَ عَلَيْنَا بِذَلِكَ قُرْآناً يا أَيُّهَا اَلرُّسُلُ كُلُوا…
سدیر گوید، بامام صادق علیه السلام عرضکردم: مردمی عقیده دارند که شما خدا و معبودید و برای دلیل عقیده خود این آیه قرآن را میخوانند: «اوست که در آسمان معبود است و در زمین معبود است -84 سوره 43-»(اینها گمان میکنند که معبود زمین امامانند)امام فرمود: ای سدیر شنوایی و بیناییم، پوست و گوشتم، خون و مویم از اینان بیزار است و خدا از ایشان بیزار باشد، اینان دین من و دین پدران مرا ندارند. خدا در روز قیامت، مرا با آنها گرد هم نیاورد، جز آنکه بر آنها خشمگین باشد. عرضکردم: مردمی نزد ما هستند که عقیده دارند شما پیغمبرید و این آیه قرآن را برای دلیل سخن خود قرایت میکنند: «ای رسولان از چیزهای پاکیزه بخورید و کار شایسته کنید که من بکردار شما دانایم -51 سوره 23-»امام فرمود: ای سدیر شنوایی و بیناییم، مو و پوستم…
أَرْسَلَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِلَى زُرَارَةَ أَنْ يُعْلِمَ اَلْحَكَمَ بْنَ عُتَيْبَةَ أَنَّ أَوْصِيَاءَ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمُ اَلسَّلاَمُ مُحَدَّثُونَ .
عبیده بن زراره گوید: امام باقر علیه السلام نزد زراره فرستاد تا بحکم بن عتیبه گوید که: اوصیا محمد علیه و علیهم السلام محدثند.
دَخَلْتُ عَلَى عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ ع يَوْماً فَقَالَ يَا حَكَمُ هَلْ تَدْرِي اَلْآيَةَ اَلَّتِي كَانَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ع يَعْرِفُ قَاتِلَهُ بِهَا وَ يَعْرِفُ بِهَا اَلْأُمُورَ اَلْعِظَامَ اَلَّتِي كَانَ يُحَدِّثُ بِهَا اَلنَّاسَ قَالَ اَلْحَكَمُ فَقُلْتُ فِي نَفْسِي قَدْ وَقَعْتُ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ أَعْلَمُ بِذَلِكَ تِلْكَ اَلْأُمُورَ اَلْعِظَامَ قَالَ فَقُلْتُ لاَ وَ اَللَّهِ لاَ أَعْلَمُ قَالَ ثُمَّ قُلْتُ اَلْآيَةُ تُخْبِرُنِي بِهَا يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ قَالَ هُوَ وَ اَللَّهِ قَوْلُ اَللَّهِ عَزَّ ذِكْرُهُ وَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ…
حکم بن عتیبه گوید: روزی خدمت علی بن الحسین علیهما السلام رفتم. حضرت فرمود: ای حکم آیا تو میدانی آن آیه یی را که علی بن ابی طالب علیه السلام قاتل خود را بدان می شناخت و امور بزرگ(غیبی)را بمردم خبر می داد؟ حکم گوید: من با خود گفتم: رشته ای از علم علی بن الحسین بدستم آمد که من هم بوسیله آن امور بزرگ را بدانم، بحضرت عرضکردم: نه. بخدا، نمی دانم و گفتم: پسر پیغمبر ممکن است آن آیه را بمن بفرمایید؟ فرمود: بخدا آن آیه قول خدای-عز ذکره-است، که می فرماید: «پیش از تو هیچ رسول و پیغمبر و محدثی نفرستادیم-52 سوره 22-در قرآن کلمه محدث نیست بحدیث 437 رجوع شود»و علی بن ابی طالب علیه السلام محدث بود، مردیکه نامش عبد الله بن زید و برادر مادری علی بن الحسین بود، (زیرا امام چهارم از مادر او شیر خورده بود)مثل…
اَلْأَئِمَّةُ عُلَمَاءُ صَادِقُونَ مُفَهَّمُونَ مُحَدَّثُونَ .
محمد بن اسماعیل گوید: شنیدم: حضرت ابو الحسن علیه السلام می فرمود: ایمه دانشمندان، راستگویان، فهمیدگان، محدثانند.
ذُكِرَ اَلْمُحَدَّثُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ ع فَقَالَ إِنَّهُ يَسْمَعُ اَلصَّوْتَ وَ لاَ يَرَى اَلشَّخْصَ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ كَيْفَ يَعْلَمُ أَنَّهُ كَلاَمُ اَلْمَلَكِ قَالَ إِنَّهُ يُعْطَى اَلسَّكِينَةَ وَ اَلْوَقَارَ حَتَّى يَعْلَمَ أَنَّهُ كَلاَمُ مَلَكٍ .
محمد بن مسلم گوید: کلمه محدث نزد امام صادق علیه السلام ذکر شد، حضرت فرمود، محدث کسی است که صدا را بشنود و شخص را نبیند، بحضرت عرضکردم: قربانت گردم. امام از کجا میفهمد که آن کلام فرشته است؟ فرمود آرامش و وقاری باو عطا می شود که میفهمد آن کلام از فرشته است.
