عَنْ جَابِرٍ قَالَ : قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِنَّ فُقَهَاءَ اَلْكُوفِيِّينَ يَقُولُونَ إِنَّهُ إِذَا كَانَ يَوْمُ اَلْقِيَامَةِ جِيءَ بِعَبْدٍ مُلْجَمٍ بِلِجَامٍ مِنْ نَارٍ فَيَقُولُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ يَا عَبْدِي مَا حَمَلَكَ عَلَى أَنْ كَتَمْتَ عِلْما عَلَّمْتُكَ فَيَقُولُ يَا رَبِّ خِفْتُ عِبَادَكَ فَيَقُولُ أَنَا كُنْتُ أَحَقَّ أَنْ تَخَافَنِي فَيُؤْمَرُ بِهِ إِلَى اَلنَّارِ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ كَذَبَ وَ اَللَّهِ فُقَهَاءُ اَلْكُوفِيِّينَ أَمَا وَ اَللَّهِ لَوْ كَانَ ذَلِكَ حَقّا مَا أَثْنَى اَللَّهُ عَلَى مُؤْمِنِ آلِ فِرْعَوْنَ فِي…
جابر گوید:به امام باقر علیه السّلام عرض کردم:فقیهان کوفه می گویند:زمانی که روز قیامت شود بنده ای را در حالی که لجامی از آتش به دهان دارد می آورند، خداوند عزّ و جل می فرماید:ای بندۀ من چه چیز تو را واداشت که دانشی را به تو آموختم کتمان نمودی؟ عرض می کند:پروردگارا از بندگانت ترسیدم، خداوند می فرماید:من سزاوارتر بودم که از من بترسی، سپس فرمان می دهد که او را در آتش اندازند. امام باقر علیه السّلام فرمود:بخدا قسم فقیهان کوفه دروغ گفته اند، بخدا قسم اگر این مطلب حقیقت داشت، خداوند مؤمن آل فرعون را در کتابش ستایش نمی نمود در حالی که ششصد سال ایمانش را پنهان داشت، زیرا او خزانه دار فرعون بود.
عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَضْلُ اَلْعِلْمِ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ فَضْلِ اَلْعِبَادَةِ وَ أَفْضَلُ دِينِكُمُ اَلْوَرَعُ.
امام صادق علیه السّلام از رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله نقل کرد که فرمود:فضیلت دانش نزد من از فضیلت عبادت محبوبتر است، و بهترین دین شما پرهیزگاری و ترک گناه است.
عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ مَنْ تَعَلَّمَ وَ عَمِلَ وَ عَلَّمَ لِلَّهِ دُعِيَ فِي مَلَكُوتِ اَلسَّمَاوَاتِ عَظِيما فَقِيلَ لَهُ تَعَلَّمَ لِلَّهِ وَ عَمِلَ لِلَّهِ وَ عَلَّمَ لِلَّهِ قَالَ نَعَمْ .
امام صادق علیه السّلام فرمود:هر که برای خدا علم را بیاموزد و بدان عمل کند و به دیگران بیاموزد در مقامهای بلند آسمانها او را بزرگ خوانند، و گویند:آموخت برای خدا، و عمل کرد برای خدا، و تعلیم داد برای خدا.
عَنْهُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ مَا اَلْعِلْمُ قَالَ اَلْإِنْصَافُ قَالَ ثُمَّ مَهْ قَالَ اَلاِسْتِمَاعُ لَهُ قَالَ ثُمَّ مَهْ قَالَ اَلْحِفْظُ لَهُ قَالَ ثُمَّ مَهْ يَا رَسُولَ اَللَّهِ قَالَ اَلْعَمَلُ بِهِ قَالَ ثُمَّ مَهْ يَا رَسُولَ اَللَّهِ قَالَ ثُمَّ نَشْرُهُ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:مردی خدمت رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله رسید و عرض کرد:ای رسول خدا دانش چیست؟فرمود:انصاف داشتن، عرض کرد:پس از آن چیست؟فرمود:گوش دادن، عرض کرد:سپس چیست؟فرمود:به ذهن سپردن آن، عرض کرد:سپس چیست؟ فرمود:عمل کردن به آنچه فرا گرفته، عرض کرد:سپس چیست؟فرمود:سپس پخش کردن آن علم در بین مردم.
عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : سَارِعُوا فِي طَلَبِ اَلْعِلْمِ فَوَ اَلَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَحَدِيثٌ وَاحِدٌ فِي حَلاَلٍ وَ حَرَامٍ تَأْخُذُهُ مِنْ صَادِقٍ خَيْرٌ مِنَ اَلدُّنْيَا وَ مَا حَمَلَتْ مِنْ ذَهَبٍ وَ فِضَّةٍ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:در یادگیری دانش شتاب کنید، قسم به آنکه جانم در دست اوست؛ یک سخن در مورد حلال و حرام که از شخص راستگویی یاد بگیری از دنیا و آنچه طلا و نقره در آن است بهتر است.
عَنْهُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : لاَ يَقْبَلُ اَللَّهُ عَمَلا إِلاَّ بِمَعْرِفَةٍ وَ لاَ يَقْبَلُ اَلْمَعْرِفَةَ إِلاَّ بِعَمَلٍ فَمَنْ عَرَفَ دَلَّتْهُ اَلْمَعْرِفَةُ عَلَى اَلْعَمَلِ وَ مَنْ لَمْ يَعْمَلْ فَلاَ مَعْرِفَةَ لَهُ إِنَّ اَلْإِيمَانَ بَعْضُهُ مِنْ بَعْضٍ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:خداوند عملی را جز با شناخت نپذیرد، و هیچ شناختی را جز با عمل نپذیرد، کسی که شناخت دارد آن شناخت او را بر عمل راهنمایی کند، و کسی که عمل نکند شناخت ندارد، به حقیقت برخی از ایمان برخی دیگرش را بوجود آورد.
عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ كَانَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ يَقُولُ إِنَّ مِنْ حَقِّ اَلْعَالِمِ أَنْ لاَ تُكْثِرَ عَلَيْهِ اَلسُّؤَالَ وَ لاَ تَأْخُذَ بِثَوْبِهِ وَ إِذَا دَخَلْتَ عَلَيْهِ وَ عِنْدَهُ قَوْمٌ فَسَلِّمْ عَلَيْهِمْ جَمِيعا وَ خُصَّهُ بِالتَّحِيَّةِ وَ اِجْلِسْ بَيْنَ يَدَيْهِ وَ لاَ تَجْلِسْ خَلْفَهُ وَ لاَ تَغْمِزْ بِعَيْنَيْكَ وَ لاَ تُشِرْ بِيَدَيْكَ وَ لاَ تُكْثِرْ مِنَ اَلْقَوْلِ قَالَ فُلاَنٌ وَ قَالَ فُلاَنٌ خِلاَفا لِقَوْلِهِ وَ لاَ تَضْجَرْ بِطُولِ صُحْبَتِهِ فَإِنَّمَا مَثَلُ اَلْعَالِمِ مَثَلُ اَلنَّخْلَةِ تَنْتَظِرُ مَتَى يَسْقُطُ…
امام صادق علیه السّلام از علی علیه السّلام نقل می کند که فرمود:از جمله حقوق عالم آن است که از او زیاد سؤال نکنی، و جامه اش را نگیری، و هر گاه بر او وارد شدی و گروهی نزدش بودند؛ به همه سلام کن و او را نزد آنها به تحیت مخصوص گردان، مقابلش بنشین و پشت سرش منشین، چشمک مزن، و با دست اشاره مکن، پر گویی مکن؛ که فلانی و فلانی بر خلاف نظر شما چنین گفته اند، و از زیادی مجالست با او دلتنگ مشو، زیرا مثل عالم مثل درخت خرماست، باید در انتظار بمانی تا چیزی از آن بر تو فرو ریزد، و پاداش عالم از روزه دار شب زنده دار مجاهد در راه خدا بیشتر است، و هر گاه عالم از دنیا رود در اسلام شکافی ایجاد شود که هیچ چیز آن را جبران نکند تا روز قیامت.
عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَنْ عَمِلَ عَلَى غَيْرِ عِلْمٍ كَانَ مَا يُفْسِدُ أَكْثَرَ مِمَّا يُصْلِحُ.
امام صادق علیه السّلام از رسول خدا نقل کرده که فرمود:کسی که ندانسته عملی را انجام دهد، خراب کردنش از درست کردنش بهتر است.
وَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ : قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ مَنْ قَامَ مِنْ مَجْلِسِهِ تَعْظِيما لِرَجُلٍ قَالَ مَكْرُوهٌ إِلاَّ لِرَجُلٍ فِي اَلدِّينِ .
اسحاق بن عمّار گوید:به امام صادق علیه السّلام عرض کردم:آیا کسی برای احترام جلوی پای کسی از جای بر می خیزد؟فرمود:مکروه است، مگر برای عالم در دین.
عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : اَلْعَامِلُ عَلَى غَيْرِ بَصِيرَةٍ كَالسَّائِرِ عَلَى غَيْرِ طَرِيقٍ وَ لاَ تَزِيدُهُ سُرْعَةُ اَلسَّيْرِ إِلاَّ بُعْدا .
از امام صادق علیه السّلام نقل شد که فرمود: عمل کننده بدون بصیرت مانند کسی است که بیراهه می رود، هر چند شتاب کند از هدف دورتر گردد.
عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَنْ آبَائِهِ عَلَيْهِمُ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ سَائِلُوا اَلْعُلَمَاءَ وَ خَاطِبُوا اَلْحُكَمَاءَ وَ جَالِسُوا اَلْفُقَرَاءَ.
رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:از علما بپرسید، با حکما همسخن، و با فقرا همنشین شوید.
عَنْ أَبِي حَمْزَةَ اَلثُّمَالِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : لَنْ تَبْقَى اَلْأَرْضُ إِلاَّ وَ فِيهَا عَالِمٌ يَعْرِفُ اَلْحَقَّ مِنَ اَلْبَاطِلِ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:همیشه در زمین عالمی است که حق را از باطل جدا کند.
