احادیث درباره علم و دانش

عَنْهُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : مَنْ كَانَ يَقُولُ فِي مَا لاَ يَعْلَمُ اَللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَعْلَمُ فَهَذَا وَرِعٌ عَالِمٌ.

امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود:هر که در مورد چیزی که نمی داند، بگوید:خدا و رسولش داناترند؛ این عالمی پرهیزگار است.

قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ طَلَبُ اَلْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ وَ مُسْلِمَةٍ أَلاَ وَ إِنَّ اَللَّهَ يُحِبُّ بُغَاةَ اَلْعِلْمِ.

رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:آموختن علم و دانش بر هر مرد و زن مسلمان واجب است، بدانید که خداوند دانشجویان را دوست دارد.

قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اُطْلُبُوا اَلْعِلْمَ وَ لَوْ بِالصِّينِ فَإِنَّ طَلَبَ اَلْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ .

رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:دنبال آموختن علم بروید گرچه تا چین باشد، زیرا آموختن علم بر هر مسلمانی واجب است.

جَاءَ رَجُلٌ إِلَى اَلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ إِذَا حَضَرَتْ جَنَازَةٌ وَ حَضَرَ مَجْلِسُ عَالِمٍ أَيُّمَا أَحَبُّ إِلَيْكَ أَنْ أَشْهَدَ فَقَالَ رَسُولُ اَللَّهِ إِنْ كَانَ لِلْجَنَازَةِ مَنْ يَتْبَعُهُا وَ يَدْفِنُهَا فَإِنَّ حُضُورَ مَجْلِسِ عَالِمٍ أَفْضَلُ مِنْ حُضُورِ أَلْفِ جِنَازَةٍ وَ مِنْ عِيَادَةِ أَلْفِ مَرِيضٍ وَ مِنْ قِيَامِ أَلْفِ لَيْلَةٍ وَ مِنْ صِيَامِ أَلْفِ يَوْمٍ وَ مِنْ أَلْفِ دِرْهَمٍ يُتَصَدَّقُ بِهَا عَلَى اَلْمَسَاكِينِ وَ مِنْ أَلْفِ حِجَّةٍ سِوَى اَلْفَرِيضَةِ وَ مِنْ أَلْفِ غَزْوَةٍ سِوَى اَلْوَاجِبِ تَغْزُوهَا فِي…

مردی خدمت پیامبر صلّی اللّٰه علیه و آله رسید و عرض کرد:ای رسول خدا هر گاه تشییع جنازه ای با مجلس عالمی همزمان شود؛ کدامیک را دوست دارید حاضر شوید؟فرمود:اگر به دنبال جنازه کسی باشد که او را تشییع و تدفین کند، حضور مجلس عالم از تشییع هزار جنازه و از عیادت هزار مریض و از عبادت کردن هزار شب و از هزار روز روزه گرفتن و از هزار درهم صدقه دادن به فقیران و از هزار حج غیر واجب و از هزار جنگ غیر واجب که در راه خدا به مال و جانت بروی با فضیلت تر است، و کجا درک این حضورها مساوی است با درک حضور عالمی؟ آیا نمی دانی که خداوند به وسیله علم اطاعت کرده می شود، و به وسیله علم پرستیده می شود، و خیر دنیا و آخرت همراه علم است، و شر دنیا و آخرت همراه جهل است؟

قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَ لاَ أُحَدِّثُكُمْ عَنْ أَقْوَامٍ لَيْسُوا بِأَنْبِيَاءَ وَ لاَ شُهَدَاءَ يَغْبِطُهُمْ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ اَلْأَنْبِيَاءُ وَ اَلشُّهَدَاءُ بِمَنَازِلِهِمْ مِنَ اَللَّهِ عَلَى مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ قِيلَ مَنْ هُمْ يَا رَسُولَ اَللَّهِ قَالَ هُمُ اَلَّذِينَ يُحَبِّبُونَ عِبَادَ اَللَّهِ إِلَى اَللَّهِ وَ يُحَبِّبُونَ اَللَّهَ إِلَى عِبَادِهِ قُلْنَا هَذَا حَبَّبُوا اَللَّهَ إِلَى عِبَادِهِ فَكَيْفَ يُحَبِّبُونَ عِبَادَ اَللَّهِ إِلَى اَللَّهِ قَالَ يَأْمُرُونَهُمْ بِمَا يُحِبُّ اَللَّهُ وَ يَنْهَوْنَهُمْ عَمَّا يَكْرَهُ اَللَّهُ فَإِذَا…

رسول خدا فرمود:آیا آگاه کنم شما را از گروهی که نه از انبیا هستند و نه از شهدا، ولی انبیا و شهدا در روز قیامت به مقام و منزلت آنان غبطه می خورند، و آنها بر منبرهایی از نور نشسته اند؟ سؤال شد:ای رسول خدا آنان کیانند؟فرمود:آنان کسانی هستند که بندگان خدا را نزد خدا محبوب می کنند و خدا را نزد بندگانش محبوب می گردانند، عرض کردیم:ایجاد محبت خدا در دلها معلوم است، ولی چگونه بندگان را نزد خدا محبوب می گرداند؟ فرمود:آنها را فرمان می دهد به آنچه خدا دوست می دارد، و باز می دارد آنان را از آنچه خدا دوست نمی دارد، و هر گاه آنها را اطاعت کردند خداوند دوستشان دارد.

قَالَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَعْلَمُ اَلنَّاسِ مَنْ جَمَعَ عِلْمَ اَلنَّاسِ إِلَى عِلْمِهِ وَ أَكْثَرُ اَلنَّاسِ قِيمَة أَكْثَرُهُمْ عِلْما وَ أَقَلُّ اَلنَّاسِ قِيمَة أَقَلُّهُمْ عِلْما وَ أَوْلَى اَلنَّاسِ بِالْحَقِّ أَعْلَمُهُمْ بِهِ وَ أَحْكَمُ اَلنَّاسِ مَنْ فَرَّ مِنْ جُهَّالِ اَلنَّاسِ.

پیامبر اکرم صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:داناترین مردم کسی است که دانش مردم را با دانش خود جمع کند، و پر قیمت ترین مردم دانشمند ترین آنهاست، و کم قیمت ترین مردم کم دانش ترین آنهاست، و سزاوارترین مردم به حق داناترین آنها به آنست، و حاکم ترین مردم کسی است که از مردم جاهل فرار کند.

عَنْ عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِمَا اَلسَّلاَمُ يَقُولُ مَنْ أَخَذَ عَلَى هَذَا اَلْعِلْمِ مَالا أَوْ هَدَايَا فَلاَ يَنْفَعُهُ أَبَدا .

امام سجاد علیه السّلام فرمود:هر کس در قبال این علم پول یا هدیه ای بگیرد هرگز آن علم به او نفعی نرساند.

عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ اُغْدُ عَالِما أَوْ مُتَعَلِّما وَ إِيَّاكَ أَنْ تَكُونَ لاَهِيا مُتَلَذِّذا .

امام باقر علیه السّلام به نقل از رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:شب را بروز آور در حالی که دانشمند یا دانش پژوه باشی، و بپرهیز از اینکه وقت گذران و خوش گذران باشی.

قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ لَوْ أُتِيتُ بِشَابٍّ مِنْ شَبَابِ اَلشِّيعَةِ لاَ يَتَفَقَّهُ فِي دِينِهِ لَأَوْجَعْتُهُ.

امام باقر علیه السّلام فرمود:اگر جوانی از جوانان شیعه را بنزد من می آوردند که علم دین نیاموخته بود حتما او را تنبیه می کردم.

قَالَ اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قُرَّاءُ اَلْقُرْآنِ ثَلاَثَةٌ رَجُلٌ قَرَأَ اَلْقُرْآنَ فَاتَّخَذَهُ بِضَاعَة وَ اِسْتَدَرَّ بِهِ اَلْمُلُوكَ وَ اِسْتَطَالَ بِهِ عَلَى اَلنَّاسِ وَ رَجُلٌ قَرَأَ اَلْقُرْآنَ فَحَفِظَ حُرُوفَهُ وَ ضَيَّعَ حُدُودَهُ وَ رَجُلٌ قَرَأَ اَلْقُرْآنَ فَوَضَعَ دَوَاءَ اَلْقُرْآنِ عَلَى دَاءِ قَلْبِهِ وَ أَسْهَرَ بِهِ لَيْلَهُ وَ أَظْمَأَ بِهِ نَهَارَهُ وَ قَامَ بِهِ فِي مَسَاجِدِهِ وَ تَجَافَى بِهِ عَنْ فِرَاشِهِ فَبِأُولَئِكَ يَدْفَعُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ اَلْبَلاَءَ وَ بِأُولَئِكَ يُدِيلُ اَللَّهُ مِنَ اَلْأَعْدَاءِ وَ بِأُولَئِكَ يُنَزِّلُ اَللَّهُ…

حضرت باقر علیه السّلام فرمود:قاریان قرآن سه گروهند:مردی قرآن می خواند و آن را سرمایۀ کسب خود قرار می دهد، و به وسیلۀ آن از پادشاهان طلب مستمری می کند، و به مردم بزرگی می فروشد، و دیگر مردی که قرآن را بخواند و حروف آن را حفظ کند ولی احکام و حدود آن را ضایع گرداند، و مردی که قرآن خواند و داروی قرآن را بر دل دردمندش نهد و با آن شب زنده داری کند، و روزش را به تشنگی بسر برد، و در هنگام نمازهایش و در مساجد بدان قیام کند، و از بستر خواب خود به احترام آن دوری کند، خداوند به وسیلۀ آنان بلا را بگرداند، و به برکت اینان خدای عزّ و جل شر دشمنان را باز دارد، و به برکت آنان خداوند از آسمان باران فرستد، بخدا سوگند اینان در میان قرآن خوانان از کبریت احمر کمیاب ترند.

عَنِ اَلْبَاقِرِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اَلْعَالِمُ وَ اَلْمُتَعَلِّمَ شَرِيكَانِ فِي اَلْأَجْرِ إِلاَّ أَنَّ لِلْعَالِمِ أَجْرَيْنِ وَ لِلْمُتَعَلِّمِ أَجْرا وَ لاَ خَيْرَ فِيمَا سِوَى ذَلِكَ.

امام باقر علیه السّلام از رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله نقل کند که فرمود:دانش آموز و معلّم در پاداش شریکند، بدانید که برای تعلیم دهنده و دانشمند دو پاداش و برای دانش آموز یک پاداش است، و خیری در غیر این نیست.

عَنِ اَلْبَاقِرِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : إِنَّ طَيْرَ اَلسَّمَاءِ وَ دَوَابَّ اَلْبَحْرِ وَ حِيتَانَهُ لَيَسْتَغْفِرُونَ لِطُلاَّبِ اَلْعِلْمِ إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ .

امام باقر علیه السّلام فرمود:پرندگان آسمان و جنبندگان دریا و ماهیهایش، برای دانشجویان تا روز قیامت طلب مغفرت می کنند.