حدیث امام سجاد (ع) درباره حق خویشاوند

حق خویشاوند
شماره ۱۱۰۵۱ امام سجاد (ع)

قال الإمام زين العابدين عليه السلام:

وَ أَمَّا حَقُّ اَلْمُسْتَشِيرِ فَإِنْ حَضَرَكَ لَهُ وَجْهُ رَأْيٍ جَهَدْتَ لَهُ فِي اَلنَّصِيحَةِ وَ أَشَرْتَ عَلَيْهِ بِمَا تَعْلَمُ أَنَّكَ لَوْ كُنْتَ مَكَانَهُ عَمِلْتَ بِهِ وَ ذَلِكَ لِيَكُنْ مِنْكَ فِي رَحْمَةٍ وَ لِينٍ فَإِنَّ اَللِّينَ يُؤْنِسُ اَلْوَحْشَةَ وَ إِنَّ اَلْغِلَظَ يُوحِشُ مَوْضِعَ اَلْأُنْسِ وَ إِنْ لَمْ يَحْضُرْكَ لَهُ رَأْيٌ وَ عَرَفْتَ لَهُ مَنْ تَثِقُ بِرَأْيِهِ وَ تَرْضَى بِهِ لِنَفْسِكَ دَلَلْتَهُ عَلَيْهِ وَ أَرْشَدْتَهُ إِلَيْهِ فَكُنْتَ لَمْ تَأْلُهُ خَيْراً وَ لَمْ تَدَّخِرْهُ نُصْحاً وَ لاَ حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إِلاّ بِاللّهِ وَ أَمَّا حَقُّ اَلْمُشِيرِ عَلَيْكَ فَلاَ تَتَّهِمْهُ فِيمَا لاَ يُوَافِقُكَ عَلَيْهِ مِنْ رَأْيِهِ إِذَا أَشَارَ عَلَيْكَ فَإِنَّمَا هِيَ اَلْآرَاءُ وَ تَصَرُّفُ اَلنَّاسِ فِيهَا وَ اِخْتِلاَفُهُمْ فَكُنْ عَلَيْهِ فِي رَأْيِهِ بِالْخِيَارِ إِذَا اِتَّهَمْتَ رَأْيَهُ فَأَمَّا تُهَمَتُهُ فَلاَ تَجُوزُ لَكَ إِذَا كَانَ عِنْدَكَ مِمَّنْ يَسْتَحِقُّ اَلْمُشَاوَرَةَ وَ لاَ تَدَعْ شُكْرَهُ عَلَى مَا بَدَا لَكَ مِنْ إِشْخَاصِ رَأْيِهِ وَ حُسْنِ وَجْهِ مَشُورَتِهِ فَإِذَا وَافَقَكَ حَمِدْتَ اَللَّهَ وَ قَبِلْتَ ذَلِكَ مِنْ أَخِيكَ بِالشُّكْرِ وَ اَلْإِرْصَادِ بِالْمُكَافَأَةِ فِي مِثْلِهَا إِنْ فَزِعَ إِلَيْكَ وَ لا قُوَّةَ إِلاّ بِاللّهِ وَ أَمَّا حَقُّ اَلْمُسْتَنْصِحِ فَإِنَّ حَقَّهُ أَنْ تُؤَدِّيَ إِلَيْهِ اَلنَّصِيحَةَ عَلَى اَلْحَقِّ اَلَّذِي تَرَى لَهُ أَنَّهُ يَحْمِلُ وَ تَخْرُجَ اَلْمَخْرَجَ اَلَّذِي يَلِينُ عَلَى مَسَامِعِهِ وَ تُكَلِّمَهُ مِنَ اَلْكَلاَمِ بِمَا يُطِيقُهُ عَقْلُهُ فَإِنَّ لِكُلِّ عَقْلٍ طَبَقَةً مِنَ اَلْكَلاَمِ يَعْرِفُهُ وَ يَجْتَنِبُهُ وَ لْيَكُنْ مَذْهَبُكَ اَلرَّحْمَةَ وَ لا قُوَّةَ إِلاّ بِاللّهِ وَ أَمَّا حَقُّ اَلنَّاصِحِ فَأَنْ تُلِينَ لَهُ جَنَاحَكَ ثُمَّ تَشْرَئِبَّ لَهُ قَلْبَكَ وَ تَفْتَحَ لَهُ سَمْعَكَ حَتَّى تَفْهَمَ عَنْهُ نَصِيحَتَهُ ثُمَّ تَنْظُرَ فِيهَا فَإِنْ كَانَ وُفِّقَ فِيهَا لِلصَّوَابِ حَمِدْتَ اَللَّهَ عَلَى ذَلِكَ وَ قَبِلْتَ مِنْهُ وَ عَرَفْتَ لَهُ نَصِيحَتَهُ وَ إِنْ لَمْ يَكُنْ وُفِّقَ لَهَا فِيهَا رَحِمْتَهُ وَ لَمْ تَتَّهِمْهُ وَ عَلِمْتَ أَنَّهُ لَمْ يَأْلُكَ نُصْحاً إِلاَّ أَنَّهُ أَخْطَأَ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ عِنْدَكَ مُسْتَحِقّاً لِلتُّهَمَةِ فَلاَ تَعْبَأْ بِشَيْ ءٍ مِنْ أَمْرِهِ عَلَى كُلِّ حَالٍ وَ لا قُوَّةَ إِلاّ بِاللّهِ وَ أَمَّا حَقُّ اَلْكَبِيرِ فَإِنَّ حَقَّهُ تَوْقِيرُ سِنِّهِ وَ إِجْلاَلُ إِسْلاَمِهِ إِذَا كَانَ مِنْ أَهْلِ اَلْفَضْلِ فِي اَلْإِسْلاَمِ بِتَقْدِيمِهِ فِيهِ وَ تَرْكُ مُقَابَلَتِهِ عِنْدَ اَلْخِصَامِ وَ لاَ تَسْبِقْهُ إِلَى طَرِيقٍ وَ لاَ تَؤُمَّهُ فِي طَرِيقٍ وَ لاَ تَسْتَجْهِلْهُ وَ إِنْ جَهِلَ عَلَيْكَ تَحَمَّلْتَ وَ أَكْرَمْتَهُ بِحَقِّ إِسْلاَمِهِ مَعَ سِنِّهِ فَإِنَّمَا حَقُّ اَلسِّنِّ بِقَدْرِ اَلْإِسْلاَمِ وَ لا قُوَّةَ إِلاّ بِاللّهِ وَ أَمَّا حَقُّ اَلصَّغِيرِ فَرَحْمَتُهُ وَ تَثْقِيفُهُ وَ تَعْلِيمُهُ وَ اَلْعَفْوُ عَنْهُ وَ اَلسَّتْرُ عَلَيْهِ وَ اَلرِّفْقُ بِهِ وَ اَلْمَعُونَةُ لَهُ وَ اَلسَّتْرُ عَلَى جَرَائِرِ حَدَاثَتِهِ فَإِنَّهُ سَبَبٌ لِلتَّوْبَةِ وَ اَلْمُدَارَاةُ لَهُ وَ تَرْكُ مُمَاحَكَتِهِ فَإِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى لِرُشْدِهِ وَ أَمَّا حَقُّ اَلسَّائِلِ فَإِعْطَاؤُهُ إِذَا تَيَقَّنْتَ صِدْقَهُ وَ قَدَرْتَ عَلَى سَدِّ حَاجَتِهِ وَ اَلدُّعَاءُ لَهُ فِيمَا نَزَلَ بِهِ وَ اَلْمُعَاوَنَةُ لَهُ عَلَى طَلِبَتِهِ وَ إِنْ شَكَكْتَ فِي صِدْقِهِ وَ سَبَقَتْ إِلَيْهِ اَلتُّهَمَةُ لَهُ وَ لَمْ تَعْزِمْ عَلَى ذَلِكَ لَمْ تَأْمَنْ أَنْ يَكُونَ مِنْ كَيْدِ اَلشَّيْطَانِ أَرَادَ أَنْ يَصُدَّكَ عَنْ حَظِّكَ وَ يَحُولَ بَيْنَكَ وَ بَيْنَ اَلتَّقَرُّبِ إِلَى رَبِّكَ فَتَرَكْتَهُ بِسَتْرِهِ وَ رَدَدْتَهُ رَدّاً جَمِيلاً وَ إِنْ غَلَبْتَ نَفْسَكَ فِي أَمْرِهِ وَ أَعْطَيْتَهُ عَلَى مَا عَرَضَ فِي نَفْسِكَ مِنْهُ فَإِنَّ ذلِكَ مِنْ عَزْمِ اَلْأُمُورِ وَ أَمَّا حَقُّ اَلْمَسْئُولِ فَحَقُّهُ إِنْ أَعْطَى قُبِلَ مِنْهُ مَا أَعْطَى بِالشُّكْرِ لَهُ وَ اَلْمَعْرِفَةِ لِفَضْلِهِ وَ طَلَبِ وَجْهِ اَلْعُذْرِ فِي مَنْعِهِ وَ أَحْسِنْ بِهِ اَلظَّنَّ وَ اِعْلَمْ أَنَّهُ إِنْ مَنَعَ فَمَالَهُ مَنَعَ وَ أَنْ لَيْسَ اَلتَّثْرِيبُ فِي مَالِهِ وَ إِنْ كَانَ ظَالِماً فَ إِنَّ اَلْإِنْسانَ لَظَلُومٌ كَفّارٌ وَ أَمَّا حَقُّ مَنْ سَرَّكَ اَللَّهُ بِهِ وَ عَلَى يَدَيْهِ فَإِنْ كَانَ تَعَمَّدَهَا لَكَ حَمِدْتَ اَللَّهَ أَوَّلاً ثُمَّ شَكَرْتَهُ عَلَى ذَلِكَ بِقَدْرِهِ فِي مَوْضِعِ اَلْجَزَاءِ وَ كَافَأْتَهُ عَلَى فَضْلِ اَلاِبْتِدَاءِ وَ أَرْصَدْتَ لَهُ اَلْمُكَافَأَةَ وَ إِنْ لَمْ يَكُنْ تَعَمَّدَهَا حَمِدْتَ اَللَّهَ وَ شَكَرْتَهُ وَ عَلِمْتَ أَنَّهُ مِنْهُ تَوَحَّدَكَ بِهَا وَ أَحْبَبْتَ هَذَا إِذْ كَانَ سَبَباً مِنْ أَسْبَابِ نِعَمِ اَللَّهِ عَلَيْكَ وَ تَرْجُو لَهُ بَعْدَ ذَلِكَ خَيْراً فَإِنَّ أَسْبَابَ اَلنِّعَمِ بَرَكَةٌ حَيْثُ مَا كَانَتْ وَ إِنْ كَانَ لَمْ يَتَعَمَّدْ وَ لا قُوَّةَ إِلاّ بِاللّهِ وَ أَمَّا حَقُّ مَنْ سَاءَكَ اَلْقَضَاءُ عَلَى يَدَيْهِ بِقَوْلٍ أَوْ فِعْلٍ فَإِنْ كَانَ تَعَمَّدَهَا كَانَ اَلْعَفْوُ أَوْلَى بِكَ لِمَا فِيهِ لَهُ مِنَ اَلْقَمْعِ وَ حُسْنِ اَلْأَدَبِ مَعَ كَثِيرِ أَمْثَالِهِ مِنَ اَلْخَلْقِ فَإِنَّ اَللَّهَ يَقُولُ وَ لَمَنِ اِنْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولئِكَ ما عَلَيْهِمْ مِنْ سَبِيلٍ إِلَى قَوْلِهِ لَمِنْ عَزْمِ اَلْأُمُورِ وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصّابِرِينَ هَذَا فِي اَلْعَمْدِ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ عَمْداً لَمْ تَظْلِمْهُ بِتَعَمُّدِ اَلاِنْتِصَارِ مِنْهُ فَتَكُونَ قَدْ كَافَأْتَهُ فِي تَعَمُّدٍ عَلَى خَطَإٍ وَ رَفَقْتَ بِهِ وَ رَدَدْتَهُ بِأَلْطَفِ مَا تَقْدِرُ عَلَيْهِ وَ لا قُوَّةَ إِلاّ بِاللّهِ وَ أَمَّا حَقُّ أَهْلِ مِلَّتِكَ عَامَّةً فَإِضْمَارُ اَلسَّلاَمَةِ وَ نَشْرُ جَنَاحِ اَلرَّحْمَةِ وَ اَلرِّفْقُ بِمُسِيئِهِمْ وَ تَأَلُّفُهُمْ وَ اِسْتِصْلاَحُهُمْ وَ شُكْرُ مُحْسِنِهِمْ إِلَى نَفْسِهِ وَ إِلَيْكَ فَإِنَّ إِحْسَانَهُ إِلَى نَفْسِهِ إِحْسَانُهُ إِلَيْكَ إِذَا كَفَّ عَنْكَ أَذَاهُ وَ كَفَاكَ مَئُونَتَهُ وَ حَبَسَ عَنْكَ نَفْسَهُ فَعُمَّهُمْ جَمِيعاً بِدَعْوَتِكَ وَ اُنْصُرْهُمْ جَمِيعاً بِنُصْرَتِكَ وَ أَنْزَلْتَهُمْ أَنْزِلْهُمْ جَمِيعاً مِنْكَ مَنَازِلَهُمْ كَبِيرَهُمْ بِمَنْزِلَةِ اَلْوَالِدِ وَ صَغِيرَهُمْ بِمَنْزِلَةِ اَلْوَلَدِ وَ أَوْسَطَهُمْ بِمَنْزِلَةِ اَلْأَخِ فَمَنْ أَتَاكَ تَعَاهَدْتَهُ بِلُطْفٍ وَ رَحْمَةٍ وَ صِلْ أَخَاكَ بِمَا يَجِبُ لِلْأَخِ عَلَى أَخِيهِ وَ أَمَّا حَقُّ أَهْلِ اَلذِّمَّةِ فَالْحُكْمُ فِيهِمْ أَنْ تَقْبَلَ مِنْهُمْ مَا قَبِلَ اَللَّهُ وَ تَفِيَ بِمَا جَعَلَ اَللَّهُ لَهُمْ مِنْ ذِمَّتِهِ وَ عَهْدِهِ وَ تَكِلَهُمْ إِلَيْهِ فِيمَا طُلِبُوا مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ أُجْبِرُوا عَلَيْهِ وَ تَحْكُمَ فِيهِمْ بِمَا حَكَمَ اَللَّهُ بِهِ عَلَى نَفْسِكَ فِيمَا جَرَى بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُمْ مِنْ مُعَامَلَةٍ وَ لْيَكُنْ بَيْنَكَ وَ بَيْنَ ظُلْمِهِمْ مِنْ رِعَايَةِ ذِمَّةِ اَللَّهِ وَ اَلْوَفَاءِ بِعَهْدِهِ وَ عَهِدِ رَسُولِ اَللَّهِ ص حَائِلٌ فَإِنَّهُ بَلَغَنَا أَنَّهُ قَالَ مَنْ ظَلَمَ مُعَاهِداً كُنْتُ خَصْمَهُ فَاتَّقِ اَللَّهَ وَ لاَ حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إِلاّ بِاللّهِ فَهَذِهِ خَمْسُونَ حَقّاً مُحِيطاً بِكَ لاَ تَخْرُجْ مِنْهَا فِي حَالٍ مِنَ اَلْأَحْوَالِ يَجِبُ عَلَيْكَ رِعَايَتُهَا وَ اَلْعَمَلُ فِي تَأْدِيَتِهَا وَ اَلاِسْتِعَانَةُ بِاللَّهِ جَلَّ ثَنَاؤُهُ عَلَى ذَلِكَ وَ لاَ حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إِلاّ بِاللّهِ وَ اَلْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ اَلْعالَمِين هِ خَمْسُونَ حَقّاً مُحِيطاً بِكَ لاَ تَخْرُجْ مِنْهَا فِي حَالٍ مِنَ اَلْأَحْوَالِ يَجِبُ عَلَيْكَ رِعَايَتُهَا وَ اَلْعَمَلُ فِي تَأْدِيَتِهَا وَ اَلاِسْتِعَانَةُ بِاللَّهِ جَلَّ ثَنَاؤُهُ عَلَى ذَلِكَ وَ لاَ حَوْلَ وَ

و آنچه می دانی به او بنمایانی، آنسان که اگر جای او بودی، همان گونه عمل می کردی و این رهنمود دادن می بایست با نیکویی و نرم خویی باشد چرا که نرم خویی، اندوه را بدر کند و سخت گیری، هم دلی را گریزان سازد و چنانچه تدبیری برای او نیافتی ولی کسی را می شناسی که به نظر او اطمینان داری و خودت، رهنمود او را می پسندی، او را به آن شخص راهنمایی کنی و نشان بدهی پس در این صورت در خیرخواهی به او کوتاهی نکرده ای و در نیکی رسانی بدو کم کاری ننموده ای. و لا حول و لا قوه الا بالله. 40-و اما حق مشاور تو این است که در نظری که بر وفق مراد تو نیست و او به تو مشاوره داده است، متهمش نکنی چرا که به راستی این ناهماهنگی بین نظر او و تو، همان گوناگونی و اختلاف بین نظرات مردم است. پس اگر به راهنمایی او بدگمانی، مختار می باشی ولی متهم کردن کسی که به عقیده تو سزاوار مشاوره بوده، شایسته نیست و برای این که نظرش را به تو نمایانده و به نیکی به تو مشاوره داده است، سپاسداریش را وامگذاری و چون نظری مناسب خواست تو داد، خدا را شکر کنی و این نظر را با سپاسگزاری از برادرت قبول نمایی و در پی فرصتی باشی که اگر از تو مشاوره ای خواست همان گونه جبران نمایی. و لا قوه الا بالله. 41-و اما حق اندرزجوی تو این است که تا بدان جا که سزاوار اوست و تاب می آورد، پندش دهی و آن گونه سخن گویی که به گوشش نیکو آید و توان فهمش را داشته باشد؛ چرا که هر عقلی شایسته نوعی از سخن است که آن را بفهمد و متوجه شود ولی می بایست شیوه ات مهرورزی باشد. و لا قوه الا بالله. 42-و اما حق اندرزگوی تو این است که برای او افتادگی کنی و از چشمه پندش، دلت را سیراب کنی و بدو گوش بداری تا پندش را بدانی؛ آنگاه در پندش اندیشه نمایی؛ پس چنانچه به درستی پندت داده خدا را سپاس بگزاری و از او پذیرا باشی و ارزش رهنمودش را بدانی و اگر تو را رهنمودی نادرست داده با او، با محبت برخورد کنی -و متهمش نسازی و بدانی که او در پند دهی به تو کم کاری ننموده است جز آن که به خطا رفته، مگر اینکه به دیده تو، او در خور تهمت باشد که به هیچ وجه سخنی از او را ارزشمند مداری. و لا قوه الا بالله. 43-و اما حق سالمند این است که احترام سنش را داشته باشی و اگر از فضیلت مندان باشد با پیشی داشتن او، اسلامش را بزرگ داری و با او به کشمکش نپردازی و در راه، جلو نروی و از او پیش نیفتی و با او نابخردی نکنی و اگر او با تو نابخردی کرد شکیبایی نمایی و به احترام اسلام و سالمندی اش، او را بزرگ داری، چرا که به راستی حق سالمندی به قدر اسلام است. و لا قوه الا بالله. 44-و اما حق خردسال محبت کردن به او و پرورش و آموزش او و بخشش او و اغماض بر او و نرم خویی با او و یاری او و پرده پوشی خطاهای کودکی اوست. چرا که این، باعث توبه است و با او مدارا نمایی و سر به سر او مگذاری زیرا این روش به رشد و بزرگ شدن او نزدیک تر است. 45-و اما حق گدا این است که اگر راستگویش می دانی و توان برطرف کردن نیازش را داری، به او بدهی و در رفع نیازمندی ای که بر سرش آمده دعایش کنی و در خواسته او یاریش کنی و چنانچه در راستگویی اش شک داری و به او بدگمانی و نمی خواهی کمکش کنی در امان نیستی که شاید این بدگمانی به گدا مکر شیطان است که خواسته تو را از سهم پاداشت باز دارد و میان تو و نزدیکی به پروردگارت فاصله اندازد و با دیده اغماض او را واگذاری و به نیکویی، عطایش کنی و اگر بر بدبینی نسبت به او، بر خودت چیره شدی و با آن که نسبت به او به ذهنت گمانی بد خطور کرده بود به او چیزی عطا کردی، این کار تو، از راسخ ترین کارهاست. 46-و اما حق آن کس که از او چیزی بخواهند این است که اگر چیزی بخشید با سپاسداری و قدردانی، بخشش او پذیرفته گردد و چون چیزی نداد عذرش پذیرفته شود و به او نیک گمان باش و بدان که اگر مضایقه کرد از مالش مضایقه نموده است و ملامتی بر او در حفظ مالش نیست و اگر چه ستم پیشگی است؛ زیرا انسان بسیار ستم پیشه و ناسپاس است. -47-و اما حق کسی که خداوند بوسیله او و توانایی اش تو را شاد نموده پس اگر او قصد شاد نمودن تو را داشته نخست خدای را سپاس بگزار و آنگاه به اندازه شایستگی اش، با پاداش دادن، از او قدردانی کن و نیک آغازی او را تلافی کنی و در صدد جبران کار او باشی و چنانچه قصد شاد نمودن تو را نداشت خدا را سپاس بگزاری و از او تشکر کنی و بدانی که این شاد شدن تو از اوست و این شادمانی مخصوص توست و او را از آن رو که سببی از اسباب نعمت های خداوند است دوستش بداری و از این پس نیک خواه او باشی؛ چرا که اسباب نعمت ها در هر کجا که باشند و اگر چه قصدی نداشته باشند، خیر و برکت هستند. و لا قوه الا بالله. 48-و اما حق کسی که دست تقدیر، با گفتار و یا کردار کسی، به تو بدی کرده این است که اگر او، خود، خواهان بدی کردن بود، پس گذشت نمودن از مردمی از این دست، که موجب بازدارندگی و خوش برخوردی است، نیکوتر است. چرا که خداوند می فرماید: «و هر که پس از ستم دیدن خود، یاری جوید و انتقام گیرد راه نکوهشی بر ایشان نیست-تا بدان جا که-از اراده قوی در کارهاست». شوری ، آیه 41 و 43 و خدای عز و جل فرمود: «و اگر عقوبت کردید همان گونه که مورد عقوبت قرار گرفته اید، متجاوز را به عقوبت رسانید و اگر صبر کنید البته آن برای شکیبایان بهتر است». نحل ، آیه 126 . این، در صورت عمدی است، پس اگر عمدی نبود، به قصد انتقام جویی بر او ستم روا مداری تا او را به خطای غیر عمد، از قصد کیفر دهی و با او مهربانی کنی تا به نیکوترین برخوردی که می توانی پاسخش داده باشی. و لا قوه الا بالله. 49-و اما حق عموم هم کیشان تو، خوش نیتی و مهربانی شامل همگان، نرم رفتاری با بدرفتاران، انس و الفت با دینداران، تلاش برای اصلاح امور آنان، سپاسگزاری از خوش رفتاران با خود و با تو؛ زیرا خوش رفتاری با خودش، یک نوع خوش رفتاری با تو نیز به حساب می آید که در واقع او با این رفتارش از آزار تو خودداری کرده و زحمتی به تو نداده و خودش را حفظ کرده است؛ پس برای همگان دعا کن و به یاری همه پرداز و در مقایسه با خود برای یکایک آنها موقعیتی را مد نظر دار، کهنسال آنان را به جای پدر و خردسالشان را به جای فرزند و میانسالشان را به جای برادر خود در نظر دار و هر کدام نزد تو آمدند با لطف و محبت به دلجویی آنان پرداز و به کارشان رسیدگی نما و حقوق برادری را به خوبی رعایت کن. -50-و اما حق اهل ذمه، حکم در باره آنان چنین است که از آنها بپذیری آنچه را خدا پذیرفته است و به آن ذمه و پیمانی که خدا برای آنها مقرر داشته پایبند باشی و در آنچه از آنها خواسته شده و مجبورند همان طور رفتار نمایند، طبق همان قرار داد باید با آنها سخن گویی و در برخوردهایی که با یک دیگر دارید به حکم خدا باید عمل کنی و با توجه به اینکه آنها در پناه تو و ذمه خدا و رسول اویند نباید بر آنها ستم نمایی؛ زیرا به ما رسیده است که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «هر کس بر منعقدکننده پیمانی ستم نماید، من دشمن اویم». پس از خدا پروا کن. و لا حول و لا قوه الا بالله. این پنجاه حق است که تو را احاطه نموده و برای تو خارج شدن از این حیطه گسترده امکان پذیر است و رعایت آنها بر تو واجب است و تحقق بخشیدن به آنها بر تو لازم است و در این کار استعانت از خداوند-جل ثناوه-باید باشد. و لا حول و لا قوه الا بالله / و الحمد لله رب العالمین / .

موضوع:
حق خویشاوند
منبع:
تحف العقول عن آل الرسول صلی الله علیه و آله، ج 2، ص 269
Esc
↑ ↓ جابه‌جاییEnter باز کردن/ یا Ctrl K از هر صفحه